88
Prooemium.
Ime also in eim kunststuckh zu erforschen vnvonnötten seyn wüerdt. Für-sten vnd Hern haben solliche Sachen nicht von des täglichen Gebrauchs,sondern von der Kunst wegen: die kunst aber bestehet in imitatione na-turae, da es nicht mit Zeigern zugehet.
Wan aber die sach mit ernst anzugreiffen wäre, glaub ich wol, dasy mir sehr beförderlich seyn würde, andere dergleichen Werckh auch zu be-sichtigen, dan Ich biss dato khein anderes gesehen, als wie im Berichtvermeldet worden. Wolte Ich Wol sehen, ob eines gefunden würde, dabeedes, imitatio naturae et indices bey einander. Dan meins erachtenskhans nicht seyn, dan es leidet Je eins das ander nicht, und ist allein diefrag, wöllichs under denen künstlicher vnd zierlicher..
Bisshero vom Werckh. Jam ad alia.
Jam Keplerus, rediens ad consuetum sermonem, latine pergit ad chronologiam, quampluribus tum per literas cum Maestlino perscrutabatur , et concludit , theologorum minationesponderans Copernici sententiae eminus obloquentium (vid. supra p. 38).
Haec tantum de opere mechanico addit:
Tuam agnosco fidem perpetua gratitudine celebrandam. Utinam itares expediatur, ut uterque laetemur. Quaeso, si minus responsum statimaccepero, scribas, quid futurum censeas. In decreto videor agnoscere Lu-cam Osiandrum.
Latinum scriptum, quod in sequentibus literis memorat Maestlinus, deest. Schema ad prae-missa pertinens a nobis omissum est, quod et majore forma esset effingendum, et, quae Kep-lerus proponit, etiam omissa delineatione intelligi possunt.
Ex Maestlini literis (d. d. 4. (14.) Jul. 1598) responsoriis haec desumsimus: Accepiheri literas tuas cum rotulis (ex parte confractis) , ad designandum animi tui intentum infabricando opere astronomico. Institutum tuum mihi admodum placet. Deus largiatur feli-cissimum successum. Ego , postquam diligentius relegero et omnia sufficienter pensitavero(ut, si quaesitus fuero, respondere possim), curabo ad 111. principem transferri. Maluissemautem utrumque tuum scriptum, Germanicum et Latinum (praeter epistolam ad me datam,quae etiam privata, quae inter nos mutuo sunt, continet), non mihi inscripta esse, sed velindefinite, tanquam ad quemvis lectorem, vel ad ipsum principem fuisse directa. Nam quaein prooemio „defensio propositi“ tui est, qua „exempla vetera“ mihi recitas, mihi dicuntur,quasi tibi contrarius fuissem, ideoque tui propositi mihi rationes fuissent reddendae, cumtamen haec eadem exempla ego ante noverim, tuumque hoc inventum nunc aliquoties 111.principi de optima nota commendaverim, et, si tu languere voluisses, mihi incubuisset, ut egohisce exemplis te revocarem. Sed ad tertium, nimirum vel principem vel in genere ad lec-torem, ut et ipse, licet primo intuitu non intelligat, oblectationem in eo quaerat, defensiohaec dirigenda fuisset. . . . Videbo tamen, si verba illa vel mutare vel obliterare possim,ne Ceis, ipsius existimet, me aliud ipsi, contrarium tibi scripsisse, unde metuendum esset,ne totum hoc tuum inventum et opus apud Ceis, ipsius vilescat.
Alioqui modus et forma ejus tui scripti vehementer placet, est enim valde eruditumscriptum, quod procul dubio et principi et consiliariis harum rerum intelligentibus gratum erit.
Numeros rotularum earumque periodos nondum examinavi. Videntur tamen nonnullinumeri dentium nimis magni, nimirum ultra 200 et 300. Hos aegre capiet rota adeo exilis,et verendum est, ut sint diuturni. Meo igitur judicio praestaret superimpositio; nam nihilreferret, pro una duas fieri rotas.
De canone in 6000 annos ut sis sollicitus, opus non est; imo nec de annis 100, quiasufficit, singulas tardiorum periodos metiri, et cum eis velociorum crasso modo comparare.Nam in his thesauri naturae nequaquam explicari possunt; sufficit, hujusmodi opera intra30 annos non sensibiliter errare, et quid tum, etsi Saturnus post duas periodos, h. e. post60 annos, uno atque altero gradu, vel etiam tribus gradibus aberret? Certe pauca vidi hujus-modi instrumenta (imo nullum), quibus Solis motus annuus ultra 365 0 habeat etiam quadran-tem diei. Ego certe plurimo labore tandem ejusmodi numeros, qui etiam quadrantem illumhabaaut, invenire potui. Nec tamen illa organa Uranica propterea parvi fiunt.
Metuo autem, ne istae objectiones et difficultates, quas in scripto tuo multas tibi ipsiobjicis, a nonnullis sciolis veluti enormes exorbitationes accipiantur, atque apud principem exa-