a

378 O R I G

1,7. Post hsec ait Celsus , 3 »01 sö altaribusstatuis , templis erigendis abhorrere , j&sz /iisc ,ut putat, occulta & arcana societatis teffera estde qua inter nos convenit. Scilicet non vidit a-pud nos animum cujufque justi ipsi este alta-re, ex quo vere & spiritaliter boni odoris lusi

E N I S

situs emittuntur, preces dico a pura conscien-tia oblatas. Unde in Apocalypsi Joannis: 0 do<- Apocalypj.ramenta autem sunt orationes sanctorum ; & apud 8 *Psalten : Fiat oratio mea steut imensum in eant- l4 °'speUu tuo . Statute vero & dona Deo conve-nientia non ea sunt quae mccbamct fabricant;

sed

<a Not ab altaribus , templis erigendis abhorrere & c.) Apud Mu-jnutium Felicem pag. 2 j. Csecilius idem quod Celsus objicit ,Cur nullas aras habent, templa nulla , nulla nota simulacra ?. Cui Octavius eodem fere moda ac Origenes , respondens pag.<t;. ait; Putatis autem nos occultare quod colimus fi delubra& aras non habemus ? Quod enim simulacrum Deo fingam ,tum , si reSe existimes , fit Dei homo ipse simulacrum? Tem-plum quod fi extruam , cum totus hic mundus eius opere fabri-catus eum (apere non poffit ? Et cum homo latius maneam , in-tra unam aediculam vim tanta majestatis includam ? Nonne me-lius in nostra dedicandus est mente? in nostro imo consecrandusest pectore ? Arnobius initio libri sexti adversus Gentes : In haeenim, inquit, consuestis parte crimen nobis maximum impieta-tis affigere , quod neque ades sacras venerationis ad officia con-struamus , non deorum alicuius simulacrum constifuamus ayt for-mam , non altarfa fabricemus , non aras , Vr. H.er nos cessa-mus vel cx.sd/ficare vel facere , &c. Numquid Deum delubrisaut templorum constru&ionibus honoramus ? Factantins lib. 2, c.2. Quid fibi templa ? quid arte volunt ? quid denique ipsa simu-lacra quee aut mortuorum aut absentium raonimenta sunt ? Itemin sine libri de ira Dei, Sit nobis , inquit, Deus non in tem-plis , sed in corde nostro consecratus. Destrußibilia sttnp omniaqutc manu fiunt . Mundemus hoc templum , quod non fumo ,ncn pulvere, sed malis cogitationibus sordidatur : quod non ce-reis ardentibus, sed claritate ac luce sapientig illuminas ur . Exhis & similibus tum Gentilium criminationibus, tum Christia-jiotum responsis colligere est tribus prioribus Ecclesias saeculisnulla Christianos publica, sublimibus elata fastigiis, & quibusdivinitatem putarent concludi, templa habuisse, aras nullas adostentationem extruxifie ubi animalia immolarent, aut thus si-mulacris adolerent . Sed male hinc quis inferret illos-ne qui-dem eo fere modo quo nunc Catholici Romani in Batavia, la-tentes Ecclesias habuisse seu in privatorum fidelium asdibus ,seu in domibus quse <r xotrS cr isochtatices Communis Eulcsigessent , & nihil exterius haberent quo ,a communibus aedificiisdistinguerentur . Si quis ita sentiret , innumeris propemodumconfutaretur veterum testimoniis , 1. Origenes tractatu 28. inMatthaeum testatur ardente Maximini persequutione incensasfuisse Christianorum Ecclesias. Scimus autem & apud nos ter-ne motum sablum in locis, quibusdam & failas fuijsie quasdam•ruinas , ita ut qui erant impii extra fidem , causam terra mo-tus dicerent Christianos , propter quod & persequutiones pastasunt Ecciefire & incensa sunt . Idem horrrilia x. in Jesu "Navede ornatu Ecclesiarum & altarium loquitur; Sciendum est quan-tum ex hujuscemqdi figurarum adumbrationibus edocemur, quodsi qui tales sunt in nobis , quorum fides hoc tantummodo habet‘ut ad Ecclesiam •beniant& inclinent caput suum sacerdotibus,officia exhibeant, servor Dei honorent, ad ornatum quoque alta-ris vel Ecclesia aliquid conferant , non tamen adhibent studium

ut etiam mores suos excolant . sciant fibi qui tales sunt....

