Ad A f r
a . 4. Rursum plurima a in medio toto libroJob apud Hebraos reperiuntur, qua; in exem-plaribus nostris desiderantur ; fepius quidemversiculi quatuor , vel tres > interdum veroquatuor-decim , novem-decim , vel sex-decim.Et quid me oportet hic enumerare, qua;mul-to labore collegimus , ne nos lateret discri-men , quod Judaica inter & nostra exempla-ria intercedit ? Multa hujusmodi animadverti-mus etiam in Jeremia , in quo magnam vati-b cimorum invenimus b transpositionem & muta-Gt '«a.io. tionem . In Genesi quoque illud : Fidit Deusquod esset bonum , cum factum fuisset firma-c mentum, c apud Hebr.vos non repetitur , &est apud eos ea de re non levis quasstio . A-d lia etiam in Genesi reperire est , q ux d Obe-lis, ut Graeci vocant , antepositis signavimus,ut nobis quod ejusmodi est , innotescat , sicutrursum asteriscis , quae in hebraeo quidem ex-stant , apud nos vero non inveniuntur . Quidme opus est dicere de Exodo , ubi quae per-tinent ad tabernaculum & ejus atrium, ad Ar-cam , & ad indumenta summi Pontificis & sa-cerdotum valde sunt mutata , adeo ut ne simi-T om. J.
I C A N U M. II
lis quidem sensus este videatur? e Tempus estigitur, si h$c nos non latent , abrogare quL ^in Ecclesiis feruntur exemplaria , & fratribuslege prascipere , ut abjectis quos penes se ha-bent , sacris libris , adulando Judaeis persua-deant ut nos puris , & qui nihil habeant fig-menti , impertiant. An etiam Providenti» qu£in sacris scripturis dedit omnibus Christi Ec-clesiis sdificationem , cur® non suerunt empti j.Cor. 6 .zopretio pro quibus Christus mortuus est : cui licet &Rom. 14filio non pepercit Deus , ipsa caritas, fei pro no- gbis omnibus tradidit illum , ut cum ipso omnia no-bis donaret ?
5. Ad haec considera an non bonum sit me- g
ministe illius dicti : “fison transpones terminos &■ '“ 1 ‘
ternos quos posuerunt antecessores tui . Et haecquidem dico , non quod prae desidia recusemscrutari scripturas quae apud Judaeos sunt , il-la sque cum omnibus nostris comparare , acvidere quid inter eas sit discriminis . Hoc e-nim gnaviter, nisi arrogans dictu est, pro vi-rili fecimus, collatis magna cura inter se edi-tionibus & observatis earum differentiis , itatamen ut aliquanto plus laboris impenderimus
B 2 septua-
textum hebvakum secutos , finem libro imposuisse, cum ad hacpervenissent : senior & plenus dierum ; Tbeodotionem autem ibideftnere ubi septuaginta Interpretes definunt . E veteribus nonpaucos de illo dubitasse , ac si e margine in textum ab ignarisamanuensibus translatum, eique assutum fuisset, testatur Poly-chronius in prooemio Caten. in Job. Genealogiam , qua in fineest, quidam rejiciunt , quia in Hebrao non reperitur. Et paulopost; Nominis similitudinem in genealogia Esau, qua in libro Gene-feos exstat , ubi Jobab mentio fit , ansam erroris , & ejusmodiscbolii quibusdam prabuisse , traSluque temporis postea , qua mar-gini adscripta erant , in libri contextum ab aliis assumpta esseasserunt . Inde omnem ei abrogavit fidem Hieronymus in libroquaestionum Kebraicarutn ; Hunc ( Jobab ) quidam suspicanture fs e J°b , ut in fine voluminis ipfius additum est . Contra He-hr ai afferunt de Nacbor eum styrpe generatum » Et antea; Pri-mogenitus Nacbor fratris Abraam de Melcba uxore ejus filiaAran, natus est Us ; de cujus stirpe Job descendit , ficut scri-ptum est in, exordio voluminis ejus : Vir fuit in terra Us, no-mine Job . Male igitur quidam astimant Job de genere esteEsau ; fiquidem illud quod in fine libri ipfius habetur , eo quod<le Syr® sermone translatus est, & quartus fit ab Efau, & reli-qua qua ibi continentur , in bebrais voluminibus non habentur .''vethstenius.
