2s 7 Abo HręRENNIVM, Liser PRIMVS, ö

ne nimm longa fütmatur oratio,de re dicere incipiemus:fiteunum illud monuezimus, An M fine affiduitate di-cendi non multüm juvare: ut intelligas hanc rationempraceptionis ad exercitationem accomodari oportere. c]OnArOnrs officium eft. de his rebus poffe dicere, quæ resad ufum civilem moribus as legibus conftitutz func, cumaffenfione auditorum, quoad ejus fieri poterit.(4) Triafontgenera caufarum, qb recipere deber grator: demon-ſtrativum, deliberativum, judiciale. Demonttrativum eft,quod tribuitur inalicujus certe. perfonz laudem, vel vitu-perationem, I Deliberativum eft, quod in conſultationepofitum, habet in ſe ſuaſionem,& ditluaionem. ludicia-lc eft, quod pofitum in contro verſia, habet accuſationem,aut peritionem cum de fen ſione.,. Nunc quas res orato-rem habere oporteat, docebimus: deinde quo modo has

caulas tractari conveniat, oftendemus.() Oportet igitur

me GE

=

eſſe in oratore inventio nem, difpofitionem ,elocutionem,memoriam,& pronuntiationem. Inyentio, eft excogita-tio rerum verarum, aut verifimilium, quz caufam proba-bilem reddant, Difpofitio eft ordo,& diſtributio rerum;qu& demonſtrat, quid quibus in locis fit collocandum. E.locutio, et idoneorun] verborum,& ſententia rum ad in-ventionemn accommodatio, Memoria, eft firma animi re-rum& vetborum,& dilpoſitionis perceptio. Eronuncia

rio, eft vocis, vultus, geftus moderatio cum venuſtate.(^)Hæc omnia tribus rebus affequi poterimus, arte, imitatio-ne, exercitatione. Ars, eft præceptio, quæ dat certat viam,rationemque dicendi. Imitatio eft, qua 2 impellimureum diligenti rationc, utaliquorum fimiles in dicendovelimuseffe, Exercitatio, eftaffiduus ufus, conſuctudo-que dicendi,(] 3 Quoniani igitur demonſtratum ett,quas caufas oratorem recipete, quafque res habere conve-niret, nunc, 4 quemadmodum ad orationem poffint ora-toris officia accomodari, dicendum videtur.(6) INVEN-T10 in fex parteis orationis confumitur, exordium, nar-rationem‘, divifionem, confirmationem, confutationem,conclufionem. Exordium, eft principium orationis, perquod animus auditoris,autjudicis s'conftituitur, vel apparaturad audiendum. Narratio, eft rerumgeftarum, autperinde ut geftarum expofitio. Diviſio, eff per quam ape

rimus s quid conveniat, quid in controveríia fit:& perquam exponimus quibus de rebus 7 fimus dicturi. Con.firmatio cft noftrorum argumentoram expofitio eumaffe

veratione, Confutatio, eft contrariorum locorum ditfo-lutio. GConclufio eft 12 artificioſus terminus orationis. i)Nunc, quoniam unà cum Oratoris officiis, quo res cognitufacilior effet, producti fumus, ut de orationis partibus to-queremur,& eas ad inventionis rationem accómodare-mus; de exordio primiim dicendum videtur.(&] Caufa

nh Deliberatfein. efl, quod in cónfultazióne pofirüm haber in fe; dec. 3 Ad-blanditur mihi fcribtura Pal. quarti; Deliberativum, eſt in confulzationesauod habet in[e. ö

2. Impellimur zum diligenti attone,] Gempl.& Bruil. Item Pal. quart.slicendi. Forte fait diligendi vatioue, bro deligendi, veterivus en im dile=lectus, quod nobis hodie lelectus. diligendi ergo ratio, effec delectus;quonon aliud magis in imizatione neceffarium.

3. Quoniam igitur demsnfliatum eff, Cc. Tora htc Claufula eft ab in-térpretibuss aut potius, liberifté in eßitomen reda eus cft ab aliquo.quid enim abfurdius hac recapitulgtione, eum tribus pun&is fia om.

vix fignarít, nedum demonſtrarit? Sic& infra ubi eft: Nuncdiam und Ce. Nihil odiofius ef rali infinuatione, hoe in brevi-£ulo. S

4. Quemadmodum ad orationem poffint.] Ita editio Vickorii, naue ali-ter Paſſ. aliquot. ceteri rat/ovem. nifi quod primus, ad invenrionem pof-fut:.:

53. Conftituitur vel apparatir ad audiendum.] Monet Gulielmius exfta-ge in Colonienfi& app. quomodo& res Pali. poßeriores; itaque ha-bet illud vel, tatiquam infigne gloffematis.

