»53

A. U. C. 3og. A. C. 445 .

rimum laboris fuit. Ibi Agrippa , aetate viribusque ferox,quum omni parte pugnae melius res geri, quam apud se,videret, accepta signa ab signiferis ipse inferre, quaedamjacere etiam in confertos hostes coepit. Cujus ignominiae 6metu concitati milites, invasere hostem: ita aequata exontni parte victoria est. Nuncius tum a Ouinctio venit,victorem jam se imminere hostium castris : nolle irrumpere ,amequam sciat debellatum et in sinistro cornu esse. Si jamfudisset hostes , conferret ad se signa , ut simul omnis exer-citis praeda potiretur. Victor Agrippa cum mutua gratu- 7latione ad victorem collegam castraque hostium venit.Ibi jaucis defendentibus, momentoque fusis, sine certaminein munitiones irrumpunt: praedaque ingenti compotemexercitum, suis etiam rebus recuperatis, quae populationeagroium amissae erant, reducunt. Triumphum nec ipsospostulasse, nec delatum iis ab senatu, accipio: nec tradi-tur causa spreti aut non sperati honoris. Ego quantum 8in tasto intervallo temporum conjicio, quum Valerio at-que Horatio consulibus, qui praeter Volscos et AequosSabini etiam belli perfecti gloriam pepererant, negatus absenatu triumphus esset, verecundiae fuit pro parte dimi-dia rerum consulibus petere triumphum; ne etiam, si im-petrassent, magis hominum ratio, quam meritorum, habitavideretur.

LXXI, Victoriam honestam, ex hostibus partam,turpe domi de finibus sociorum judicium populi deforma-vit. Aricini atque Ardeates de ambiguo agro quum saepebello certassent, multis in vicem cladibus fessi, judicempopulum Romanum cepere. Quum ad causam orandamvenissent, concilio populi a magistratibus dato, magnacontentione actum. Jamque editis testibus, quum tribus 2vocari, et populum inire suffragium oporteret, consurgitP. Scaptius de plebe, magno natu: et, Si licet , inquit, con-sules, de republica dicere , errare ego populum in hac causanon patiar. Quum, ut vanum, eum negarent consules au-diendum esse, vociferantemqne, prodi publicam causam ,summoveri jussissent, tribunos appellat. Tribuni, ut fere 3semper reguntur a multitudine magis, quam regunt, de-dere cupidae audiendi plebi, ut, quae vellet, Scaptius di-ceret. Ibi infit, Annum se tertium et octogesimum agere ,et in eo agro, de quo agitur , militasse , non juvenem, vice-sima jam stipendia merentem , quum ad Coriolos sit bella-tum. Eo rem se vetustate obliteratam , ceterum suae memo- 4riae infixam, afferre : agrum , de quo ambigitur, finium Co-riolanorum fuisse , captisque Coriolis , jure belli publicumpopuli Romani factum. Mirari se , quonam more ArdeatesAricinique , cujus agri jus nunquam usurpaverint incolumiCoriolana re, eum se a populo Romano, quem pro dominojudicem fecerint , intercepturos sperent. Sibi exiguum vitae 5