Band 
Tome premier.
Seite
288
JPEG-Download
 

288

SENECA.

rile. Et certes,"yo us avez traité quelques-unes de nos musesavec tant de magnanimité, qu’en elles vous avez obligé toutesles autres, et qu’il n’en est point qui ne vous en doive unremerciment. Trouvez donc bon, Monsieur, que je m’ac-quitte de celui que je reconnais vous en devoir, par le pré-sent que je vous fais de ce poème,, que j'ai choisi comme leplus durable des miens, pour apprendre plus longtempsà ceux qui le liront que le généreux M. de Montoron , parune libéralité inouïe en ce siècle, s’est rendu toutes lesmuses redevables, et que je prends tant de part aux bien-faits dont vous avez surpris quelques-unes d’elles, que jem’en dirai toute ma vie,

Monsieur ,

Votre très-humble, très-obéissantet très-obligé serviteur,

CORNEILLE.

«•»« »•>•#»»

/

SENECA.

Lin. I, De clementia, cap. 9 '.

Divus Augustus mitis fuit princeps, si quis ilium a prin-cipatu suo æstimare incipiat : in communi quidem repu-blica, duodevicesitnum egressus annum, jam pugiones insinu amicorum abscoriderat, jam insidiis M. Antonii con-sulis latus petierat, jam fuerat collega proscriptionis : sedquum annum quadragesimum transisset, et in GalHa mo-raretur, delatum est ad eum indicium L. Cinnam, stolidiingenii virum, insidias ei struere. Dictum est et ubi, etquando, et quemadmodum aggredi vellet. Unus ex con-sens deferebat; constituit se ab eo vindicare. Consiliumamicorum advocari jussit.

Nox illi inquiéta erat, quum cogitaret adolescentem no-bilem, hocdetracto integrum, Cn. Pompeii nepotem dam-nandum. Jam unum hominem occidere non poterat, quumM. Antonio proscriptionis edictum inter coenam dictaret.Gemens subinde voces emittebat varias et inter se contra-rias : « Quid ergo! ego percussorem meum secururn am-« bulare patiar, me sollicito? Ergo non dabit pcenas, qui«tôt civilibusbellis frustra petitum eaput, tôt navalibus,

1 L’aventure de Cinna laisse quelque doute. Il se peut que cesoit une fiction de Sénèque, ou du moins qu’il ait ajouté beau-coup à l’histoire, pour mieux faire valoir son chapitre De laclémence. C’est une chose bien étonnante que Suétone, quientre dans tous les détails de la vie d’Auguste, passe sous silenceun acte de clémence qui ferait tant d’honneur à cet empereur,et qui serait la plus mémorable de ses actions. Sénèque supposela scène en Gaule. Dion Cassius, qui rapporte cette anecdotelongtemps après Sénèque, au milieu du troisième siècle denotre ère vulgaire, dit que la chose arriva dans Rome. J’avoueque je croirai diflicilement qu’Auguste ait nommé sur-le-champpremier consul un homme convaincu d’avoir voulu l’assassi-ner. Mais, vraie ou fausse, cette clémence d’Auguste est un desplus nobles sujets de tragédie, une des plus belles instructionspour les princes. C’est une grande leçon de mœurs ; c’est, àmon avis, le chef-d’œuvre de Corneille, malgré quelques dé-fauts. (V.)

« tôt pedestribus præliis incolume, postquam terra mari-« que pax parla est, non occidere constituit, sed immo-le lare?» (Nam sacrificantem placuerat adoriri.) Rursussilentio interposito, majore multo voce sibi quam Cinnæirascebatur : « Quid vivis, si perire te tam mullorum in-« terest. Quis finis erit suppliciorum? quis sanguinis?

« Ego sum nobilibus adolescentulis expositum caput, in« quod mucrones acuant. Non est tanti vita, si, ut ego non« peream, tam multa perdenda sunt. » Interpellavit tan-dem ilium Livia uxor : « Et admittis, inquit, muliebre<c consilium ? Fac quod medici soient; ubi usitata remediace non procedunt, tentant contraria. Severitate niliil adhuc« profecisti : Salvidienum Lepidus secutus est, Lepidum« Muræna, Murænam Cæpio, Cæpionem Egnatius, utci alios taceam quos tantum ausos pudet : nunc tenta quo-« modo tibi cédât clementia. Ignosce L. Cinnæ ; depre-cc hensus est ; jam noceré tibi non potest, prodesse famee« tuæ potest. »

Gavisus sibi quod advocatum invenerat, uxori quidemgratias egit : renuntiari autem extemplo amicis quos inconsilium rogaverat imperavit, et Cinnam unum ad se ac-cersit, dimissisque omnibus e cubiculo, quum alteramponi Cinnæ cathedram jussisset, » Hoc, inquit, primum« a te peto ne me loquentem interpelles, ne medio sér-ie mone meo proclames; dabitur tibi loquendi liberum tern-ie pus. Ego te, Cinna, quum in hostium castris invenissem,« non tantum factum mihi inimicum, sed natum servavi,« patrimonium tibi omne concessi; bodie tam felix es etci tam dives, ut victo victores invideant : sacerdolium tibi« petenti, præteritis compluribus quorum parentes me-cc cum militaverant, dedi. Quum sic de te meruerim, occi-« dere me constituisti! »

Quum ad banc vocem exclamasset Cinna, procul lianeab se abessè dementiam : «Non præstas, inquit, fidem,« Cinna ; convenerat ne interloquereris. Occidere, inquam,« me paras. » Adjecit locum, socios, diem, ordinem insi-diarum, cui connnissum esset ferrum. Et quum defixumvideret, nec ex conventione jam, sed ex conscientia ta-centem : « Quo, inquit, hoc animo facis ? Ut ipse sis prin-ce ceps ? Male, mehercule, cum republica agitur, si tibi ad« imperandum niliil præter me obstat. Domum tuam« tueri non potes ; nuper libertini hominis gratia in pri-« valojudiciosuperatuses. Adeo nihil facilius putas quam« contra Cæsarem advocare. Cedo, si spes tuas solus im-« pedio. Paulusne te et Fabius Maximus et Cossi et Sér-ie viiii ferent, tantumque agmen nobilium, non inania no-ce mina præferentium, sed eorum qui imaginibus suis« decori sunt?» Ne totam ejus orationem repetendo mag-nam partem voluminis occupem, diutius enim quamduabus horis locutum esse constat, quum liane pœnamqua sola erat contentus futurus, extenderet. « Vitam tibi,« inquit, Cinna, iterum do, prius hosti, nunc insidiatori« ac parricidæ. Ex hodierno die inter nos amicitia inci-« piat. Contendamus, utrum ego meliore fide vitam tibi« dederim, an tu debeas. » Post liæc detulit ultro consula-tum, questus quod non auderet petere, amirissimum, fi-delissimumque babuit, hæres solus fuit illi, nullis ampliusinsidiis ab ullo petitus est.