partem sortemque ab Jesu Domino cum Gabqonjtis effit tribuen-dam . Vide eiusdem homiiiam undecimam in Numeros. 2. Ar-nobius sub finem lib. 4. adversus Gentes Nam nostra quidemscripta cur ignibus meruerint dari ? cur immaniter conventiculadirui, in quibus summus oratur Detis, pax cttnßis & venia po rflulatur magistratibus, exercitibus, regibus , familiaribus , ini-micis , adhuc vitam degentibus , & resolutis corporum vinßip-no . 3. Lactantius lib. 5. num. 2. Ego cum in Bithynia orato-rias litteras accitus docerem , contigiffietque , ut eodem temporeDei templum everteretur, duo extltertfnt ibidem qui jacenti at-que abjetlc veritati, nescio utrum superbius an importunius, in-sultarent. Hoc Dei templum erat Nicomedis de quo sub initiumlibri de mortibus persecutorum : Profligata, inquit, nuper Eccle-sia rursum exurgit, & majore gloria templum Dei quod ab impiisfuerat eversum , misericordia Domini fabricapur. Idem eodem 1 ,5. num. xi. loquitur de Ecclesia quae in prbe Phrygia: ab Ethni-cis jussu praesidis combusta est, -aliqui ad occidendum pracipitestxtiterunt, sicut unus in Phrygia, qui universum populum cursiipso pariter conventiculo concremavit . Idem libro de morsibuspersecutorum eversas in orbe Christiano Ecclesias uberkis com-memorat. Eversa: quoque sunt in Galliis ubi Constantius impe-rabat Constantius , inquit lib. de Mort. Perfecut, cap. 23. nedissentire videretur a majoribus prgeeptis, conventicula , id estparietes , qui restitui poterant , dirui passus est , verum nuten)Dei templum , quod est in hominibus, incolume servavit. Tunctemporis in Galliis degebat Lactantius , & institutioni Crispivacabat. Cum ergo ait Eusebins Histor. Eccles. lib. 8. cap. 13.Constantium Chiorum non destruxiste Ecclesias , neque domusEcclesiarum &.C. mens ejus ex Lactantio accipienda est • ist n i-rairum voluit dicere, non Constantii jussu , sed tacito consensuquem politica & erga caeterps Imperatores obsequium exigebat,£ li r “ Eas fuisse Chrjsti-anormn Ecclesias . fjt ut efi, Etisebips sieLactantius aperte tradunt ante Diocletiani perfeccrtionem exti-tiste in Octliis Ecclesias . Optatus Milevitanus 1.2. p. 4 2> Quadra-,ginta Bastlicas commemorat quae Roma: visebantur ante eamaempersecutionem, qua furente docept gesta purgat. Cecil. kFeUc.nonnullas quoque jn Africa eversas esse Ecclesias, alias Chri-stianis ademtas , Tunc concilia & fidelium ccetus in privatorumdomibus habiti sunt , donec eis hae qua ademta: fuerant , Ec-c lebte reddita sunt , Id speciatim ad notat Optatus lib. 1. pag.

3 q. in urbe Cyrtha contigiste. Denique ex edictis Imperatorumqui ultimam perscquutionem accenderunt , evidentissime liquetChristianos habuifle Ecclesias per totum imperium Romanum ,

•Warn Eusebins Üb. ?. c. 2. ait anno nonodeeimo Imperii Dio-cletiani appetente die festo Dominicis pastionis proposita suilleubique imperialia ediciJ , quibus Ecclefia quidem ad solum us-que dirui, sacri vero codic.es flammis absumi jubebantur » Idemtestantur Theodoretus lib. 5, cap. 39. & Hieronymus Comment,•in Zachar.. cap. 8. K x martyrio Marini militis quod refert E Li-fe bi-us lib, 7. c. 15. liquet Imperante Gallieno Christianos Ca:-fareL Palsestinaz Ecclesiam habuisse . Polionum enim cognovit A-cha:us Judex Matinum se se Christianum profiteri, & trium ho-rarum spatium ad deliberandum ei concessit, Theotecnus, inquitEusebins, civitatis episcopus ad illum accedens , & sarmeetnan-Ho longius cum extrahens prehensa manu ad Ecclesiam perducit .Cumque interius ad ipsum altare eum fiapuiffet ; redu.Sa tan’-tisper ejus chlamyde , gladium illi quo preecinßus erat osten-dens , mox sacrorum Euangeliorum codicem ex adverso locat ;jubens ut ex duobus utrum mallet eligeret . Idem Eusebins lib,,7. cap. 13. refert Imperatoris Gallieni edictm® quo praecipiturUt eundi pfjj-o qoqrccv f a religiosis locis abscedant ,

