De Principi

. commonitionis gratia eorum qu® sparsim dixi-mus , recapitulare lingula, & primo omnium dePatre & Filio & Spiritu sancto repetere. DeusPater cum fit invisibilis & inseparabilis a Filio,non per prolationem ab eo ( ut quidam pu-tant ) generatus est Filius . Si enim prolatioest Filius Patris, prolatio vero dicitur qua? ta-lem significat generationem qualis animaliumvel hominum solet este progenies , necessariocorpus est, & is qui protulit , & is qui pro-latus est. Non enim dicimus sicut haeretici pu-tant, partem aliquam substantiae Dei in filiumversom , aut ex nullis substantibus filium pro-creatum a patre, idest extra sobstantiam suam ,ut suerit aliquando quando non suerit, sed ab-scisso omni senso corporeo ex invisibili & in-corporeo verbum & sopientiam genitam dici-mus absque ulla corporali passione , velut sivoluntas procedat e mente. Nec absurdum vi-debitur , cum dicatur filius charitatis , si hocmodo etiam voluntatis putetur . Sed & Joan-tieki’ 1 ' nes edicat Huia Deus lux est , & Paulus desi-gnat quia filius splendor lucis ®tern® sit . Si-cut ergo lux numquam sine splendore esse po-tuit , ita nec filius quidem sine patre intelligipotest, qui figura expressa substanti® ejus , &verbum & sapientia dicitur . Quomodo' ergopotest dici , quia suit aliquando quando nonsuit filius? Nihil enim aliud est id dicere, ni-si quia fuit aliquando quando veritas non erat,quando sapientia non erat , quando vita nonsuerit , cum in his omnibus persecte Dei pa-tris substantia censeatur. Non enim ab eo di-rimi h®c , vel ab ejus possunt unquam sub-stantia separari . Qu® quidem quamvis intelle-ctu multa esse dicantur, re tamen & substantiaunum sunt, in quibus plenitudo est divinitatis.Hoc autem ipsom quod dicimus , quia num-quam so it quando non fuit, cum venia audien-dum est . Nam & h®c ipsa, nomina tempora-lis vocabuli significantiam gerunt , idest quan-do vel numquam ; supra omne autem tempus,& supra omnia secula , & supra omnem ster-ilitatem intelligenda sont ea qu® de Patre &Filio & Spiritu sancto dicuntur. H®c enim so-la Trinitas est qu® omnem sensum intelligen-ti® non solum temporalis , verum etiam ster-nalis excedit. C®tera vero qu® sunt extra Tri-nitatem, in seculis & in temporibus metiendasunt . Hunc igitur filium Dei secundum quodverbum est Deus quod erat in principio apudDeum, nemo consequenter putabit in loco ali-quo contineri, neque secundum quod sapientiaest , neque secundum quod veritas est , nequesecundum quod vita est , vel justitia, vel san-ctificatio , vel redemptio . H®c enim omnianon indigent loco , ut agere quid vel operaripossint , sed pro his qui virtutis ejus inopera-tionilque participant, h®c singula intelligendasont.

29. Si vero quis dicet per eos qui partici-pes sont verbi Dei , vel sapienti® ejus , velveritatis , vel vit® , etiam ipsom verbum 3 csapientiam videri in loco esse : respondendumvst ei , qnia dubium non est quod Christusfecundum quod verbum & sopientia est vel1 Cor c®tera omnia , erat in Paulo , propter quoddicebat : Mut experimentum quieritis ejus qui inGnlat.z.z 0. me loquitur Christus ? £t iterum : Vivo autemjam non ego, vivit vero Christus in me . TuncTom. I.

is, Liber IV. 123

ergo cum esset in Paulo , quis dubitabit quodsimiliter erat in Petro, & so Joanne, & in sin-gulis quibusque sonctorum , & non solum inhis qui in terris sont, verum & so his qui inc®lis sont? Absurdum namque est dicere, quiain Petro quidem & in Paulo erat Christus, inMichaele vero archangelo, & in Gabriele nonerat. Ex quo manifeste deprehenditur, quiadivinitas filii Dei non in loco aliquo conclu-debatur : alioquin in ipso tantum suiflet, & inalio non suisset : sed secundum incorpore® na-tur® majestatem cum a nullo loco concluda-tur , in nullo rursum deesse intelligitur .Ve-rum illa sola disserentia intelligenda est, quodetiamsi sit in diversis , sicut diximus , in Pe-tro , vel Paulo, vel Michaele, vel Gabriele ,non tamen similiter est in universis . Pleniusenim & clarius , & , ut ita dixerim , apertiusin archangelis est quam in aliis sanctis viris .

Quod ex.eo manifestum est, quia cum ad sum-mam perfectionem venerint sancti quique ,dicuntur similes, angelis effici, vel ®quales , Luc. z 0 . 'secundum evangelicam sententiam . Unde con-stat in singulis quibusque tantum effici Chri-stum , quantum ratio sodulserit meritorum.

30. FEs igitur nobis de Trinitatis rationebreviter repetitis , consequens est illud etiambreviter admonere , quod per filium creata di*cuntur omnia qua in edis sunt ,.& qua in ter-ra , visibilia , & invisibilia, sive throni, sive do-minationes , five principatus , sive potestates ,omnia per ipsum , & in ipso creata sunt , &ipse est ante omnes , & omnia illi constant quiest caput . Quibus consona etiam Joannes inEvangelio dicit, quia omnia per ipsum fasta Joan. 1.3.sunt, & fine ipso fastum est nihil . .David vero

totius Trinitatis mysterium in universorum con-ditione significans ait: Verbo Domini edi firma-ti sunt , & spiritu oris ejus omnis virtus eorum .

Post b®c vero competenter admonebimus deadventu corporali & incarnatione unigeniti fi-lii Dei : in quo non ita sentiendum est, quodomnis divinitatis ejus majestas intra brevissimicorporis claustra concluso est , ita ut omneverbum Dei & sopientia ejus ac substantialisveritas ac vita, vel a patre divulsa sit, vel in-tra corporis ejus coercita & conscripta brevi-tatem, nec usquam pr®terea putetur operata :sed inter utrumque cauta pietatis debet esseconsessio, ut neque aliquid divinitatis in Chri-sto defuisse credatur, & nulla penitus a pater-na substantia qu® ubique est, facta putetur es-se divisio. Tale namque aliquid etiam BaptistaJoannes indicat, cum corporaliter absente Jesodiceret ad turbas : Medius vestrum stat quem j oan , l6vos nescitis , qui post me venit , cujus non sum Jdignus solvere corrigiam calceamentorum . Quodutique dici non poterat de eo qui absens erat,quantum ad corporalem prssentiam pertinet ,quia medius staret eorum inter quos non ade-rat corporaliter filius Dei.

31. Ne quis tamen nos existimet per h®cillud affirmare , quod pars aliqua deitatis filiiDei suerit in Christo, reliqua vero pars alibivel ubique : quod illi sentire possunt qui natu-ram substanti® incorpore® atque invisibilis igno-rant . Impossibile namque est de incorporeopartem dici, aut divisionem aliquam fier i, sedin omnibus , & per omnia , & super omniaest , eo modo quo superius diximus , idest ,

Q 2 quo