S. Quid camventat, quid in cent noverſid ö.. Hane lectionem ſervantBall. Vetuſtiores, nam quo quodque exemplar eft recentius; hoc plu-

y 5

|

|| i||||||||||||||||

||||i||

pofita, quo commodils exordiri poffunus, genus canaconfiderandum eff, Genera caufarum funt quatuor, hone«ftum, turpe, dubium, humile, Honeſtum cauſæ genus pu-

tatur, cüm aut id defendimus, 8 quod ab omnibus defen-dendum videtur: aut id oppugnamus, quod ab omnibusvidetur oppugnari debere: ut pro viro forti contra parici-dam, Turpe genus intelligitur,chm aut honefta res oppug-narur, aut defenditur turpis, Dubium genus eſt, quuincontempta res affertur. Cum hae ita fint, convenietexor-diorum rationem ad genus caufz accommodari.(/) Exor-diorum duo funt genera, principium, quod Gt&ce csiare appellatur:& inſinuatio, quz 9 20e39» nominatur,(m) Principium, eft quum ftatim auditoris animum nobisidoneum reddimus adaudrendum. id ita fumitur, ut atten»tos, ut docileis, ut benivolos auditores habere poſſimus. Sígenus caufz dubium habebimus, à benivolentia princi-pium conſtituemus nequid illa turpitudinis pars nobis ob-effe poflit. Sin humile erit genus caufz, faciemus attentos,Sin turpe caufz genus erit; infinuatione utendum eft, dequa pofteriiss dicemus, nifi quid nacti fuerimus, quare ad-Verfariós criminando benivolentiam captare poſſimus. Sinhoneftum caufz genus erit, licebit recte vel uti, vel non ut;principio. Si uti volemus, aut id oportebit oftendere, qua-re caufa fit honeſta, aut breviter, quibus de rebus fimus di-cturi, ex ponere, Si principio uti nolemus ,à lege, à ſerip-tura, aut ab aliquo firmiffimo noſtræ caufz adjumento prin»cipium capere oportebit.(5) Quoniam igitur docilem,benivolum, attentum habere auditorem volumus, quosmodo quidque confici poffit, aperiemus. Docileis audistores habere poterimus, fi fammam cauſæ breviter exponemus,& fi attentos eos faciemus, nam docilis eft is, quiattente vult audire, Attentos habebimus fi pollicebimur,nos de rebus magnis, novis, inufitatis verba facturos, autde iis rebus, quz ad remp, pertinent, aut ad eosipfos, quiaudient, aut ad Deorum 16 immortalium religionem:& ſirogabimus, utattent&audiant; 11& ſi numero expone-mus res, de quibus di&uii ſumus. Benivolos auditores fa»cere quattuor modis poſſumus,a noftra, ab adverſariorum,ab auditorum perfona;& à rebus ipfis, 12 A nofira perſo-na benivolentiam contraliemüs, fi nofirum Officium Fearrogantia lauda bimus, aut in temp, quales fuerimas, aut inparenteis, aut in amicos, aut in eos ipſos 13 qui audiunt,vel omnes, vel aliquos referemus, dummodo hæc omniaad eam ipſam rem, de qua agitur, fint accommodata. Itemfi noſtra incommoda proferemus, inopiam, ſolitudinem, ca-lamitatem 3s fi orabimus, ut nobis fint auxilio; fimulosftendemus, nos in aliis fpem noluiffe habere. Ab adverfa-riorum perfona benivolentia cap: abitur, ſi eos in oda, in: 2M Vs

2

ribus interpolatum eft quifguiliisjexfcriptorum: unde fec. quid ness

Guliélmio platebat auri$ fed cum parum inter-:étineo lectionem receptam.erarienis.] Pall. tres priores, ex Italia ad nosfeni. Qus ditio otioſa videri non poffety.n Germania forte deſeriptis.

9. Quod ab ommibjis deftudendum.] Gulielmius;& heic& ſtatim in-fra delevir vocabulum as. neſcio an librorum jufſu, hæret id fan in fexPalatinis,& vetuſtè editis.,

1o. EOS] Malait Gulielinius HU on ut Latinis ex-preſſere literis duo rff. cjus,& Pall. om. tralatio tunc ducta effet ab?neantationjbus, fes longius petitum videtar.

XE Immortalium religfonem, c fisere.] Sccutus ſum Victorium& Ma-nutium.& Pall. quinque item Fabr. nam rerró vulgati verbofias.sreligicuen, aut ad pievatem, d» fis dee. Male, T

qà. Erf} mumero exponemus res» ce, Plerique mſſ. quibue de rebus dieduri y uc videatur id admittendum, fed prius expuncta fylHaba rer.

14. A neflrá perfona beatvoleaziam contvabemus.] Ali corrademuie$ vtorompartmeis;

33. Qui audiunt, vel ómueis vel aliquot, referemus.] Lambinus. namnoftri fübfcribunt vulgato, qii audiunt aliquid referemus.

i 1. Helti-