43

ding van een boek van Rénan, in 1689 verschenen, schreefhij »over de bewegingen van een schip”; voorts »over hetevenwigl van de balans.” Ook gaf hij de beschrijving vaneen trouwens reeds tijdens zijn verblijf te Parijs uit-gedacht en vervaardigd werktuig, geschikt om beweeg-kracht uit te oefenen door middel van het telkens ont-vlammen van buskruid en de daarop volgende tegendrukkingder lucht 7 °). Hij erkent zelf, dat dit werktuig, in dehoofdzaak bestaande uit een hollen cylinder, waarin eenzuiger op en neder wordt bewogen, nog onvolkomenis, maar meent, dat het langs dien weg eenmaal mogelijkzal zijn met een werktuig van gering gewigt en dal slechtsweinig ruimte inneemt, groote kracht uit te oefenen. Menvergete niet, dat, toen Huygens dien toestel uitdacht, mengeene andere beweegmiddelen kende dan wind, stroomendwater en dierlijke kracht. Het was het eerste voorbeeldvan de aanwending der expansie van gassen als mechanischebeweegkracht. Wie weet, of niet eenmaal de luchtscheep-vaart het oude denkbeeld van Huygens weder opvat.

Eenen geruimen tijd besteedde hij voorts aan de vervaar-diging van een planetarium, eenen toestel om, door middelvan kunstig ingerigte en op elkander werkende raderen, debewegingen der ligchamen , welke ons planetenstelsel zamen-stellen, na te bootsen 71 ). Hij ondernam de vervaardigingdaarvan reeds in 1682, dus in het volgende jaar, nadathij Parijs had verlaten, en heeft daarvan eene uitvoerige be-schrijving gegeven, waarin tevens de wiskundige grondslagenontwikkeld zijn , waarop het berust 72 ). Het was het eerstewerktuig van dien aard. Later zijn wel is waar door ande-ren volkomener planetaria vervaardigd , en in onzen tijd ismen zelfs gewoon geraakt met een soort van minachting op