Summarium Historiae Astronomiae seculo XVI.

607

Taisnerus et pro suis venditavit; denique palmam quaesivit insaniae edendo immensofere libro de Chiromantia et Astrologia (1562.), qui proprio an alieno Marte sit con-scriptus nescimus.

Breviter commemorandum censemus libellum Abdiae Wickneri, scholae Ro-temburgensis ad Tuberim praefecti (f 1564), in quo in usum astronomiae studiosorumeorumque, qui loca stellarum cognoscere velint, quamvis non plane imbuti astrono-miae mysteriis, quam brevissime definitiones astronomicas et tabulas non plane reji-ciendas consignat, eadem fere ratione, qua hodie passim exstant tabulae ad invenien-dam altitudinem Solis, ad usum instrumenti, quem vocant sextantem solarem etc.(editus est hic libellus a. 1561). — Item Astronomiam et Cosmographiam in tironumusum conscripsit Michaelis Neander ex Valle Joachimica inscriptam Elementasphaericae doctrinae, seu de primo motu, Basileae 1561 impressam. Notatu dignumest, delineationes fere omnes ab auctore omissas esse, ut brevius et dilucidius rempertractare posset. Cum in astronomicis tum in geographicis Ptolemaeum sequitur.Terram non moveri hac ratione probat: naturaliter gravia tantisper deorsum ruunt,donec centrum universi assecuta sint et tandem quiescunt. Terra ergo maxime graviscirca centrum collapsa est et ibi quieta manet ob naturam gravitatis. Adjuvat etiamcircumflexus coeli, qui Terrae molem aequalibus velut brachiis attingit, fulcit etsustinet. Deinde quo ruat non habet. Versus coelum enim hinc inde sursum est,qui locus, ut a gravibus aspiretur, natura cavet.

Andreas Schonerus, celebris Johannis filius (nat. 1528, f 1590) innotuitcum editis patris operibus quibusdam, tum conscripto opere de Gnomonica 1562),in quo non tantum ea, quae priores in hoc doctrinae genere profecerunt, enumerat,sed etiam nova quaedam prodit. Quae quum enumerare longum sit, lectores earumrerum curiosos ablegamus ad Delambrum (Hist. Astr. du moyen age p. 601 ss.).

Inserendum hic censemus Johannis Baptistae Portae opus notissimum,inscriptum Magia Naturalis, eadem fere referens, quae Cardani libri de subtilitate etrerum varietate, in quo summa nobis affertur omnium fere librorum cum veterumtum recentiorum, in quibus res ad physicam, mechanicam, opticam, historiam natura-lem pertinentes inquiruntur. Praebet hoc Portae opus specimen quasi eorum, quaede rerum natura illis temporibus divulgata erant; miscet, ut vere Keplerus dicit,„manifeste incredibilia probabilibus, res graviores obiter tantum attingit.“ Legaturpraefatio Portae ad editionem anni 1595 (vol. II. p. 402); quae illic profert vera essevidentur, quae aetatem auctoris attinent qua librum suum conscripsit, vera autem etea, quae sequuntur, quibus aequalium ingenium significatur. Iis quae Keplerus pas-sim in praemissis voluminibus, praecipue vol. II, ex hoc libro excerpsit, haec adjun-genda censuimus, ut plenius cognoscatur viri ingenium. Magnes est Portae mixtusex lapide et ferro, „quasi ferreus lapis vel ferrum lapideum“, cui plus insit lapidisquam ferri; „lapides non trahit, quia iis non indiget, quum satis sit in eo lapidis;etsi magnes magnetem trahit) non trahit ob lapidem, sed ob ferrum lapidi inclu-sum. Polus vim suam in orbem diffundit sicut lumen candelae spargitur undecun-que et quanto ab ea longius recesseris, eo languidius splendet“. Virtutem mag-netis nullo obice impediri, magnetem intra virtutis suae orbem sine contactu eamdiffundere, „cujus metimur virtutem libra et ponderibus lanci impositis“. Porro: fer-rum in aere pendulum fieri potest sine ullo magnetis contactu, dummodo ab inferioriparte tenui filo cogatur, ne sursum ascendat. Ferri et magnetis mutuus amor effica-cior longeque validior est, quam magnetis cum magnete. Animadversum jam diua nostris est, ferream cuspidem magneti adfrictam non semper super meridianamlineam conquiescere, sed orientem versus 9° ab ea linea declinare, nec ubique loco-