7z

O R I G E N I S

Sap. 11,11, re ' quemadmodum n dicit , In numero && tantam mate- mensura universa condiditriam apparavit , Deus, & idcirco numerusquantam poterat ex- quidem recte aptabitur ra-ornare, donabilibus creaturis, vel

mentibus , ut tant® sintquant® a providentia Deidispensari, regi , & contineri polfint . Mensu-ra vero materia; corporali consequenter apta-bitur : quam utique tantam a Deo esse crea-tam credendum est, quantam sibi sciret ador-natum mundi posse sufficere . H®c ergo suntqtiD in initio, id est ante omnia a Deo crea-ta esse existimandum est. Quod quidem etiamin illo initio quod Moyses latentius introdu-Gm. 1, i. xit , indicari putamus cum dicit : In principiofecit Deus calum & terram . Certum est enimquia non de firmamento, neque de arida, sedde illo caelo ac terra dicatur quorum caelumhoc & terra quam videmus , vocabula posteamutata sunt.

2. Verum quoniam rationabiles ist® natur®quas in initio lactas lupra diximus, factae fimtcum ante non essent , hoc ipso quia non e-rant , & esse coeperunt , necessario convertibi-les & mutabiles substiterunt : quoniam quae-cumque inerat substanti® earum virtus , nonnaturaliter inerat , sed beneficio conditoris ef-fecta . Quod ergo sunt , non est proprium ,nec sempiternum , sed a Deo datum . Non e-nim semper fuit : & omne quod datum est ,etiam auferri & recedere potest . Recedendi

Vide Origo, autem causa in eo erit , si non recte & pro-nian - q- habiliter dirigitur motus animorum . Volunta-rios enim & liberos motus a se conditis men-tibus creator indulsit , quo scilicet bonum ineis proprium fieret , cum id voluntate pro-pria servaretur : sed desidia & ■ laboris t®diumin servando bono , & aversio ac negligentiameliorum , initium dedit recedendi a bono.Recedere autem a bono , non aliud est quameffici in malo . Certum namque est malum essebono carere . Ex quo accidit , ut in quanta1 mensura quis devolveretur a bono , in tantammensuram malitiae deveniret. In quo utique proVide 1-1,0- motibus suis unaqu$que mens vel amplius , velrigenian.q. parcius bonum negligens , in contrarium boniquod sine dubio malum est , trahebatur . Exquo videtur semina qu®dam & causas varietatisac diversitatis ille omnium conditor accepisse ,ut pro diversitate mentium , id est , rationabi-lium creaturarum, quam diversitatem ex ea cau-sa quam superius diximus, putand® sunt conce-pifle , varium ac diversum mundum crearet .Quod autem varium ac diversum dicimus, hocest quod volumus indicare.

3. Mundum nunc dicimus , omne quod estsuper caelos , vel in caelis , vel stiper terram ,vel in his qui inferi appellantur , vel qu®cum-que usquam prorsiis loca sunt, & hi qui in ipsisdegere nominantur. Totum ergo hoc, mundusvocatur . In quo mundo qu®dam dicuntur essesuper c®lestia, id est, in habitationibus beatio-ribus posita , & corporibus c®lestioribus aclplendentioribus induta , & in his ipsis multaedifferenti® ostenduntur : sicut ( verbi causa ) e-tiam Apostolus dicit, quod alia fit gloria solis ,alia luna , alia gloria flellarum : stella enim astella differt in gloria . Qu®dam vero terrenadicuntur, & inter ipsa non parva est disseren-tia , id est > inter homines ; alii namque eorum

lz, n. z.

J.or.jy.

^ 1 «

Barbari , alii Gr®ci : & Barbarorum quidamimmanes & feri, alii mitiores . Et quidam qui-dem legibus probatissimis utuntur , alii viliori-bus vel asperioribus , alii quoque inhumanis &ferinis magis moribus quam legibus utuntur .

Et quidam quidem statfm ab initio nativitatisfu® humiliantur , & subjecti sunt , ac servilitereducantur , vel sub dominis , vel sub principi-bus positi , vel tyrannis , alii vero liberius &rationabilius educantur , alii fanis corporibus ,nonnulli ®gris statim a prima ®tate, alii visu,alii auditu & voce decepti , nonnulli ita nati ,alii statim post nativitatem hujuscemodi sensibusdefraudati , vel certe jam adulta ®tate tale ali-quid passi . Et quid refert evolvere me omnesatque enumerare humanarum clades miseriarum ,a quibus alii liberi , alii involuti sunt , cumpossit unusquisque etiam apud semetipsum con-siderare de his singulis atque perpendere ? Sunt& quaedam invisibiles virtutes , quibus qti® sti-per terram sunt, dispensanda commissa sunt; &non parva etiam in ipsis differentia credenda est,sicut & in hominibus invenitur . Sane aposto-lus Paulus esse qu®dam etiam inferna designat,

& in ipsis simili modo sine dubio varietatis cau-sa requirenda est . De mutis vero animalibus &volucribus, atque de his qu® in aquis habitant,requirere superfluum videtur : cum h®c nonprincipalia, led consequentia accipi debere cer-tum sit.

4. Quoniam ergo omnia qu® facta sunt , perChristum & in Christo facta esse dicuntur, si-cut & apostolus Paulus manifestissime designatdicens : Ouoniam in ipso & per ipsum creata Calojs.1.16.sunt omnia , sive qua in calo sunt , sive qua interra , visibilia & invisibilia , sive throni , sivepotestates , fi ve principatus , sive dominationes :omnia per ipsum & in ipso creata sunt . Sed &in evangelio Joannes nihilominus eadem osten-dit, dicens : In principio erat verbum , & ver-^ 0ar>,J ' T ' 2 'bum erat apud Deum , & Deus erat verbum :hoc erat in principio apud Deum ; omnia per ip-sum sabla sunt , & fine ipso sablum est nihil .

Sed & in psalmo scriptum est quia omnia insapientia fecisti. Quia ergo Christus stcut ver- P/.103.14.bum & sapientia est, ita etiam justitia est, con-sequens sine dubio erit , ut ea qu® in verbo &sapientia facta sunt , etiam in ea justitia qu® estChristus , facta esse dicantur : quod scilicet inhis qu® facta sunt , nihil injustum , nihil for-tuitum videatur , led omnia ita efle ut aequitatisac justiti® regula expetit , doceantur . Quomo-do ergo tanta ista rerum varietas , tantaque di-versitas justissima & ®quislima possit intelligi,certus sum humano ingenio vel sermone expli-cari non posse , nisi ipsum verbum ac sapien-tiam & justitiam qui est unigenitus filius Dei,prostrati ac supplices deprecemur, qui per gra-tiam suam sensibus fe nostri infundens , obscurailluminare , clausa patefacere , pandereque di-gnetur arcana : si tamen inveniamur tam dignevel petere , vel qu®rere , vel pulsare , ut velpetentes accipere mereamur , vel qu®rentes in-venire , vel pulsantibus jubeatur aperiri . Nonergo freti nostro ingenio , sed ipsius sapienti®auxilio qu® fecit universa, & justiti® ejus quam,inesse creaturis omnibus credimus , interim e-tiamsi asserere non valemus , ipsius tamen con-fisi misericordia inquirere perfcrutarique tenta-bimus quomodo ista tanta varietas mundi atquediversitas , omni justitia ac ratione constare vi-

Hea-