id est ut Ecclesia: quas Gentiles Christianis ademerant, eorumEpiscopis restituantur . Vopiscus in vita Aureliani , .epistots.E»hujus Imperatoris exhibet qua Senatores castigat quod; Si-byllinos libros aperire dubitarent „■ Miror vos , patres fandi ,inquit, psmdiu de aperiendis Sibyllinis dubitaffie libris, perindequa fi in Christianarum Ecclesia , non in templo deorum omniumpradarepis. Lustb. lib. 8. c. 1. ubi loquitur de intervallo tem-poris quod pacifice effluxit a Valeriani persecutione ad eam quamDiocletianus commovit, Quis, inquit, innumerabilem hominumquotidie ad fidem Christi confugientium turbam» quis numerumEcclesiarum in fingulis urbibus , qui illustres populorum concur-sus in aditus sacris, cumulate possit deferibtre ? quo sadumestut priscis tdificiis jam non contenti , in fingulis urbibus spa-tiosas ab ipsis fundamentis extruerent Ecclesias. Celebris Lam-pridii locus in vita Alexandri Severi cap. 45,. invicte prob«*.Christianos tunc temporis Romae Ecclesiam habuisse. Cum Chri-stians quemdam tocura qui publicus fuerat , ecfupaffent , contrapopinarii dicerent fibi eum deberi , rescripsit Imperator , meliutesse ut quomodocumque illic Deus colatur , quam popinariis de-datur . Tertullianus de Idol. cap. 7. ubi Christianorum aliquotcarpit qui idola ad' usum Gentilium fabricabamur, Ecclestam ,

. domum Dei vocat . Tota die ad hanc partem zelus fidei pero-rabit , ingemens Christianum ab Idolis in Ecclesiam venire , deadverjatii officina in domum JSei : attollere ad Deum patrentmanus matres idolorum ■ Idem advers. Valent, cap. 2. Ecclesiamvocat domum Columba, Sc de Coron. Milip. cap. 3. loquitur deBaptisterio & de Ecclesia, ut de duobus omnino distinctis locis :ytquam adituri ibidem, sed & aliquanto prius in Ecclesia , Jubantistitis manu contestamur nos renunciare diabolo Ö" pompa, &angitis ejus. Cyprianus De Oper. & tletraofyn. pag. 203, locumquo Christiani conveniebant Dominicam vocat, & epist. *5,ai,59- ad Cornei, opponit Eccjesiam Capitolio & altare Doinintaris idolorum; Quid' superest , inquit, qti.fm ut Eecksia Capi-tolio cedat , & recedentibus sacerdotibus ac Domiat alparc vcmo-ventibus , in cleri nostri sacrum vßr.erandumque tons effiunt simu-lacra atque idola cum aris suis transeam, Ignarius martyr sae-culo secundo fideles hortabatur ut in unum veluti temphrinDei, ,& ad unum altare omnes confluereia, in Epist. ad Magnes,num. 7. Item epist. ad Philadelphenos unum altare, sicut unutepiscopus, cum presbyterio & diaconis conservis meis. Sasvien-te persequutione cum ab omni prorsus conventu Imperatorumedictis Christiani excluderentur , quocumque loco potprant adperagendam synaxim conveniebant , ut testatur Dionysius Ale-xandrinus apud Euseb. lib. 7. bist. cap, 22. Cumque ab omnibusfugaremur, atque opprimeremur, nihilominus tunc quoque festos>L-ni«S dies. Quivis locus, jn quo varias grumnas fingillapsaypertulimus , ager , inquam , solitudo , navis, stabulurq, carcer ,fnstar templi ad sacros conventus peragendos fuit. Ad simulacraquod attinet , Tertullianus in. Apologetico , Clemens Alexan-drinus librp sexto ström*!- Origenes iioc loca. Minutius Felixin Octavio, Lact. lib, 2. Institut, c. 2. adversus idola pugnan-tes non tantum vana esse simulacra affirmant, sed & nullam abhominibus imaginem divinitatis effingi oportere nisi ia anima,nostro; qua exceptione omnem effigiem Dei sensilem excludunt.II. Clemens Alexandrinus lib. 6. strpmat. Origenes lib. 4. &6.contra Celsum , Tertullianus de Spect. cap. 22. & 23. signifi-cant Judaeis praiscriptam olim legem de imaginibus Dei nou fa-bricandis ad Christianos etiam pertinere. JII. Clemens Afexandr..in Protreptico, Origenes lib. 4. contra Celsum, k Teetull.deIdololatria nec-non & contra Hermogenem artes pingendi, at-que sculpendi Christianis ut A Judicis interdictas putant, nechos tantum artifices deterrent ab idolis fabricandis , sed etiamvolunt ut aliis omnino artibus fe tradant. IV. frenatus Ijb. 1.cap. 23. cumque fere exscribens Epiphanius lueres. 27. id tao-quam omnino singulare in Gnoslkis notapt quod baburejjt ima-'gutes Christi e Pilati exemplari (ut ilii j,ictit,ibant) desumtas,quas summo studio occultabant ac Gentilium tuore ycnerahan-tur. Vide Irena i verba qua non naodo Jiuuc cultum arguunt,sed & usum. V. Nonnullus tamen isque probatus etiam tribusprimis seculis fuit imaginum usus. Vide Eusebium lib. 7. hisi.cap. 1. Philostorgium Atianum lib. 7, cap. 3. Nicephorurn lib. 6 -cap. ij. Sozomenum lib. 5. cap. 21. Photium cod. 271. Augu-stinum üb. I. de consensu Evangelistarum cap. ,6. Tertullian.de Pudicitia cap. 1. Vide etiam Piaculum codkc 61.