Dermedh.m’f u 0 * 0 libro Job See. > Quod ait Origenes plurima
per ineaiutn Librum Job apud Hebraos haberi q Ua» S aniirl nexstant, id confirmat Hieronymus praefatione sua j ot>inquit, fi ea qux sub aflericis addita sunt , subtraxeris , par lmaxima voluminis detruncabitur ; (S hoc duntaxat apud Gr.ctos . Cxterum apud Latinos , ante eam translationem quam fuiaflericis & obelis nuper edidimus , septingenti ferme aut oBin-genti versus desunt , ut decurtatus & laceratus corrosusque llber , foeditatem sui publice legentibus prxbeat .
b Transpofitionem & mutationem &c. ) Hieronymus practatione in Jeremiam : Ordinem , inquit, visionum qui apudGrxcos 6* Latinos omnino confusus efl , ad priflinam fidem correximus . Correxit quoque Ludovicus Cappellus Crit. S. lib.4. e.14p. 197. Ipsum vide.
c Apud Hebrxos non reperitur . ) Hieronymus commentamin Aggrei cap. 1. In Genest , inquit , cum in primo die diciur,fit, & in tertio , & in quarto, & in quinto , & in Jexto, pojconsummationem operum singulorum : Et vidit Deus quia boiram est, in secundo juxta Hebraicum , & Aquilam , er Symmaebum & Theodotionem non habetur , neque enim poterat seeundus dies , qui numerum facit qui ab unione dividit , quotbonus esset , Dei sententia comprobari. Venerabilis Beda in Hexameron pag. 6 . tom. 4. Notandum, inquit, quod hujus verbi adj e itio hoc in loco in bebratea veritate non habetur . Er mirur,quare inter omnia qux creasse Deus legitur , hic solummodoidefl , in secundi diei operibus probatio divinx viflonis minimaddatur, qux tamen ipsa cum exteris qux fecit, Deo bona efldemonstrantur, cum in sequentibus dicitur, viditque Deus curcta quae fecit, & erant valde bona. Nisi forte ficut quidam Pctrum exponunt, intelligere nos in hoc scriptura voluit, non estbonum duplicem numerum qui ab unitate dividat, & prxfigurat foedera nuptiarum . Nec levis est ea de re apud Judaeoipsos quaestio. De veteribus testatur hoc loco Origenes, de re«sitioribus nonnulla observatu digna affert wetisthenius quaH , c , ^apponere visum est non ab re fore . Legitur in Bereschira a l ^ ara ^ c ba- 4. Quare non scriptum efl in secundo ( die, “»“W ? Rabbi Jocbanan tradidit in nomine Rabbi jostfi/? / ' al -pr h - ha ’ in iU° creata est Gehennae quia diHui
jf; ’ 3°- 33-) Nam aperte Tophta , five Gehenna a pn
die, dies ex qu 0 possum dicere pridie, & non nudius tertiusPostea sic pergit Rabbi Chanina dixit , quia in illo createst divifio , fecundum illud : & dividat inter aquas & aquasDicit Rabbi Tebiomi si divisio qux facit ad ordinandum compt
nendumque mundum non meretur illud, quod bonum .* quanto mi-nus illa , qux mundum confundit ? Rabbi Samuel dixit ; quiaillo die necdum absolutum erat opus aquarum - ideoque tertiadie duplicatur illa formula , ut operum secundi & tertii diciconsummatio denotetur . Matrona quaedam quaesivit ex RabbiJoix; quamobrem illud , quia bonum , non adseriptum est dieisecundo ? Respondit illi : Ut ut hoc saBum non fit, repetit ta-men ( Deus ) & comprehendit omnes (dies) in fine dicens : Scvidit Deus omne quod fecit , bonum esse . Regejsit ipsi per si-militudinem : fex homines venerunt ad te : omnibus & singu-lis, excepto uno , minam largiris , & de novo alteram donasomnibus : nonne in cujuslibet manu mina & sexta pars reperi-tur ; apud anum vero sexta pars tantum} Admiratus est ( Rab-bi ) & verbo revocato dixit, ut ante dixerat Rabbi Schemuel ,
