690
Zirkel.
Zirkel, der, 1) Kreis, circulus, ork>is.trop. circulus (Versammlung zur geselligenUnterhaltung), corona (von Zuhörern). 2)Instrument zur Bildung eines Kreises cir-cinus.
Zirkelfigur, die, figura circuli.
Zirkellinie, die, t linea circumcurrens.
Zirkeln, transit, circino describere (ali-quid). •
Zirkelrund, adj. rotundus.
Zirpen, intrans, stridere.
Zirpen, das, stridor.
Zischeln, I. intrans, susurrare. — II.transit. Jmd. Etwas ins Ohr z. insusur-rare alicui aliquid.
Zischeln, das, susurrus.
Zischen,' intrans., pfeifend sibilare, krei-schend stridere.
Zischen, das, sibilus; stridor (stehe oben).
Zither, die, stehe Cither.
Zitt er fisch, der, torpedo.
Zittern, intrans, tremere, jlürfer con-tremiscere; — schaudern z. B. vor Kälte,Furcht horrere, trop. vor Etwas z. — sichsehr fürchten extimescere vd. contremiscerealiquid.
Zittern, das, tremor, horror, es Über-fällt mich ein Z. contremisco, exhorresco.
Zitternd, adj. tremens, tremebundus;von leblosen Dingen tremulus.
Zofe, die, etwa pedissequa, ancilla.
Zögerer, der, stehe Zauderer.
Zögern, intrans, morari, stärker tadelndcunctari; stehe Zaudern.
Zögern, das, mora; stärker cunctatio,stehe Zandern, das.
Zögling, der, alumnus, von einer weib-lichen Person alumna.
Zoll, der, Längenmaaß, digitus; pollex,von einem Z. f digitalis. Sprichw. keinen Z.breit von Etwas abweichen non digitum trans-versum discedere.
Zoll, der, Abgabe, 1) eigtl. portorium(Hafenzoll); = Abgabe überhaupt vectigal.2) trop. den Z. der Dankbarkeit bezahlen gratianimi officium praestare.
Zollbeamte, -bediente, der, etwa por-titor; qui vectigalia exigit.
Zvlleinnehmer, der, exactor portorii;portitor.
Zollen, transit. 1) Zoll geben portoriumsolvere od. dare. 2) trop. Jmd. Dank z.gratias persolvere (agere) alicui.
Zollfrei, adj. * immunis portorii. Sprichw.Gedanken stnd z. cogitationes sunt liberae.
Zollfrei heit, die, * immunitas portorii.
Zöllner, der, portitor.
Zollpachter, der, publicanus; qui por-toria conduxit, qui vectigalia exercet.
Zone, die, cingulus terrae; — HimmelS-
Z n.
strich tractus, regio coeli, die heiße Z. ar-dores, die kalte frigora (auch z. B. cingulusmedius solis ardore exustus); in der heißenZ. wohnen vicinum esse soli.
Zopf, der, Haarzopf, etwa »crines in no-dum collecti.
Zorn, der, ira; stärker iracundia, = Un-wille indignatio, — Reizbarkeit, Aerger sto-machus. in Z. gerathen irä commoveri, in-cendi , inflammari, stärker iracundia efferri,er that es ii» Z. ira commotus (incensus,elatus) fecit. Jmd. tu Z. bringen aliquemiratum reddere, iram od. stomachum mo-vere alicui, ad iram acuere aliquem, znmZ. geneigt promptus ad iram, iracundus.
Zornentbrannt, -entflammt, -glü-hend, adj. ira incensus od. inflammatus,ein zornglühender Brief literae ardentes.
Zorngluth, die, animus ira incensus.
Zornig, I. adj. 1) voller Zorn , a) vonPersonen iratus; stärker ira incensus, fla-grans, iracundia inflammatus, z. werden ira-sci, stärker ira incendi, inflammari, z. seiniratum esse, succensere (alicui auf Jmd.);fle stnd auf einander z. ira orta est od. inter-cessit inter eos. Jmd. z. machen iratum fa-cere aliquem, iram alicui movere, b) VonSachen irae plenus (vultus), ein z. Schreibenliterae minaces, Blick vultus trux. — II.adv. per iram; irato animo (vultu) ; iracunde.
Zote, die, obscoene dictum; sermo ob-scoenus.
Zotig, I. adj. obscoenus. — II. adv.obscoene.
Zotte, die, villus.
Zottig, adj. fvillosus; hirsutus.
Zu, I. praepos. 1) zur Bezeichnung vonOrtsverhältniffen, und zwar A) ein Befindenan einem Orte bezeichnend: a) bei Eigenna-men der Städte, durch den genit, od. abl., siehedie Grammatik, b) durch in (;. Bette liegenin lecto cubare) od. den abl. (z. Lande terrä).B) eine Bewegung od. Richtung nach Jmd.od. Etwas bezeichnend, ad. In vielen Berbindd.wird es durch andere Ausdrücke ersetzt: z. Tischegehen eoenatum irc, z. Bette gehen dormi-tum ire, z. Schiffe gehen navem conscendere.2) bei Angabe einer Zeit, durch den abl. (z.dieser Zeit hoc tempore). 3) zur Angabe a)einer Bestimmung, ad: Wasser znm Trinkenholen aquam ad potandum petere, zuni Han-deln geboren sein ad agendum natum esse. b)einer Wirkung, cum: z. meinem großen Leid-wesen cum magno meo dolore; zum Nach-theil des Staats cum detrimento publico. 4)sehr häufig wird diese Präposition durch einenCasus des Substantivs ausgedrückt, a) denGenitiv: Ursache zum Kriege causa belli, b)den Dativ, bei den Verben gereichen, sein, die-nen: das gereichte ihm znr Schande id ei de-