Commentar i

diuntur in sanctam civitatem per singula tem-pora , & lumen eorum lucet coram homini-bus , & multis apparent videntibus & intelli.gentibus opera bona ipsorum , & proptereaglorificantibus Patrem ipsorum qui 6st in coe-lis . Sed dicere debemus de istis , & sapere ,quoniam omnis quidem littera evangelii quasilittera vivificans angelicos, ut ita eos appellemScribas: spiritus autem qui supergreditur litte-rarum naturam divinioribus motibus magis eosilluminat quibus evangelium non est velatum;omnia enim agunt ut videant quae in animasua per resurrectionem Christi fiunt mysteria.

' Prodificant enim quadam prodificatione eum quicredit scripturis , majori autem repletur scien-tia qui videt quod conscinditur velum scriptu-ra; a sursum usque deorsum, & videt quae suntintra ipsum - Beatus est autem & cui terra ,& omnia terrena moventur : propterea enim& a Christo sunt mota: nec movebuntur pe-des ejus, nec dicet : Mei autem pene moti sunt° 7i% ’ pedes. Quanto autem beatior est qui videt ocu-lis anima; scidas petras, quam illi qui tunc cor-poraliter fieri ista viderunt? Si autem quis vi-dens & monumenta aperta, ßc corpora multadormientium sanctorum (urgentia , & de mo-numentis egredientia , post resurrectionem cor-poris Christi , omnino alienus efficitur a mo-numentis , & domesticus efficitur civitatis Deiingressus in eam , quanto magis prodisicabituramplius eis , qui corporaliter prodigia ista vi-derunt? Satis autem puto distare hunc qui ingreditur in civitatem sanctam , & apparet mul-tis quia est in ea, ab illo qui fecundum histo-riam credit & non ascendit a fide simplici adaltiora fnysteria,

Z7. 140. Centurio autem , & qui cum eo erant CU -

flodientes Jesum , -viso terrx motu , & bis quee sie-baut , timuerunt valde , dicentes : Vere Filius DeiMare, j £Ydt ^ t M arcus autem sic scribit: Videns cen-39 ‘ turio qui astabat ibi , quoniam clamans expira-Luc * ’’ ^ ere ' n * c homo Filius erat Dei , Lucas

UC ' autem; Videns centurio qua faffa sunt , glorifica-tiit Deum , dicens : Vere hic homo justus erat ,Secundum Marcum quidem , centurio , nonquia velum templi fuerat scissum a sursum us-que deorsum , nec quia alia facta sunt signa ,secundum quod refert Matthäus, id est, quiamota est terra, & quia petrae sunt scissa;, autaperta sunt monumenta , est admirans . Di-gnum est ergo videre quid postea factum estsuper illud quod scriptum est apud Marcum,Marg ut miraretur centurio dicens ; Vere hic Filius19 . * 5 ' erat Dei , Et vide si dicere possumus fecundumunum quidem modum , quoniam miratus estin his qua; dicta fuerant ab eo ad Deum cumclamore & magnitudine sensuum , secundumquod capiebat intelligere , suspicans admiratuseum, & dixit : Vere bic homo erat Filius Dei .Secundum alterüm autem modum , quoniamforte praestare volens Pilatus populo universoqui dixerat: Crucifige, crucifige eum-, & timenspopuli totius tumultum , non jussit fecundumconsuetudinem Romanorum de his qui cruci-figuntur, percuti sob alias corporis Jesu : quodfaciunt aliquod qui condemnant eos qui in ma-joribus sceleribus sunt inventi. Quoniam ergomajorem sustinent cruciatum qui npn percu-tiuntur post fixionem , sed vivunt cum pluri-mo cruciatu, aliquando autem & tota nocte ,& adhuc post eam tota die . Jesus ergo cum

orum Seliles. 535

non suisset percussus , & speraretur diu pen- Al _ TRACX ..dens in cruce majora pati tormenta , oravit xxxv.Patrem, & exauditus est, & statim ut clama-vit ad Patrem, receptus est: aut sicut qui po-testatem habebat ponendi animam suam, posuiteam quando voluit ipse, quod prodigium stu-puit centurio factum, & dixit: Vere bic homoFilius erat Dei. Miraculum enim erat quoniampost tres horas receptus est, qui forte biduumvicturus erat in cruce secundum consuetudineme,orum qui suspenduntur quidem , non autempercutiuntur: ut videretur beneficium Dei suis-se quod expiravit , & meritum orationis ejusmagis quam violentia crucis. Illud etiam quodin sequentibus exponit Marcus, cum Josephint rastet ad Pilatum , & petisiet corpus Jesu ,hoc ipsum significat. Sic enim dicit, quoniamPilatus miratus est si jam mortuus esset, & vo-cans centurionem interrogavit eum si jam mor-tuus esset ; 8f cum audisset a centurione , do-navit corpus ejus Joseph • Si enim consuetudoqua; apud Romanos fuerat de crucifixis, atquepercussis, in Christo servata fuisset, quomodomiratus suisset Pilatus si jam mortuus est? Vi-de ergo nili novum demonstrat miraculumquod jam mortuus erat, & quod vocavit cen-turionem Pilatus , & interrogavit si jam mor-tuus est. Vide autem nisi hujusmodi cruciatumfuisse Christi etiam Matthäus ostendit, dicens:

Centurio & qui cum eo erant , servabant Jesum,, Matth, 17.Quare autem eum servabant , nisi ut diutius 54pendens in cruce amplius cruciaretur , nequeintersectus, neque depositus ? Tamen centuriosecundum Matthaeum non tantum dixit de Je-su; Vere Filius Dei erat iste, sed &.timuit eum,terrae motu eum in timorem mittente . Forsi-tan autem & experimento sciebat super terraemotus qui in gentibus fiunt , eum terrae mo-tum fuisse , & in hoc stupuit dicens . Et ob-lerva quoniam apud Marcum ubi centurio nul-lum miraculum vidisse refertur, hominem di-xit Jesum Filium Dei: qui autem conscissioneveli, vel a terrae motu stupuit, hominem illumfuisse non dicit , scd Filium Dei . Consentitautem nobis ad tractatum quem fecimus descriptura Marci , etiam sermo conscriptionisEucae , quoniam & ipse sic scribit : Vere hic Luc - V '47homo justus erat : apud quem nihil aliud dici-tur , nisi de velo , Fidens , inquit , quee faffa.sunt , centurio glorificavit Deum , dicens : Verejustus erat hic homo . Quoniam autem tale ali-quid factum est in tempore condemnationisChristi, & non jussit Pilatus consuetudinemservare ut percutiatur corpu? Christi, manife-stat etiam Joannes hoc modo scribens , quo-niam rogaverunt "Pilatum ut frangerentur crura r 0(W 19-jeorum , gjr tollerentur, Quid autem necessariumsuerat rogare & preces offerre de hoc , si fe-cundum consuetudinem factum fuisset? Misertisunt ergo Judaei post crudelem condemnatio-nem eorum » qui quantum ad existimationemeorum vivebant in cruciatu terribili. Et prio-ris quidem crura fregerunt, similiter & fecun-di : Jesus autem non opus habuit intercessioni-bus eorum > aut precibus quas obtulerunt Pila-to; propter quod venientes ad Jesum, quoniamjam mortuus erat , crura ejus non fregerunt .

Aut forte non propter misericordiam hoc fe-cerunt Judaei , sed principaliter propter sabba-tum , ut non maneant corpora super crucem insabbato. Erat enira magnus dies ille sabbati. Haec

tra-