iDE RATIONE COGNOSCENDISACRAS LITERAS TRACTATVSPRIM V$.

bRAEFATIO.

7? NiT10 buius Secunda Partis meorum Hebraifmorum,putaui me velliffimt

. facturum, fi ceteris omnibus preponerem boc Compendium deratione coguo-

féendi[acras literas.Et feni in toto fers boc Opere nibilprapemodum aliud

quam boc ipfum agitur ac docetur: tamen in uno etiam loco feparatim, quaft

A5 praxim totitis operis proponere opereprecium duxi-idá, potifümim híc initio

33 oiuer[alium Regularum. Hoc enim iraciatu cognita primum,melius(cient

ufum uel ex pracedentibusueletiam ex Jéquentibus babere poffint: eod, imaitri

cum fructu fingula cognofcent,dum[cient im quem ufum unumquoda, eorum qua poftea praci-

pientur tradatur, quaratione eo uti debeant. Deinde etiam Ium recreabuntur ex longo labo-

recognita pracedeutis partis, tum etiam inuitabuntur 4d[equentium cognitionem. Exbilarat

enim omnes[pes certa premy,e magna utilitas etiam ad. grauiféimos labores miferos mortales

inuttat.Prajlabit uerb Tratfatus bic illam etiam commoditatem, ut fit ueluti compendium aut

argumetum fequentium omnium:utd, illa bíc ueluti quadam[ynopfr eo mprebena, tantà clariueintelligantur, tenacius retincautur[ftá, ueluti Ifagoge im omnia equentia.

CA VS AE DirfrfricvLTATISSacrarum literarum.

R vDITE' inquit Ariftoteles, Gradum effe ad agnitionem rerum,ipfa primüm dubia obfef;uaffe. Quare utile fuerit initió recenfere caufas,quare Scriptura interdum fit difficilior. Dicó2/4. autem de difficultate non tali, qualem aduerfarij non fine extrema blafphemia ueritatis fia-gunt,ut impofsibile fit, uerum ipfius(enfum de omnibus neceffarijs dogmatibus percipere: ideod; o-mnes ad Pontifices,eorumd; Conciliaac decreta,tanquam certifsimos, errori non obnoxios, acirréefragabiles interpretes,qui quafi praetoria quadam poteftate eas interpretari pofsint, confugere opor^teat:fed quód noftra culpanon ubiq; ita apertus nobis eius fermo ac feníus uidetur, ut in multis alijsfcriptoribus, Que non eó àme dicuhtur, ut uel impijs calumniandi Sacras literas occafio detur, uelquifquam ab earum(tudio abfterreatur:fed contrà,ut tanto magis diligentia le&orum excitetur, utqobferaatis hifce difficultatibus,tanto exa&tius poftea remedia quz proponam,perdifcantur.A dhibitaenirh diligentia ac inuocatione,certifsima ueritas de omhibus neceffarijs in eis reperiri poteft.1 Auditortum indocilis,tum& contemptor talium,non capitea que Deifunt. Multum fané,atquéadeó pené totam in auditore aut difcente(itum effe, quotidiana experientia docet. Ingeniofas omniafacilius percipit,quàm tardus. Alium item uidemus aliam fcientiam aut artem citius alia addifcere: fi-ue quia magis ad eam idoneus e(t,Gue quia magis ad eam procliuis. At in facra doéttina omnes homi-nes fuà natura non tantum tardi ac ftupidi funr,fed etiam proríus in contrarium fenfam proni preci-pitesd;:non folum eam ámare, expetere ac intelligere nequimus, fed etiam ftultam ac impiam iudica.mus,prorfüsq; ab ea abhorremus.;2: Interpretes,qui üel maximé rudibus adiumento ad cognitionem facri codicis effe debebant,fepémagis obícurant quàm exponunt Scripturas, uel infcitia,uel malitia:dum magis fuas cogitationes autfomnia in Scripturá inuehunt,eid;(ut Scripturam impij lefuite Colonienfes blefphemant) cereumnafam affingunt, Vetufti quidem Ícriptores obícurarunt facras literas ob infcitiarn tum lingué,tum&rerum ipfarum: recentiores ueró Sophifte, ob infcitiam fimul,& maliciam, Que enim poffet( obfestro) perniciofiorinuerfio fenfus Sacrarum litérarum excogitari, quàm quod precipuorum uocabtü-lorum,autrerum potius( ut pe ccati,iufticig,iuftificationis, fideigratiz, carnis, fpiritus,& fimilium)plan philofophicas& Ariftotzlicas(ignificationes in Sacras literas inuexerunt, easd; adeo planéiri-uerterunt, utcum ille fua ui proprié acex profeífo unicum agnum Dei, eiusd; facrificium merita acóperatanquam unicam falutis uiam mon(trent:iftorá fraude ita nunc diftorte fint, utuideantur Moyfen& bona operaac meritabominum oftentare ac deprzdicare?3 Sermoeftnonnihil obícurus:cuius rei multze funt cauíe, de quibus mox dicam, precipué autemnoftra eius imperitia.Eftueró fermo notaautitnago rerum,& ueluti quedam perfpicilla, perquzresipfas intuemur.Quare(i(ermo fit uel p fe,uel nobis obícurus, difficulter ex eo res ipfas cognofcimus.4 Aliarum gentium fermo femper alijs eft difficilis: quod experiétia docet, idd; etiam in uulgaribuslinguis,in quibus multi multos annos uerfantur perpetuo colloquendo,legendo,fcribendo,& fubin-de peritos percunctando.5 Vetuftus fermo recentioribus obfcurus eft. Romani linteos libros& annales Pontificum uixinetelligebant,tefte Horatio,cüm adhuc eadélingua effet. Sic Germani nuncnon intelligunt ea quz tempore Caroli Magni(cripta funt,cum quidem cadem fint uocabula,ut uidere eft in Otfridi Euangelio»rum uerfione.Tota omnino illa uetuftifsima ratio dicendi, atq adeo etiam uiuendi, e(t recentioribus& obícura& difficilis,a 6 Stylus