A. U. C. 3i2 — 3 i 3 . A . C. 442 — 441.

*6j

li

Romani suo arbitrio, ita abituros Volscos esse. Dedi im-peratorem , arma poni , jubet, fatentes victos se esse , et im-perio parere. Aliter, tam abeuntibus, quam manentibus,se hostem infensum, victoriam potius ex Volscis, quam pa-cem infidam, Romam relaturum. Volsci exiguam spem in 3armis, alia undique abscissa, quum tentassent, praeter ce-tera adversa loco quoque iniquo ad pugnam congressi,iniquiore ad fugam, quum ab omni parte caederentur,ad preces a certamine versi, dedito imperatore traditis-que armis, sub jugum missi, cum singulis vestimentisignominiae cladisque pleni dimittuntur. Et, quum haud 4procul urbe Tusculo consedissent, vetere Tusculanorumodio inermes oppressi dederunt poenas, vix nunciis cae-dis relictis. Romanus Ardeae turbatas seditione res, prin-cipibus ejus motus securi percussis, bonisque eorum inpublicum Ardeatium redactis, composuit: demptamqueinjuriam judicii tanto beneficio populi Romani Ardeatescredebant: senatui superesse aliquid ad delendum publicaeavaritiae monumentum videbatur. Consul triumphans in 5urbem redit, Cloelio duce Volscorum ante currum ducto,praelatisque spoliis, quibus dearmatum exercitum hostiumsub jugum miserat. Aequavit, quod haud facile est,Quinctius consul togatus armati gloriam collegae; quiaconcordiae pacisque domesticam curam, jura infimis sum-misque moderando, ita tenuit, ut eum et Patres severumconsulem, et plebs satis comem crediderint. Et adversus 6tribunos auctoritate plura, quam certamine, tenuit. Quin-que consulatus, eodem tenore gesti, vitaque omnis, con-sulariter acta, verendum paene ipsum magis, quam ho-norem , faciebant. Eo tribunorum militarium nulla men-tio his consulibus fuit.

XI. Consules creant M. Fabium Vibulanum, Postu-mum Aebutium Cornicinem. Fabius et Aebutius consules,quo majori gloriae rerum, domi forisque gestarum, suc-cedere se cernebant, (maxime autem memorabilem annumapud finitimos socios hostesque esse, quod Ardeatibus inre praecipiti tanta foret cura subventum) eo impensius,ut delerent prorsus ex animis hominum infamiam judicii,senatusconsultum fecerunt, ut, quoniam civitas Ardeatiumintestino tumultu redacta ad paucos esset, coloni eo prae-sidii causa adversus Volscos scriberentur. Hoc palam re- 2latum in tabulas, ut plebem tribunosque falleret judiciirescindendi consilium initum. Consenserant autem, ut,multo majore parte Rutulorum colonorum quam Romano-rum scripta, nec ager ullus divideretur, nisi is, qui in-terceptus judicio infami erat; nec ulli prius Romano ibi,quam omnibus Rutulis divisus esset, gleba ulla agri as-signaretur. Sic ager ad Ardeates rediit. Triumviri adcoloniam Ardeam deducendam creati Agrippa Menenius,

L 2