96 TAVLADANI

tequàm cõfici, imò uel initiari poſsit Elixir: quoniã nihil poteſt cõflel cittamate-riã. materia aũt lapidis ex his duobus perfectis metallis extrahit᷑. Igit᷑ prius opot/tet eſſe ipſa metalla perfecta, quã poſsitfieri Elixir, quia prius oportet eſſemate/riã, q; ip ſum cõpoſitum. Sed quorſum opus eſt, ut materia lapidis ex his duobusperfectismetallis extrahat᷑ anteć fiat Elixir cõpletum: Quia, inquit, Opottet flxit magis digeſtũ eſſe, q; ſit aurum uel argentũ. Nam Elixitis partes ſunt, uitiuteſua digeſtiua metalla, quæ ob penuriã pet fectę digeſtionis imperfecta temãſeiũtad naturam aureã reducere. Atqui aurũ& argentũ id pręſtare nõ poſſunt: quonſeorum digeſtio ſimplex eſt, proinde anteq; id poſsint pręſtare, neceſſe eſt,ut auenaturæ miniſtrãte, eorũ ſimplex digeſtio intendatur, accreſcat,& multipliceiuIdeoq;(ait poſteà Arnoldus) fiunt operationes in lapide noſtro, ut meliotetuteius tinctura, plus quàmerat in natura ſua. Vnde Arnoldus in maiori Roſatio:Quantumuis aurum,& argentum in ſetincturã naturaliter cõtineant, nõ tamenhabent motũ, ut fiaut Elixir cõpletum, niſi moueantur arte& operatione. Ideinquit, artes uariæ à philo ſophis inuentæ fuere, ut cõpleatur per artiffcium, quodnatura reliquit incõpletum. Vnde etiam Auicenna ſic ait: Si ſimplexnobiliũme-tallorum perfectio cõmiſcibilis,& cõmunicabilis eſſet imperfectis, imperfedicumperfectis eomodo non perficeretur, ſed potius illorũ perfectio cum impetfectis diminueretur: ſed ſi eſſent, inquit, plus perfecta quãm ſint à natura, gel iduplo, uel in quadtuplo, uel in decuplo, uel in centuplo, uel ultra, tunc certépeiffcerent ea, quæ ſunt imperfecta. Vide, quæſo, lector, quam facile hanc obieclo,nem diluat Auicenna. Nam perfecta, quãdiu hanc ſolàm perfectionemnatiuamobtinuerint, nõ potexunt mutare imperfecta, ſed ſi ad altiorem perfſectionis& dgeſtionis gradum arte naturæ famulante, promoueantur, tune ceriè id potentpræſtare. Quocirca Lullus in primo ſuo Teſtamẽto, ſic ait: Vbi natura deſinitibiars incipit: deſinit aũt in perfectis metallis,& potiſsimum in auro, quod non amplius tranſmutat.igitur ars à Sole& Luna, per uiam corruptionis exordietut. Natura, inquit, non potuit hunc lapidem per ſe cõponere, ſed miſerta eſt atti cũhętduo perfecta metalla& munda ei reliquerit, ut ars ſubtiliet,& adaptet ea, ptofotma imperfectorum metallorum tranſmutandorũ,& etiam ipſius Mercutij uulg.Reſpondemus igitur cum Auicenna, aurum& argentum, quãdiu in hoc ſimpl.ci digeſtionis graduſteterint, nõ poſſe reliqua nobilitare metalla: at ubi artis miniſterio eorũ ſimplex digeſtio intenſior euaſerit, tunc reuera id poſſe. Cuius teteſtis eſt Raſis, ubi ait: Aurum non tingit, niſi ſeipſum, donec factum ſit ſpiritle: cum aũt factum eſt ſpirituale, inquit, tunc habet tincturam ſine numero, dedinſtabit quiſpiam& dicet, aurum ad ſublimiorẽ perfectionis gradum ſcandeienõ poſſe:cui ego ſic reſpõſum uelim:ði perfectionẽ metallicam intelligit, fateotaurum ad ſupremũ perfectionis metallica gradum perueniſſe, ideoq́ in nobliametallum mutari nõ poſſe. At ſi auri perfectio& digeſtio cũ Elixiris perfecio-

ne& digeſtione cõferatur, exigua profectò cenſebitur: oportet enim, ut ait,

noldus, Elixir multò magis digeſtũ eſſe, quàm ſit aurum: proinde cum aurũ habita Elixiris ratione ſit ſimpliciter digeſtũ,& omnis ſimplex digeſtio poſsit intendi, cum ſitè numero earũ qualitatum, quę intenſionẽ ſ uſcipiunt, hinc uel maximcõſtat, aurum ad eminentiorẽ digeſtionis& perfectionis gradũ promoueri pol-ſe. Imò, inquit Arnoldus, in eum finẽ fit operatio in lapide noſtro, ut meſiotetuteius tinctura, plus quàm ſit in natura ſua. Atqui prius dixerat idem Arnol lapdem ex auro& argẽto eliciẽdum eſſe: perſpicuũ igitur eſt, aurũ meliorati po e.Quòd ſi aurũ meſſorari nõ poſſet, profectò ars chymica fabuloſa habenda eſſetEa enim ars fabuloſa habẽda eſt, quæ finẽ ſibi proponit, quẽ attingere& affecunullo modo poteſt. Atqui ſi uerum eſt aurtfmeliorari nõ poſſe, chymiſticafinemſibi proponit impoſsibilẽ, ſcilicet Elixiris cõfectionem: meritꝭ igitur tabulo 4ridicula habenda eſſet alchymia, ſi aurtũ meliorari non poſſet. Quod 15 75

9

chyſet,dunlumautnorut emelexfcontiusdocgurtoptſimte.cellAtepotmatuusuengelper.biliuenlintrea-teutconauridancolithot

mirElisquènonſetepotſieſtunctiobretnunectſumſineliditlemteac