Band 
Tome I.
Seite
92
JPEG-Download
 

9 2

LA RENAISSANCE EN FRANCE.

NOTE SUR FRA GIOCONDO

Presque au début de sa Vie de fra Giocondo , Vasari s’exprime ainsi : « Egli nondimenofu anco, — il vient de parler de ses vastes connaissances en philosophie, en théologie et enlinguistique. — corne quello che di cio si dilettô sempre sommamente, eccellentissimoarchitetto, si corne racconta lo Scaligero contra il Cardano, ed il dottissimo Budeo ne’ suoilibri De asse, e nell 1 Osservazioni che fece sopra le Pandette. » De son côté, Tipaldo, dans lespages déclamatoires qu’il a consacrées au célèbre dominicain ( Elogio di fra Giovanni Giocondodal nobile dottore Emilio de Tipaldo. Venezia, 1840), évoque à chaque instant les mêmestémoignages, qui semblent seuls avoir servi à asseoir son jugement. Il n’était donc pas inutilede rechercher avec soin les passages qui ont tant de poids aux yeux des Italiens, et, voici ceque nous avons trouvé. •

Dans son traité De asse (Gugliehni Budœi Parisiensis de Asse et Partibus eius libri V.Lugduni, i55o), après s’être longuement étendu sur l’ancienne manière de compter, Budépoursuit en ces termes : « Hæc verba, cum sic legerentur apud Vitruvium lib. primo nuperIucundus architectus, vir religioni initiatus, omnis antiquitatis peritissimus, tamen morehodierno referenda censuit, in iis exemplaribus Vitruvii, quæ egregiè alioquin et solerteremendata imprimenda curavit. » (P. 401.) C’est encore à propos d’une correction apportée àun texte d’auteur ancien que nous lisons plus loin : « Iucundus Veronensis, professionearchitectus, sed antiquariorum diligentissimus, nuper Catonem imprimendum curavit, inquo multa verba emendavit restituitque. » (P. 602.) Enfin les mêmes expressions repa-raissent à peu près dans les Annotations sur les Pandectes ( Annotationes Guglielmi Budœiin quatuor et viginti Pandectarum libros. Parisiis, 1544), où nous avons relevé le passage sui-vant : ce Nos integrum ferme Plinium habemus, primùm apud Parisios repertum opéraIucundi sacerdotis, hominis antiquarii, architectique nobilis. » (P. 72.) Quant à Scaliger, quifut l’élève de fra Giocondo, il se borne à dire en commençant : « Docebat Ioannes Iucundus,præceptor noster, omnium bonarum artium vêtus, novaque bibliotheca, ferruginei coloris mis-cella candescere vitrum. » ( Julii Caesaris Scaligeri exotericarum exercitationum libri XVde Subtilitate ad Hieronymum Cardanum. Lugduni, 1615, p. 3i6.) Puis, un peu plus loin, ilajoute : « Hieronymus Dominius è Norico nobilissimus ac fortissimus vir, qui cum sociosuorum studiorum Ioanne Iucundo, architectorum coryphæo, me primis litteris græcis imbuit. »(P. 562.)

D’après ce qui précède, on serait tout d’abord porté à croire que fra Giocondo futréellement architecte dans la véritable acception de ce mot. Cependant il faudrait bien peuconnaître la manière de parler du xvi e siècle pour accepter sans contrôle une semblableopinion. A cette époque, comme dans l’antiquité, on ne se servait pas d’un nom différentpour désigner l’homme qui construisait un pont ou creusait un canal et celui qui élevait untemple ou présidait à l’exécution d’un monument quelconque. Aussi, est-il nécessaire d’exa-miner soigneusement dans quelles circonstances s’est produite la qualification qui nous occupepour savoir à quel parti on doit s’arrêter.

Cette sorte d’enquête, il est vrai, devient inutile lorsqu’il est parfaitement certain que