Origemis Contra Celsum, Lib. IV. 271
Sublata li-Lrtate tol-^tur virtus.
Jesus om-nes homi-nes, quan-t! )rn jn seiuit, sanare& salvare
Voluir.
1.7.
Jercm, ii,24-
17. r8.
neum , an fieri possit ego vero , fac posse ;sed quid libero arbitrio fiet ? Quomodo laudedigna erit data veritati consensio ? Quomodomendacium aversari in laude ponetur ? Do ve-ro id & potuisse & decuisse fieri : at rogetquispiam Celsum imitatus, numquid non Deusdivina sua virtute potuisiet bomines ab initiocreare ita virtuti addictos , ita persectos , utnulla esset nequitia, nullaque adeo correctioneindigerent ? Ha?c simplices fortasse ac tardospermovere possint , non item eum qui in re-rum natura introspicit . Novit enim virtutemnatura esse usque adeo liberam , ut sublata li-bertate , ipsa e medio tollatur. Verum bac dere toto tractatu opus esset . Hanc Orsei insuis de providentia libris fuse tractaverunt ,ubi multum abest ut dicant quod hic Celsus :Sciebat igitur ille & non correxit, nec in divinaejus poteflate erat corrigere. Quin & ego quamtum potui de iis fx pe sermonem feci ; & di-vina» scripturae eadem confirmant , modo in-telligantur.
4. Quod igitur nobis Judsisque Celsus ob-jicit , idem contra ipsum adhibebitur . Dicenim , o bone , Deus novit-ne res humanas ,an non? si Deum admiseris & providentiam ,ut ex tuo scripto judicare licet, notas illi essefatearis necesse est . Sin novit, cur non corri-git? An nobis necessarium est causas reddere ,cur humanas res non corrigat, tametsi cogno-scit} tu vero, qui in tuo scripto te Epicureumnon aperte prodis , sed providentiam agnosce-re simulas, dicere non teneris , cur Deus hu-manas res perspectas habens non emendet, necomnes nequitia liberet divina potestate ? Atnos dicere non dubitamus, a Deo semper mit-ti qui corrigant . Sunt enim inter hominesdocumenta ipsis a Deo data , quibus ad opti-ma provocentur : quamquam inter ministros ,quibus utitur Deus , multum sit discriminis .Quippe sunt pauci qui pure omnino verita-tem doceant & hominibus persecte corrigen-dis dent operam . Hujusmodi Moyses & Pro-pheta: suerunt : sed in hoc corrigendi nego-tio omnes illos longe superavit Jesus , quinon unius terrarum anguli incolas, sed omnesundique , quantum in se suit , sanatos voluit.Venit enim ut omnium hominum Salvatoresset.
5. Deinde egregius ille vir nescio unde oc-casionem nactus questionem adversus nos mo-vet , quasi diceremus Deum ipsum ad nos de-scensurum esse. Unde consequi putat , ut suumipsi solium deserendum fuerit . Nescit enim queDei sit potestas, nescit Spiritum Domini replereorbem terrarum & hoc quod continet omnia scien-tiam habere vocis. Neque capere potest istud :'Numquid non ctelum & terram ego impleo , dicit Dominns ? Neque videt ex Christianorumdoctrina nos omnes in ipso vivere, moveri &esse , ut Paulus in Atheniensium concione do-cuit . Etsi igitur universorum Deus sua ipsiuspotestate descendat cum Jesu in hanc homi-num vitam} etsi quod in principio apud Deumerat Verbum, Deus ipse, veniat ad nos, nonidcirco e solio egreditur, aut illud relinquit iita ut, loco vacuo deserto, alium impleat ubiprius non erat . Sed Dei potestas ac divinitasquo vult proficiscitur & quocumque locuminvenit, non e loco in locum transmigrans ,nec unum se vacuum relinquens ut alium oc-
cupet- Ut enim dicamus alterum ab illo dese-ri , alterum repleri , id non de loco intelligi-mus : sed nostra mens est , improbi & nequi-tia perditi hominis animam a Deo relinqui }animam autem ejus , qui virtutem in vivendosectari statuit, vel in ea progressionem facit ,vel etiam ad eam suos mores componit , re-pleri aut Spiritus divini esse participem. Quam-vis igitur Christus descendat aut ad hominesaccedat Deus , non continuo ipsi major dese-renda sedes fuit , aut necesse est ut hic mu-tentur omnia . Quod tamen opinatum suisseCelsum bare ejus verba indicant : Si enim hicunum quid vel levissimum mutaveris , subversatruent omnia . Quod si quempiam per praesen-tiam virtutis Dei & per Verbi inter hominesadventum dici mutatum oporteat , dicere nonverebimur e bono in malum, ex libidinoso intemperantem, e superstitioso in pium mutari,quicumque Dei Verbum in Aam animam ve-niens recepit.
6. Jam si postules ut etiam iis occurram ,que maxime ridicula sunt, audi Celsum: Deusforte hominibus ignotus , & propterea sibi quid-piam deefse arbitratus , cognosci ab illis voluit& explorare qui crederent , qui essent increduli .Haud secus ac ii , qui inter homines amplas re-cens adepti sunt facultates , ostentare illas solent ,sic que adversus Deum testistcantur , illum valdedeleBari mortali gloria . Equidem fateor Deumimprobis hominibus ignotum suisse & ab illisvoluisse cognosci ; non quod aliqua re deficisibi videretur : sed ut qui cognoscerent , exmiseriis eximerentur . Neque etiam cum arca-na quadam & divina virtute in quosdam ad-venit aut suum Christum mittit , id facit utexploret quinam credant aut qui sint incredu-li } sed ut omnibus miseriis exolvat quicumquecrediderint & ejus divinitatem acceperint } in-credulis vero omnem excusationis locdm prat-cludat , se ideo non credidisse , quia doctrinadesuit . Qua igitur ratione ostenderit ex no-stra sententia consequi , ut Deus iis sit simi-lis , qui divites recens facti ostentare so solitisunt ? Neque enim , ut se ostentet, Deus so ama nobis excellentiam intelligi vult & cogitatio-ne comprehendi : sod quia nostris animis feli-citatem in soi cognitione positam conferre op-tat, ob hanc rem curavit ut Christus Verbum-que perpetuo apud nos versaretur , nosque adejus familiaritatem invitaret . Nullam igiturmortalis gloria; ambitionem Deo tribuit Chri-stianorum fides.
7. Postquam hxc quee refellimus frustra nu-gatus est , postea nescio quomodo concludit ,Deum non propter se indigere ut cognoscatur, sednostra saluti consulere , cum sui nobis notitiamprabet : ut qui illam acceperint, boni faffi, sa-lutem consequantur ; qui vero rejecerint, apertanequitia , panas luant . Quo posito , sic inter-rogat •• Ouul ? post tot facula nunc tandem Deoin mentem venit vitam hominum ad justitiam re-ducere : antea autem cura non fuit ? RespondeoDeum numquam non voluisse, ut homines ju-sti fierent 5 id somper cordi habuisse } quippequi animali rationis compoti & consectanda?virtutis dc recte faciendi occasiones prtebuerit.Per singulas enim generationes Dei sapientia inanimas, quas sanctas invenit, .'descendens ami-cos Dei prophetasque facit . Quin edam . insacris lidris invenire est , qui quibusque stati-