Buch 
Cicero de oratore / Marcus Tullius Cicero ; für den Schulgebrauch erklärt von Karl Wilhelm Piderit
Entstehung
Seite
172
JPEG-Download
 

172

DE ORATORE II 54. 217. 218.

quae, etiamsi alia omnia tradi arte possunt, naturae sunt propriacerte neque ullam artem desiderant. In quibus tu longe aliis measententia, Caesar, excellis; quo magis mihi etiam testis esse potes,aut nullam esse artem salis aut, si qua est, eam nos tu potissimumdocebis.

217 Ego vero, inquit Caesar, omni de re facetius puto posse abhomine non inurbano, quam de ipsis facetiis disputari. Itaque cumquosdam Graecos inscriptos libros esse vidissem de ridiculis, non-nullam in spem veneram posse me aliquid ex istis discere. Inveniautem ridicula et salsa multa Graecorum (nam et Siculi in eo genereet Rhodii et Byzantii et praeter ceteros Attici excellunt); sed quieius rei rationem quandam conati sunt artemque tradere, sic insulsi

218 exstiterunt, ut nihil aliud eorum nisi ipsa insulsitas rideatur. Quaremilii quidem nullo videtur modo doctrina ista res posse tradi.Etenim cum duo genera sint facetiarum, alterum aequabiliter inomni sermoni fusum, alterum peracutum et breve, illa a veteribus

bis er c. 72 den abgebrochenen Fadenwieder anfnimmt und seine Aufgabezu Ende führt.

Suavis , Quint. VI 3, 1 huic (näm-lich der Fähigkeit, die Gemüter derRichter zu erschüttern und zum Mit-leid zu bewegen} diversa virtus, quaerisum iudicis movendo et illos tristessolvit affectus et animum ab intentionererum frequenter avertit et aliquandoetiam reficit et a satietate vel a fatiga-tione renovat.

iocus, munterer Scherz und Witz,der zum Lachen reizt und heiterstimmt; facetiae, sowol feine, geist-reiche Einfälle, die durch ihren Reizdie Zuhörer gewinnen, als humoristi-scher nnd witziger Ton im Allge-meinen.

arte, theoretisch, testis etc. s. d.krit. Anhang.

217. facetius (nicht facilius ), Cäsarfängt der Natur seines Themas gemässgleich mit einem witzigen Wortspielan I 01, 25S. p. Plane. 34 , 85.

de ridiculis, Quint. VI 3, 22 Pro-prium autem materiae, de qua nuncloquimur, est ridiculum, ideoque haectota disputatio a Graecis negl ysloCovinscribitur, ein Thema, das nach desLeontiners Gorgias Vorgang und spä-ter nach Aristoteles und TheophrastsBeispiel die griech. Rhetoren öftersbehandeln mochten. Solche rhetor,für uns verloren gegangene Schriftenmeint hier Cäsar.

salsa, Quint. VI 3, 19 salsum igiturerit, quod non erit insulsum, velutquoddam simplex orationis condi-mentum, quod sentitur latente iudiciovelut palato, exeitatque et a taediodefendit orationem.

rationem quandam artemque,§ 116. 108 ratio atque doctrina.

218. Etenim weist wie oben itaquegleich auf den Schlussgedanken hin:denn beide Gattungen des Witzes ent-ziehen sich ihrer Natur nach der theo-retischen Unterweisung.

facetiarum ist hier als Gattungsbe-griff gebraucht (wie hernach lepos),der sowol die cavillatio als die dicaci-tas umfasst; im Or. c. 26 , 87 nenntCic. die eine Gattung genus facetia-rum, die andere dicacitatis und führtbeide auf den Oberbegriff sales zurück.Die eine Art, die cavillatio, ist dieperpetua festivitas in narrando ali-quid. venuste, der humoristische Ton,der die ganze Darstellung durchziehtund sich besonders in geistreichen,satirischen Schilderungen offenbart,während sich die andere Art, die di-cacitas, in raschen, treffenden Witz-worten, in iaciendo mittendoque ridi-culo äussert. Quint. VI 3, 42 In nar-rando autem Cicero consistere facetiasputat, dicacitatem in iaciendo.

a veteribus wie unter andernvon den Komödiendichtern. Plautusbraucht cavilla Aul. IV 4 ,11 pone hocsis, aufer cavillam, non ego nunc no-