Commentariorum Series.

adoptionis filiorum . Qui autem non spiritumadoptionis filiorum habet, & dicit : Pater no-ster qui es in Coelis , mentitur , cum non sit si-a lius Dei, Deum patrem Tuum appellans. Inter-36 , * J ' 2i * rogatio autem ipla est talis : Quod est magnummandatum in lege ? In quo dignum est ut demandatorum differentia aliquid exponamus. Quae-dam enim mandata sunt magna, qua;dam autemsubsequentia : & sie per ordinem usque ad mi-nima mandata est requirendum. Si enim lentan-ti Phariseo, & dicenti : Quod est majus man-datum in lege , non respondisset , consequenterexistimaremus non esse mandatum, majus alteroUjj mandato. Nunc autem cum respondens dicat :

•37.J8, Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo ,& ex tota anima tua , & ex tota mente tua,boo est magnum mandatnm & primum , neces-sariam discimus sententiam de mandatis , quo-niam & sunt magna, & sunt inferiora usque adminima . Adhuc autem & illud attende quodPharisteus interrogavit : Quod est magnum man-datum in lege ? Dominus autem respondens eidocet nos, quia non solum magnum est manda-tum diligere Dominum , sed etiam primum .Primum autem non ordine scriptura, sed di-gnitate virtutis . Et hoc quasi conveniens huicloco est attendendum, quia quasi multis manda-tis constitutis, ita nunc magnum hoc , & pri-mum dixit mandatum : Diliges Dominum Deumtuum ex toto corde tuo , & ex tota anima tua ,& ex tota mente tua . Secundum & simile estZA. priori, & propter similitudinem magnum : Di-liges proximum sicut te ipsum , ut secundum hocintelligamus & aliud esse quod sit magnitudine& ordine tertium, aliud vero quartum .- & sicper ordinem dinumerans legis mandata , acci-piens a Deo sapientiam, ordinet ea quis usquead minimum. Quod opus nullius alterius est ,n jß Christi solius qui est Dei virtus , & Deisapientia. A temporibus igitur Moysi usque adSalvatoris adventum cum legeretur lex, forsitanqusrebatur quod esset magnum mandatum in ea.Neque enim interrogasset hoc Pharisieus , nisiquia apud illos de hoc qutesitum suisset, & noninventum, donec inveniens Jesus docuit non so-lum quod esset magnum , sed etiam primum ,& quod esset secundum simile priori. Ipsius er-go est opus invenire & tertium , & quartum ,& reliqua . Quaeres autem si est aliquod man-datum non habens utrumque, id est, ut & pri-mum sit & magnum, led unum ex eis. Et pu-to ta I e aliquid dicit Apostolus ad Ephesios :'6' Honora patrem tuum & matrem , quod est man-datum primum in promissione , ut bene fit tibi ,& eris longavus super terram . Ergo primumquidem , non autem & magnum , Honora pa-trem tuum & matrem : & si est aliquod ma-gnum quidem, non autem & primum, quaeresdifferentiam magnitudinis mandatorum. Et quiaad comparationem quidem mandatorum suntalia minima , utile est ad exemplum proferre*S. H °' !- quod ipse Dominus ait .- Si quis solverit unumde mandatis bis pufiU ts , & docuerit stc homi-nes , minimus vocabitur in reqno Dei . Et Sal-vator quidem tradens quod esset magnum man-datum, & primum, ad interrogationem Phari-/£. Isei tentantis: adjiciens autem & secundum fimi-4 ^ '"-Z9. le priori, quod erat : Dihges proximum tuumsicut teipfum, addit dicens: In bis duobus man -datis omnis lex & propheta pendent . Apostolus' a 3-5>° autem ad E. 0 MLN 08 dicit: Non moechaberis.

455

non occides, non furtum facies , & st quod estaliud mandatum tuum , in boc verbo ree attitula-tur : Diliges proximum tuum sicut teipfum . Vi-deamus ergo utrum aliud est pendere omnemlegem & prophetas in his duobus mandatis dedilectione Dei & proximi : aliud autem, reca-pitulari omne mandatum in hoc mandato : Di.liges proximum tuum sicut teipfum : aut omniamandata & pendent, & recapitulantur in utro-que mandato. Dicit ergo aliquis pendere a man-datis mandata , & a primo quidem & magnopendere secundum & simile primo ; a secundoautem tertium, & sic deinceps omnia quae suntpost secundum , pendere a procedentibus •• &

Apostolum quidem fecundum considerationemrei dixisse pendere omne mandatum a mandato:

Dihges proximum tuum sicut teipfum Salvato-rem autem docuisse, quoniam dominationem ha-bent omnium mandatorum hoc duo mandata .

Alter autem difeutiens quoret, quomodo dictumest illud : Non mcecbabetis , non occides , non Ibid.furtum facies , & si quod aliud eft mandatumin lege , in boc verbo recapitulatur ; Diligesproximum tuum sicut teipfum . Dicet ergo &illud mandatum : Diliges Dominum Deum tuumex toto corde tuo, & ex tota anima tua , & extota mente tua , recapitulatur in eo mandato :

Diliges proximum tuum sicut teipfum. Quomodoautem verum sit quod ait : Et si quod aliudesi mandatum , in boc verbo recapitulatur , nisi& mandatum quod positum est de dilectioneDei recapituletur in fecundo, & simili priori ?

Et si primum mandatum recapituletur in fecun-do, neceffe est majus esse secundum priore. R.e-capitulatur ergo omne mandatum , sed & pri-mum illud & magnum in hoc secundo : Dili-ges proximum tuum sicut teipfum : quoniam di-ligentes nosmetipsos si quid fecerimus , & ipsumdiligimus Deum qui factus est auctor dilectio-nis nostro, ut alterutrum diligamus, & diliga-mur ab invicem . Gratias enim agentes in coquod rationabiles fumus;, & vocati fumus adDei agnitionem , & consequimur beneficia ejus& gratiam , recapitulamus Dei dilectionem insecundo, & simili priori. Magnum ergo & pri-mum mandatum in lege est hoc: Diliges Do- Mattb.zi»minum Deum tuum ex toto corde tuo , & ex to-$ 7 'ta anima tua, & ex tota mente. Subtrahit au-tem de magnitudine ejus, & de primatu ipsius,qui subtrahit aliquid de toto illo mandato, idest, aut de eo quod ait, ex toto corde , aut ,ex tota anima , aut, ex tota mente . Et forsitanomnes qui diligunt Deum, & Dominum suum,nisi sequentes partes impleverint, & cx toto cor-de dilexerint , & eX tota a mma , & ex totamente, ex parte fervant mandatum hi autemsoli magnitudinem ejus in se suscipiunt & pri-matum , qui non solum diligunt DominumDeum suum, sed etiam tria illa susceperint, idest, ut ex toto corde suo apud se illam totamrecondant, & operationes ejus, & cogitationesejus : & ex tota anima sua , id est , ut paratisint ponere eam pro pietate Dei qui universacreavit, quando utilitas exegerit Verbi , ex eoquod ex tota anima diligit Deum, ita ut nullapars animse evellatur ad aliquam rem qute a fi-de est aliena : & in tota mente nostra nihilaliud cogitantes vel proserentes nisi ea qua» Deisunt. Et vide fi potes cor quidem accipere prointellectu, qui est in intelligibilibus speculans ,

& ostendens sontem & principium eorum q u °d