445Exeritiá que coquus. Peragiiturautem celeritate, citra roburceleritate abft;& violentiam,curfus,vmbratilis armorum con-robore peragun. tentio,necnon qua fummis manibus fit concer-

tur, i; pAtatio,tum quz per corycum& pilam exercitatioà diftantibus& currctibus adminiftratur. Huiuswenddpífay, generis eft& quod wandpfap Graci dicunt,&wivAfaps— quod zizvAfsy, necnon celeris volutatio& cir-

cuitio in palzftra. Poteft& folis cruribus,mani-büfve,idq; erectus,ac vno loco confiftens, cele-riter exerceri, Porro exercitatio vehemeés, ex ro-bufta celeríg; cópofita eft. Non in poftremis ve-

Exercitatio vebemens ex ro-bwsia celeriq;

compofita e51.: t TS On? tare,idq fineintermifsione: fimiliter, graue qd^

vis telum iaculari, cótinuatis fibi qmaxime iactibus: autgraui armatura tecti, celeriteragitari.Sed qui aliquo taliii exercétur,intermittere pau-Iulum folent.Qua vero remifsiores exercitatio-nes funt, e fine interpofita quiete magis fiunt.

Exercitia. CV. Cxeterü inceffus, curfüfq;, crurü exercitationes

Tum. funtacrochirifmi& fciamachiz, brachiorum acManuum.-:- z PUNLumborum. manuüpropriz.Lumborü auté,afsiduefe in omnes partes torquere inclinaréqy,idq; aut pondusaliquod é terra tollent£, aut aísidué in manibusExercitationes(uftinenté, Thoracis vero€ pulmonis, maximae

thoracis— füntve[pirationes et"voces.^ Voluntarie a-£honés, quarispartium.—(int

propria.

refpirationes, propriz exercitationes funt. Maxima aüt vox prater iam dicta, vocis quog inftrumenta omnia permouct.Porro volütariz actio-nes,mufculorii,neruorü,atq; tendonii funt om-nes propric:cum ipfis tamé vnd mouetur ex accidenti& ceterz animalis partes,fi motus ipfe cc-lerius& vehementius edatur. Reliquorü autemmotuum qui vel naturales funt,vel pro animi e-duntur affectibus, alij cordis& arteriarum, alijvenarum& iecinoris actiones funr: atq; liorumquidem primü& maximé:fecüdo Ioco,reliquamomniü partiü: quandoquid& quatuor naturali-bus facultatibus omnes gubernátur.Acarteriamquidé cordífg motus nuni fane omnino inter-mittitur.Caterü magnitudine,paruitate, veloci-tate, tarditate,& vehementia, varié intéditur atq;remittitur. Vna igitur mutádi pulfus caufa eft,naturalis caloris auctio, diminutióg:atq; hac qui-dem pro anni tempore,nutriméto,potione,bal-nco,frictione,fomno,vigilia, itémq; animi affe-ctibus,& volütariis actionib.incidit. Altera caufa eft,fecundü quantitate animalis fpiritus alte-ratio,quz pro motus voluntarij differentiis va-riatur. Tertia,que ex firmitate, infirmitatég na-turalis virtutis accipitur, pro fubfrátiz ipfius cor

Motum natu-rali(becies di-uer/z.

Facultatibusnaturalibusquatuor gubernari omnes partes.

Motus cordisarteriariímq;intermrttiturnunquam.Pulfis à quib.cau[is mutetur.

dis& arteriarüi bono contrarióve temperamen-:

to accidens.Quarta deniq eft, que ex inftrumen

ti ipfius malo affectu zftimatur. At venarum o-pusvna ci aliis inftrumétis, quzcíigy natura adalimenti difpenfationé excogitauit, pro cibo potionéq,, tum vero pro diftribationis in corpus,& cócoctionis,& nutricationis ratione varia-tur.Huius vero mutationis,arteriz quoq; parti-cipes funt.Qui vero motus actiones nó funt, horü triplex intelligitur differctia. Alij náq; animantibus ex feipfis infunt, vt qs antea cómemoraui-mus. Alij extrinfecus adveniunt, vt nauigatio.Alios medicaméta proritát. Nonnulli tii motusplane funt mixti, vt equitatio: qua quidé qui ex-ercetur,fimul& agit€ agitatur. Concutitur aütprecipue fecundü vifcera, Que quidé vbi quif-

Venaris optis àquib.caufis variari pofsit,

Motusum qui a-éliones nó funt,differentia tri-plex.

Equitatione coentà vifcera,

G.AL DE S.ANIT.ATE TV:END.A LIB.

