INTERPRETATIO NOVA.

LIBRI TERTII.

DE PRINCIPIIS*

CAPUT BRIMU M>

Z)e libero arbitrio : item ditiorum scri-pturae quae id tollere videntur solutio& interpretatio .

Uoniam de justo Dei ju-dicio sermonem continetecclesiastica praedicatio ,qui quidem si verus cre-ditur , ad vitam honestam& ad fugiendum omnibusmodis peccatum auditoresprovocat , utpote qui innobis sita esse fateantur quae laude & vituperiodigna sunt, age & de libero arbitrio, necessa-ria in primis quaestione pauca seorsum dispute-mus . Atque ut intelligamus quid sit libertasarbitrii, ipsius notio explicanda est , ut hacaccurate declarata, quaestio constituatur.

z. Eorum quae moventur alia in fe causammotus habenti alia extrinsecus tantum moven-tur . Extrinsecus itaque solum moventur quaeferuntur, ut ligna & lapides & omnis materiaquae solo habitu continetur. Jam vero praeter-mittatur id quod dici solet , motum esse flu-äaim corporum : quod ad. rem praesentem mi-nime facit. In sejpsis autem causam motus ha-bent animalia & plantae, ea demum omnia qua?natura & anima constant, in quibus etiam me-talla a nonnullis numerantur . Ignis praetereaper fe ipse movetur , fortassis & fontes . Eo-rum autem quae in fe motus causam babent ,alia ex se, alia a se moveri dicunt : ex se qui-dem inanima, a se ipsis Vero animata. Nam ase moventur animata, phantasia ipsis insita im-petum provocante : & rursus quibusdam ani-malibus insunt phantasia? impetum provocantes ?facultas quippe imaginum artifex illum certoquodam & desinito provocat ordine : sic ara-nea? inest texendi phantasia quam texendi ap-petitus consequitur , imaginum artifice naturaad id ordinate impellente , prater quam nihilaliud esse creditur in animante, ne in ape qui-dem ad fingendos favos,

z. At vero animal rationis compos pra?ternaturam imaginantem , rationem habet qua?imagines dijudicat, alias quidem rejiciens, aliasvero ita suscipiens ut animal eis ducatur . Un-de cüm in rationis natura qua?dam sint ad ho-nestum & turpe contemplandum adjumenta quo-rum ope utroque perspecto honestum eligimus,turpe devitamus, laude certe digni siimus dumubs honestati dedimus i vituperio, dum in con-trarium dilabimur . Neque ignorandum est na-turae qu$ in omnia distributa est , majoremquodammodo in animalibus vim esse sive admajora sive ad minora peragenda , adeo ut adTom. l.

* Vide Adnotationem ad Initium hujus Tertii Libri p. 8>i,

Vim rationis prope, ut ita dicam , accedat ca-num in investigandis feris sagacitas , & bella-torum equorum dexteritas. Ut igitur quidpiamextrinsecus incidat , quod cogitationem nobishanc vel illam commoveat, non est in nostra,.ut satentur omnes , potestate : hoc autem velillo modo ea utendum judicare , unius est no-stra? rationis opus qua? cum extrinsecus incita-menta incidunt , vel nos ad impetus recti &-honesti provocat , vel in contrarium avertit . -

4. Quod si quis ejusmodi esse ait quod ex-trinsecus movet, ut ei impulsioni nemo contraobsistere polstt , is in suos affectus & motusintendat, & videat an non consensio & prseci-pua? animi partis inclinatio in hanc rem hisprobabilibus ducta argumentis propendeat. Nonenim, verbi gratia, ei qui temperate viverecontinere fe a coitu decrevit, conspecta mulieratque ad aliquid contra propositum agenduminvitans, perfecta causa est cur a proposito de-flectat. Omnino enim delectatus titillatione &illecebra voluptatis, cum noluerit ipsi resistereatque institutum firmare , in intemperantiamincidit . Contra alteri qui pluribus disciplinis'est instructus , in eifque fe exercuit , ea?demquidem titillationes & illecebra? contingunt jat ratio , quippe qua? vehementius est robora-ta & in meditatione educata atqUe in virtutisstudio doctrinis confirmata , aut proxime adeam perducta firmitatem , illecebras excutit &libidinem dissolvit.

5. Quae cum ita nobis eveniant, extrinsecuseorum causam derivare, nosque culpa liberare,ac lignis & lapidibus ab externo movente per-tractis similes pra?dicare , nec rectum est necveritati Consentaneum , sed ab eo solum dicipotest qui liberi arbitrii notionem adulterarecupiat. Nam si ipsum interrogemus quid sit li-bertas arbitrii, respondebit in eo sitam si, cumquidpiam mihi propono , nihil extrinsecus oc-currat quod ad contrarium provocet . Rursusimbecillam corporis constitutionem accusare ,prorsus absurdum est. Nam disciplina quos in-temperantes & agrestissimos apprehenderit, eos,si monita ejus sequantur , ita convertit & mu-tat in melius ut sepe qui incontinentissimierant, meliores fiant iis, qui natura prius nonvidebantur esse hujusmodi , & qui agrestissimierant ad tantam mansuetudinem perveniant, utqui nunquam agrestem vitam egerint, pra? illoqui ad mansuetudinem est immutatus, agrestesesse videantur. Contra alios cernimus composi-tissimos & honestissimos , a composita & ho-nesta vita ad deteriorem consuetudinem ita de-flectere > ut in intemperantiam incidant mediajam Ltate, postquam juventutis instabilitas, utfert natura, prateriit. Ex his igitur liquet ex-trinsecus incidentia non esse in nostra potestate, hoc autem vel contrario modo his uti ra-

O tione