84

Plutarchus de Facie

terram et mare in eodem loco versantia? Nec eam sese dividere inque car-nem venire et in nervos et medullas passionibusque infinitis cum humiditate(objectum fieri). Quid vero nobis Jupiter iste, si sua ipsius natura utatur,sursum est, magnus se. et continuatus ignis ,s )? At nunc et humilis inceditet reflectitur et figuratur, versus in omnes res vertiturque quotidie in trans-mutationibus. Itaque vide sis, miselle, ne si transferas et abducas rem quam-libet eo versum, ubi naturae suae lege est, dissolutionem aliquam mundi cumspeculatione tua nobis philosopheris litemque Empedocleam rebus invehas 16 ),imo ne veteres illos Titanas in naturam immittas et Gigantes et fabulosam illamhorridamque confusionem errationemque nobis ob oculos ponere labores, seor-sim quicquid omnino est grave, seorsim etiam, quod leve:

Hic ubi nec Solis pulcherrima fulget imago,

Nec terrae genus hirsutum, nec nabilis humor,

ut canit Empedocles, ubi non sit Terra particeps caloris, nec aqua spiritus,nec gravium aliquid superius, nec levium quid infra; sed impermixta et irre-vincta mutuis amoris incitamentis, et solitaria universorum principia, quae nonconcedant concretionem diversorum inter se communionemve, sed quae refu-giant et adversentur se mutuo feranturque singula motibus suis propriis etsingularibus suique quasi juris privati; breviter, quae sic sint comparata, si-cut est comparatum totum universum, cum ab eo Deus abest secundum Pla-tonem, id est, ut solent esse corpora a mente et anima deserta, quoad usquedesiderium superveniat naturae, ex providentiae dispositione, quando amicitiain ea existit, et Venus et Amor, ut dicunt Empedocles, Parmenides et Hesio-dus; ut et loca locis permutent et facultates ab invicem mutuentur, et aliaquidem motus, alia quietis necessitudine religata et coacta ad id quod meliusest proficiant transmutenturque, concentum et communionem perficiant.

Nam si neque aliud aliquod ex membris mundi praeter naturam suamsese habuit, sed unumquodlibet ibi situm est, ubi collocari aptum natum est,nulla translocatione, nulla transornatione indigum, nec nunc nec in principio:dubitabo, quodnam providentiae relinquatur opus, aut quonam figmento suogloriari possit, cujus ipse dicatur effector et pater Jupiter ille optimus artifex.Nam neque in exercitu opus erit metatoribus et aciei instruendae peritis, sisinguli militum ipsi a se ipsis sciverint et ordinem et stationem et occasio-nem, quae sit arripienda, cuique sit insidiandum; neque hortulanis indigebi-mus, neque fabris, si illic quidem aqua ipsa per sese natura adest herbis sitien-tibus easque rigat affluxu, hic vero lateres, ligna, lapides, naturalibus momentiset nutibus nitentia decentem locum commensumque occupant. Sin autem hujus-modi oratio providentiam omnem tollit funditus, Dei vero proprium est, partesmundi disponere et distinguere, quid adeo mirum, si natura sic est dispositaet concinnata, ut hic quidem sit ignis, ibi vero astra, Tursum hac quidem inregione Terra sit collocata, in supera vero Luna, multo fortiori rationis vin-culo religata, quam erat futurum naturae vinculum? Adeoque si omnia natura-libus oportet niti ferrique momentis, age, ne Sol quidem gyretur, neque Luci-fer, neque quaequam alia stellarum: nam quae levia sunt et naturae igneae,sursum ea nituntur, nou in circulum. Aut si tantam sustinet natura commu-tationem ex contentione loci, ut hic quidem si vagetur ignis, sursum abeat,at ubi in coelum usque venerit, jam coeli vertigini obsecundet, simul circum-iens: cur insolens adeo videatur, etiam iis, quae gravia sunt et naturae ter-reae, postquam hinc evaserint idem accidere, ut in aliam motus speciem trans-