LITERAS, TRACTATVS 1 72

cioiuftificandi& feraandi genus humanum:fed etiam ei ultró ad ipfius fun&tionÉ opusq; perficiendáfamulaturacfubferuir,dü amiffo uero ac natiuo fine ac officio accidétario, quod eiiam mirabili mini-fterio Deiattributum e(t, defungitur.Naturale enim opus eius,aut perfe erat; dare iufticiam ac uitam:Rom.7.Sed nunc accidentarium eius mini(terium aut functio, quo iam quafi folo defungitur,eft reue^lare& accufare noftram corruptifsimam naturam,eiusque peccata:ac fimul iram Dei& eternum existium denuntiare. Dum ergonos accufat ac conuincit peccati& reatus eterni exitij, cogitnos, utali-quem alium feruatorem quaeramus: atque ita nos uelutiin retia Mefchiz fugere compellit, ficque eftpedagogus ad Chriftum.Hzc igitur reuera clauis eft totius Scripture aut Theologis,(cire in ea conetineri duplex genus do&tring,& duplicem uiam falutis, que fintfibiinuicem períe planécontrariz:fed concordentur, dum inferior cedit fuperiori, dumque pro fuo naturali ac primario opere aut fan-&ione nunc tantüm accidentario& improprio defungitur. uelati fi in unis edibus effent duz matresfamilias, Sara& Agar: que dum ambz dominari& fumtno munere defungi uolunt, fibi inuicem ne.ceffarió aduerfantur. Atcedentealteraalteri de fummo munere aut gradu dignitatis, humiliante fefab manu eius,ut angelus precipit,& famulante eidem,optimé interíe conveniunt. Hancclaué Scri^pture Paulus in Epiftolaad Romanos& Galatas tertio ac quarto prolixéilluftrat,& lectori Sacrasliteras ingredi& infpicere conanti,tanquam certifsimum ueritatis funiculum in manus tradit accommendat.

AtPapiíte& alij feductores, huius clauis ignaris;eaque deftituti,dum audiunt,hinc Mofen ac Leg&clamantem,Qui fecerit ea,uíuet in eis: inde Chriftum& Euangelium, Ego ueni ut peccatores(aluosfaciam:primüm contrarijs iftis clamoribus aut coeleftib. oraculis perturbantur,& ueluti attoniti redduntur:paulopóft,ueluti recolligentes fe,cogitantac decernunt, oportere iftas duas doGtrinas& do.&ores quoquo modo concordarí,ac in unum uolentes nolentes redigi:& proculdubio eas idem effe,& unam folani doctrinam in ifto libro contineri, que tamen aliàs bona opera uehementius urgeat, a-lis gratiam Dei& meritum Chrifti nimium imprudenterQue extollat:fenfum ergo proculdubio effe;quód partim per Chriftum& gratiam,partim perlegem& opera feruemur. Aut certé,quód per Chri-ftum accipiamus primam gratiam,ut opera legemque preítare,atque ita per eam feruari queamus.Vel denique,nos primüm quidem in Baptifmo per Chriftum iuitificari ac feruari,ueluti in certa ac bona quadam naui,(i modó nihil mortalis peccatiunquam poftea admittàmus, Quod(ipoftea peccatoaliquo admiffo ex ea excidamus, neceffarió nobis ad fecundam tabulam peenitentiz& bonorum operum confugiendum fit, ut ex illo naufragio enatemus,euadamusqQue. Sicillitripliciter Mofen cumChrifto,& Legem cum Euangelio, gratiamque cum meritis concordant, uel potius feedifsime impi-entifsimeQue confundunt: quod obferuaffe,utilifsimum ftudiofo facraram literarum fuerit.i5 Pofthancfummam utile eft,ftudiofum percipere breuem quandam Catechefin: quam nobis iti-dem Scriptura offert, Primüm exhibendo quafi Symbolumin tribus primis capitibus Genef. de unoDeo,creatione, lapfu& redemptione per benedictum femen, quam partem nunc Symbolareferunt:Deinde per Decalogum,ipfo Deo in breuifsimum compendium legem redigente.Tertió,in orationeDominica& uerbis Sacramentorum, Quz capita doctring femper pro quadam compendiaria Catechefi funt habita,tametíi in Papatu nefarie obfcurata fuere, Ea enim etiamfi quis didicit, plerunq; ta^menignota,nempe Latinalingua percepit.

16. Inomnidocendi diícendique ratione ac conitu,fiueliberalium, fine etiarn rnechanicarum fcienztiarum,przcipitur,ut ab ijs incipiamus,quaz& profuntad cognitionem fequentium,& faciliora font,& denique que quafi fummam rei continent.Talis ratio docendi eft& in Scriptara.Nam primüm proponitur hiftoria, que folet omnium facillimaeffe, Deinde eahiftoria,prefertim initium Genefis, eftfündamentum totius fequentis doctrine de Deo, totaQueuerareligione. Sunt deniqueillatriaautquatuor prima capita Genef.fumma quzdam totius Scripturgiibi elt unus& trinus Deusjbi creatiouniuerfz nature rerum, ibi homo cultor Dei ad imaginem eius formatus,& totius mundi dominusconítitutus:in quibus rebus conftititillud primum regnum Dei.Deinde ibi eftlex,lapfus& mors autmaledictior,feu culpa& peena:in quibus eftfitum regnum fatanz. Poftremoó eft benedictum femen&creftitutio generis humani:in quibus eft regnum gratiz. Denique eftinchoatio huius communis uite,coniugij,procreationis,& laborum,operumqQue, Quareoptima methodo Scripturaab ijs principijsincipit,que tum faciliora funt,tum etiam totius huius do&trinz fontes aut fundamenta exiftunt.17 Omnisintelle&us ac expofitio Scripture fitanaloga fidei, qug eft ueluti norma quedam fanzefidei,aut cancelli,ne aliquo uel externo turbine, aut etiam domeftico impetuextra fepta in precipitiaabripiamur: Rom. 12. Omnia igitur que de Scriptura aut ex Scriptura dicuntur, debent effe confonapredicatz Catechiftice fummz,autarticulis fidei.18 Chriftus fepearguitfaos Apoftolos, quód non intelligant fermonem ipfum, ut fingulas uoces,prefertim metaphoras:ut,quid fignificet fermentum Pharifeorum, quid gladius quem eos emere iufefit quid(omnus Lazari,quid cibus quo libentius uefcatur,Ioan.4. Sic alibi eosaccufat, quód non in-telligant parabolam aut(imilitudinem feminis, cüm omnes parabolas eos intelligere oporteret, In fi»neloannis accufantur,quód non intellexerintinterrogationem,aut etiam ipfam interrogatiuam pro^nunciationem,& fermonem conditionalem, cum de Ioanne ad Petrum dicit:Si uolo eum fic manere;Quidadte^ Conditionalem enim& interrogatiuam orationem pro fimplici& affertiua accipiunt;perinde ac fi dixiffet, Volo eum fic manere: aut, Non moritur. Exigit igitur Chriftus,uttum uocurüfignificata, tum& omnigenos tropos acfiguras orationis probé intelligamus: ficut cüm etiam adminutos apices& iota Scripture nos uult effe intentos, quandoquidem nullum illorum fit irri-tum,cafurum, aut periturum.— Sic& Paulus uult nos in templo& rebus religionis, prafertim&& 1r