Buch 
Petri Andreae Matthioli Senensis serenissimi principis Ferdinandi archiducis Austriae &c. medici Commentarii secundo aucti in libros sex Pedacii Dioscoridis Anazarbei de materia medica : ; his accessit eiusdem Apologia adversus Amathum Lusitanum, quin & censura in eiusdem enarrationes
Entstehung
Seite
116
JPEG-Download
 

And. Matthioli Comm.116quis fortasse incognita fuit, nunc autem omnibus notior est, quàm ut à me pluribus describi debeat. Huius hacca inusu ciborum sunt uuae omphacis loco. Quae& fibrientibus iusculis incoctae non sine utilitate exhibentur. In summamulieribus utero gerentibus magnopere expetuntur. Huic accedit& altera planta ueteribus, quantum reor, in-cognita& silentio inuoluta, quam aliqui falsò MauritanorumRIBES VVLGARIS.RIBEM esse contendunt. Ea fruticosa est, folio paruo, uitigi-neo, perinde ac albae populo. Ramuli sunt ei lenti, ac flexibiles:Ribis officinconsid.è quibus fructus paruarum uuarùm modo, ut in crespino, racema-tim dependent, rotundis, simulque cohaerentibus acinis magnitudi-ne piperis, qui maturitatem adepti, maximè rubent, sapore suba-cido, admisto etiam dulci. Uulgaris est planta, in hortisque frequens: 1quippe quoniam ad sepiendos hortorum puluinos eleganter sera-tur. Verùm eos hallucinari abunde constat, qui putant, hancError quorumarbusculam esse Arabum Ribem. Siquidem, ut posteritatis memoriae prodidit Serapio, Ribes est arbor proferens capreolos coloreuiridi rubescente,& folia lata, magna,& rotunda. Quas sanènotas huic non respondere satis notum est: neque enim fert haec ca-preolos, neque eiusmodi folijs uiret. tametsi fructu Ribem admodumreferat, quòd is gustui sit acidus simul& dulcis, qualem esse Ri-bis baccam auctor est Serapio. Quamobrem is ad ea, quae ille iu-ꝰre poterit usurpari, utpote quòd febribus acutis opituletur, aestuam 20tem uentriculum refrigeret, sitim restinguat, nauseam& uomi-tiones sistat, cibi appetentiam incitet, coeliacos,& lientericos iu-uet,& biliosis defluxionibus uexatos: sangninis feruorem demulceat, bilis acrimoniam retundat, impetumque domet. Quare nondamnandi, quin potius laudandi uidentur seplasiarij, qui ex huiu-sce arbusculae fructu uinum exprimunt,& per annum asseruant,ut illud Ribis loco medicamentis immisceant. Non desunt, qui idesse hanc plantam arbitrentur, quod Galenus lib. VII. de compositione medicament. secundum locos Vrsi uuam appellat. Quo-rum error satis ab ipsomet Galeno refellitur eodem loco: quando 30quidem asserit huiusce uuae plantam memaecyli folio uirescere.Bellonio uerò in libro de arboribus coniferis Ribes Serapionisplanta quaedam censetur, quam se inuenisse scribit in monte Liba-mproba-no ad supremum cacumen, folijs oxylapatti, grandioribus retusioribusque: è quorum medio racematim exeunt baccae rubentes, ut in Hippoglosso, rusco,& lauro Alexandrina. At certe ego non audeo, nec possum Bellonij iudicio subscribed, quòd planta illa non respondeat notis, quas Ribi tribuit se-rapio. Ea enim folia non fert rotunda, sed oxylapatti, non habet capreolos,& baccas è medijs solijs exerit. Vnde fa-Ovyacanthae cile adducor, ut putem eius Ribem falsam& adulterinam esse potius, quàm ueram& legitimam. Oxyacantha meQuites ex Gal. minit Galenus lib. VII. simplicium medicamentorum, sic inquiens. Oxyacanthus, arbor ut pro syluestri similem habet speciem, ita& uires non dißimiles: quin& ipsi fructus, pyri quidem syluestris absoluté acerbus est, caeterimo- 40xyacanthae,& tenuium est partium,& paulum quiddam incisiuum obtinet. Porrò arboris huius fructus pyri sylue-stris fructui similis non est, uerùm myrtis, scilicet rubens& rarus. Habet uerὸ& nucleos. Porrò non ejus tantùn,sed& bibitus affectus omnes fluxionum, quos ἀοαδεις Graeci uocant, cohibet. Haec planta Graecis ὁυυκαθαNomina.nominatur: Latinis, Acuta spina: Arabibus, Amirberis, seu Amyrbaris: Italis, Bagata,& Amperlo: Hispani,enche vtalbaspiPirlitero,& Piliriteros. Callis. Anbespin-fabandisCAP. CVI.RUBVS CANIS.Κυνόσβατος.FRVTE est arboris instar, rubo longè maior. Folia fert multò latiora myrto, robustis circaramos spinis, flore candido: fructu oblongo, nucleo oliuae simili, qui per maturitatem fuluescit,&flocculos intus continet. Fructus exemptis interioribus floccis arefactus, aluum sistit: feruefacti poenim ij in vino, mox poti, arteriam infestant.NON EQVIDEM putauerim esse Rubum canis illud rosarum syluestrium genus, quae rosas edunt ijs qua-Rubi canisconsid.dantenus similes, quas Moschette uulgò uocamus; quaeque rubentes baccas rosarum fructibus non absimiles, licet mino-res, proferunt: nec etiam quoduis aliud syluestre rosarum genus, quemadmodum nonnulli existimant. Nam si itarese haberet, sat erat Dioscoridi dicere, quòd canis Rubus rosae similis esset, non autem quõd arboris instar assurgeret,rubo longè maior, quodque folia ferret myrto latiora, à quibus syluestris rosa profectò plurimum dißidere uidetur, fru-ctumque mittere non modo oliuarum Iubleis, sed oliis ipsis multò craßiorem. In eam autem sententiam non modò mepluries deduxit, sed etiam confirmauit Plinius: quandoquidem ipse lib. VIII. cap. XII. peculiari nomine rosamsyl.questrem eynorrbodon appellat, id est, caninam rosam, non cynosbaton, id eft, canirum rubum, cuius radicem ad ca-nis rapidi morsum miris laudibus extulit. Quod iterum asseruit lib. xxv. cap. II. ubi illud etiam addidit, quòd apuo