10

ró vehementes hz funt,fodere,difci mittere,fal-^

zo

P

40

60

II. 44.6

piam fricare voluerit, ftatnatur is qui fricat,á tergo,ac módo in dextri, modo in finifiri, manus1niiciat.Sane cócutiunt nónihil ea quz fub feptovifcera funt,& maximz tum refpirationes, tumvoces,paríg; modo efflatus.Tam ipfa fpiritus co-hibitio,exercitatio quzdam mufculorum eft,nGminus certe eorü qui in abdomine, d quiin tho-raceinfunt, Infumma vero, validi& ocyfsimimotus,gracilemufculofum,durü, compactum,atq; vegetii corpus efficiunt. At remifsi, tardi, Slanguidi,diuerfam omnino affectioné inducüt.Pedotribaigitur, quicquid in palaftra motuumgeritur,accuraté pernouit:quid gfq; motus effi-cere queat,ignorat: cüm hocipfum ad gymna-

ftam folum fpectet,cuius pedotriba minifter eft, Pedotribam«f:indicans nimirü illi omné actioni exercitioriiqg /eminifrá vy-materiá. Ergo gymnaftes propofiti nobisadole""4/«-fcentis, omnii quidem exergitationii vires cümfciat,deligitilliex omni genere quod moderatümediimg; inter vtrung exceffum eft: quádó nóalterare,fed plané feruare optimii corporis ftatüconvenit, Ac proinde ex omni genere mediocri-tas adhibenda eft, frictione, exercitatione, bal-nco,cibo,fomno,ita vt neg duriorilli, denfiór-ve, nec mollior aut rarior corporis habitudoreddatur: hec quippeab extrinfecus imminentibus facile offenditur: illa corporis inhibet au-Ctum. Exuatauté fe puer ipfe propofitus, vbi inlotio iam pfecta cócoctio cernitur. Mox frictio-nis ratio hucfpectet,vt membra molli&tur. Pofthacexercitetur, dum& corpus intumefcit,& colorilli foridus apparet,& motus prapté, xqua-biliter,& concinne edit. Inter hzc vero fudoremcum calido vapore mixtü cernes. Inhibenda ve-ro exercitatio tum primi eft, ciim aliquod horüfuetit mutatü, Nectamé protinus lanandü eiuseít corpus,fed vbi fummus exercitationis vigorremiffus atq; fedatus fuerit.Quod fiilia velit co-hibito anhelitu implere,perfundi oleo,atqy apo-therapia vti deinceps debebit: de qua in fequétilibro dicemus.Lauacrü autéipfum omnino me-

Vifcera feican-di ratio,

Vifcera que co-eutiant.

Spiritus cobrbitio,eft mu(culo-rit thoracis abdominí/q; exertatio.

Motuum diuerforum. eff£lus

diuerfr.

Mediocritatemtn omnibus elt-gendam,ad có-fereandum| osprimum corpoeris babitum.

Puer quov/queexerceri debeat

Exercitatioquando inbi-benda fit.Exercitatis corpus quando lasandum(it.

Lauvacriz qua-le eff! debeat

exercitatus,

Apotberapiaduplex.

Apotberapiaquid.

Apotberapieduplex vfus.Apotherapiepropria[co-

dio temperaméto eligendi eft,ad propofità actafit.Quafi fuerit calidior, tum puluere vtendum.G.ALENI PERG.AMENI

ceu exercitationis fpecies: altera vero ceuma pars,apotherapia dicitur: que duplici cófiliotherapiz fcopus efr, vtlafsitudiné qua fuccede-

pue

propofito puero, cum eóq aliis, qui tuende tannire folet athletis,ceterifgy etià qui corpus ope-

tem atq; naturd, Cui ne puluere quidé eft opus,fi domus in qua exercitabitur,optimé conftitutaAt co fi vtetur,omnino erit lanandü.Sin nó vte-tur,liceat& illotü dimittere, praefertim hyeme.de famtate tuenda, lib. 111.E St autem apotherapia duplex. Vna quidé7 pars,de qua imprzfentíarii agendi eft, O-mnis igitur exercitationis probé peracte poftre,fufcipitur,& vt excreméta expurget,& vt corpusalafsitudine tutum reddat. Proprius taméapo-reimmodico exercitio folet, fubmoueat, atqueprohibeat. Czterii optimé conftituto, à nobifg;tüm bonz valetudinis gratia exercentur,etfi ra-ro lafsitudo fuccedat,quemadmodum fuperve-re ex necefsitatefatigant:eis tamen apotherapíaeft ex.