1

G

E N : I S

mur . Sic etiam nati sunt leones , ursi , par-di , apri alisque id genus animantes , quibusexcitarentur virtutis semina qu® nobis insitafont.

79. Postea homines siiam prae animantibusratione privatis excellentiam agnoscentes hiscompellat verbis: jLd id quod dicitis datam vo-bis effe a Deo feras capiendi & occidendi pote-statem; verisimile est , antequam urbes essent &artes atque ejusmodi societates sinte arma &casses , homines a feris captos & devoratos fuis-se ; feras autem ab hominibus nequaquam . Hicvide , tametsi homines feras & fer® hominescapiant , multum tamen differre eos qui foler-tia vincunt , ab iis qu® feritate & rabie non-nisi eos superant , qui ad fe muniendos suanon utuntur folertia. Cum autem ait : Ante-quam urbes essent & ejusmodi societates , ante-quam artes inventa erant • non meminit, opi-nor , eorum qu® supra dixerat : Mundum effeincreatum & incorruptibilem ; ea sola, queo interra sunt , diluvia & conflagrationes pati , acne omnia quidem simul . Ut igitur increati mun-di defensores ejus non postum initium indica-fe j ita nec tempus , cum neque erant urbes ,neque artes invent® . Sed esto hic illum adnostra fe accommodare voluisse placita, & ne-glexisse qu® superius dixerat - qui hine probe-tur , initio homines a feris., non feras ab ho-minibus captas & comesas suisse ? Nam si pro-videntia mundum condidit & Deus universisrebus pr®est, necesse est primos hominum pa-rentes a naturis prazstantioribus custoditos fuiffe, ita ut ab initio intima esset divin® natur®eum illis societas. Id quod Ascrsus Poeta in,telligens aitt

Issam tunc communes erant epula communefquesedes

Immortalium deorum & mortalium homi-num ,

80. Et divina Moysis scripta docent audi-tam primis parentibus divinam vocem, auditaoracula , ei fque nonnunquam apparuisse Ange-los Dei, qui ad se venirent . Atque etiam $-quum erat homines initio mundi magis adju-vari , usque eo dum aucta folertia , compara-tis virtutibus , artibusque inventis , per se ipsipossent vitam tueri , nec egerent cura & mo-deratione eorum Dei ministrorum , qui ipsisejus voluntate conspicabiles fe modo quodam in-credibili praebebant. Ex his autem sequitur fal-sum esse , homines a feris initio captos & de-voratos fuisse , minime autem feras ab homi-nibus. Hinc etiam constat falsum esse id, quodCelsus ita exprimit : Ita ut hac parte Deus ho-mines potius feris subjecerit . Neque enim Deushomines feris subjecit ; sed hominibus dedit ,ut sua folertia artibufque ab ea contra ferasexcogitatis domare possent feras. Nam non fi-ne divina ope invenerunt homines quibus mo-dis se a seris pr$starent incolumes , & in easimperium usurparent.

81. Sed non animadvertit vir iste egregiusquot philosophis providentiam asserentibus do-centibufque ab ea facta esse omnia propter na-turas rationis participes , evertenda , quantum

in fe est , christiana doctrina , evertit . simulutilia dogmata , in quibus tradendis illa cumphilosophia consentit : neque vidit quantumpietati noceat h®c opinio, interesse apud Deum:nihil homines inter & formicas aut apes .. Sicenim ille : Si propterea homines a bestiis discrepa-re videntur , quod illi urbes incolunt , legibus utun-tur , flbi magistratus duce fque pmsteiunt : inanisprorsus est ista ratio . Idem enim faciunt & formi-ca & apes . Marum certe rex est , quem comitan--tur , quem colunt ; apud eas bella , viBorm , vi-ftorum interneciones ; ibi urbes & suburbia , ope-.rumo.ue vices; pcenm etiam ignavis & malis infli-

. Certe fucos abigunt & trucidant . Ex his li-quet illum ignorasse quid sit discriminis interrationis folertisque opera, & ea , qu® naturarationis experte & simplici machinamentorumconstructione fiunt. Quorum operum causa nonest ulla ratio qu® operantibus insit ; eam enimnon habent : sed antiquissimus, Dei quidem fi-lius, rerum autem omnium rex, naturam con-didit , qu® , licet rationis expers , iis tameninservit, qu® dignata sunt ratione. Itaque apudhomines multarum, artium inventione inter il-los h®c nomina , regimen & legum constitu-tione constant urbes : & magistratus , impe-rium , aut proprie significant bonas animi a£sectiones actionefque ;. aut iis abutuntur homi-nes ad exprimendum quidquid ad earum , quo-ad fieri potuit, imitationem factum est. Illasenim pr® oculis habebant optimi legislatores :eum justissimas leges tulerunt, magistratus crea-runt, duces prsfecerunt . Quorum nihil apudbestias invenire est , tametsi Celsus formicis &apibus accommodet urbis , regiminis , magi-stratus. & ducis nomina , qu® rationem in-nunt & nonnisi naturis ratione praeditis conve-niunt . De iis nequaquam laudand® sunt for-mst® aut apes , cum h®c sine ratione faciant;sed admirari oportet divinitatem , qu® etiambrutis animantibus quamdam quasi imaginemrationis largita est, idque fortasse ad incutien-dum hominibus pudorem : ut formicas intuiti& laboriosiores fierent , & rerum sibi utiliumparciores; apes vero contemplati inde discerent& potestatibus parere , & in partem operumvenire qu® ad civitatum conservationem neces-saria sunt.

8z. Fortasse etiam h®c imago bellorum qu®gerunt apes, a nobis documento est, quomodojuste & ordinate gerenda bella sint , siquando gerenda,inter homines geri opus est . Neque sunt apud a

illas urbes & suburbia ; sed alvearia , hexan-gula opera quibus per vices incumbunt : h®comnia propter homines, quibus mei varias uti-litates parit , modo corporibus ®grotis reme-dia, modo purum alimentum pr®bens. Nequeearum in fucos animadversio comparanda estcum judiciis, qu® in urbibus constituuntur deignavis ac malis , nec cum pcenis quibus affi-ciuntur ; sed in illis admiranda , ut jam dixi,divinitas est : sua laus autem homini tribuen-da , qui mente tot complecti potuit & mode-rari , ut providenti® minister , neque soliusprovidenti® divin® opera exsequitur , sed &ea , qu® ipse providit.

83. Postquam Celsus finem, de apibus ■ di-cendi fecit , quo , quantum in fe est , non

Chri-

a Nobis documento efl . ) Vide Annotationes ad lib. 8. nutn. 73. 74. & ad lib. 5. nuro. 53.

\