nimirum aquarum opus nondum fuisse confeci um . ) Hoc ipsumRabbi Salomo Jarchi in hunc locum adducit . ) Rabbi Levi innomine Rabbi Lanchum filii Chunilai dixit : Scriptum est ( Esai.46. 10. ) Annuncias a principio finem . Nimirum a principiomundum creavit . Vidit benediBus ille , quod Moses qui diBusest bonus ( Exod. 2. ) & qu°d suum est per aquas habiturus es-set , ideoque illis non additum est , quod bonum . Rabbi Sy-meon dixit parabolam Regi, cui fuit dura quxdam legio . DixitRex, quia ista legio nimis dura, ideoque nomen meum non prxse serat . Sic dixit benediBus ille j quia per istas aquas homi-nes, qui vixerint tempore diluvii, tempore Enochi, & divisio-nis ( linguarum ) puniendi sunt, ideo non adseribet illis, quodAbVn 'li.rlJ t C iUi : eadem habentur in Jalxut in Bereschit -t t- a t* - n \ co, R men cario in le-emdicit: Illud, quod bonum ,
I Oen. I. IO. ; COb£ret cum creatione tiiez secundte abfurdumque
putat benedictionem bis repeti die tertio: hinc paulo post sub-dit ad versum 11. Geminet terra : Principium diei tertii. Re-fert itaque terra exsiccatiouem ad opera secundi diei , quodapprobat etiam Johannes Mercerus praelect. in Genes, pag. 20.&c. Abarbenel insuo ubi quae superius ex Be-
reschit Rabba producta sunt recitavit, putat ea huic dubio nc.utiquam satisfacere. Quare sic solvit ipse : quia illo die faBisunt orbes absque luminibus & stellis : insuper quia separatioomnium elementorum a sese invicem nonnisi tertio demumdie perfeBa est, aquis tum in unum congregatis, aridaque ap-parente .
d Obelis ut Grxci vocant & c. ) De Astericorum & Obelorumusu vide doctissimum Montefalconium nostrum praeliminar. inHexapla Origenis cap. 4. num. z. De his insuper juvat hic ap-ponere insignem Origenis locum qui habetur tomo decimoquinto in Matthseum: Et sane ni fi in aliis exemplaribus quamplurimis discrimina occurrerent, adeo ut non universa qux ex-tern t apud Mattbxum , ac reliqua itidem Evangelia sibi invi-cem congruant, impius profeBo videretur qui mandatum illudeDiliges proximum tuum sicut- teipsum , a servatore erga divi-tem minime allegatum, bic suisse insertum suspicaretur . Nuncautem five propter scriptorum quorumdam indiligentiam , fivepropter nefariam aliquorum scripturas emendantium audaciam ,seu propter eos qui dum emendant , pro arbitrio addunt , veldetrahunt , magna enimvero exemplarium existic differentia .ProfeBo discrepantix qux in veteris testamenti exemplaribus oc-currit , Deo annuente , remedium adhibere potuimus j reliquiseditionibus ufi, ut ex iis judicium faceremus .- nara qux apudInterpretes septuaginta propter exemplarium varietatem dubiaerant, e reliquis editionibus xftimatione faBa , perpetuum cumillis consensum retinuimus ; & nonnulla quidem inHebtxo nonexstantia obelo confiximus, cum ea penitus rejicere minime fue-rimus ausi ; aliqua vero cum asteriscis addidimus , ut fersfi-cuum fit ea nos e reliquis editionibus Hebrxo consonantibusaddidisse , cum in septuaginta Interpretibus minime repert-nentur .
e Tempus sst igitur &c. ) Hoc argumento abutitur Rufinus.
libro