398

T, Liv i i Lib. X. Cap. 4 — 6.

Papirianae saevitiae nunquam, ut dictatoris injussu dimi-caret, adduci potuisset.

IV. Nunciata ea clades Romam majorem, quam reserat, terrorem excivit. Nam, ut exercitu deleto, ita justi-tium indictum j custodiae in portis, vigiliae vicatim ex-

2 actae; arma, tela in muros congesta. Omnibus junioribussacramento adactis, dictator, ad exercitum missus, omniaspe tranquilliora et composita magistri equitum cura, castrain tutiorem locum redacta, cohortes, quae signa amiserant,extra vallum sine tentoriis destitutas invenit; exercitumavidum pugnae, quo maturius ignominia aboleretur. Ita-que confestim castra inde in agrum Rusellanum promovit.

3 Eo et hostes secuti: et quanquam ex bene gesta re sum-mam et in aperto certamine virium spem habebant; ta-men insidiis quoque, quas feliciter experti erant, hostemtentant, Tecta semiruta vici, per vastationem agrorumdeusti, haud procul castris Romanorum aberant. Ibi ab-ditis armatis, pecus in conspectn praesidii Romani, cui

4 praeerat Cn. Fulvius legatus, propulsum. Ad quam illece-bram quum moveretur nemo ab Romana statione, pasto-rum unus, progressus sub ipsas munitiones, inclamat alios,cunctanter ab ruinis vici pecus propellentes, quid cessa-rent , quum per media castra Romana tuto agere possent ?

5 Haec quum legato Caerites quidam interpretarentur, etper omnes manipulos militum indignatio ingens esset, nectamen injussu movere auderent; jubet peritos linguae at-tendere animum, pastorum sermo agresti, an urbano, pro-pior esset. Quum referrent, sonum linguae, et corporumhabitum, et nitorem, cultiora, quam pastoralia, esse; Iteigitur, dicite, inquit, detegant nequicquam conditas insidias:omnia scire Romanum : nec magis jam dolo capi, quam ar-

6 mis vinci, posse. Haec ubi audita sunt, et ad eos, quiconsederant in insidiis, perlata, consurrectum repente exlatebris est, et in patentem ad conspectum undique cam-pum prolata signa. Visa legato major acies, quam quaeab suo praesidio sustineri posset. Itaque propere addictatorem auxilia accitum mittit; interea ipse impetushostium sustinet.

V. Nuncio allato, dictator signa ferri, ac sequi ar-matos jubet; sed celeriora prope omnia imperio erant.Rapta extemplo signa armaque; et vix ab impetu et cursutenebantur; quum ira ab accepta nuper clade stimulabat,tum concitatior accidens clamor ab increscente certamine.

2 Urgent itaque alii alios, liortanturque signiferos, ut ociuseant. Quo magis festinantes videt dictator, eo impensiusretentat agmen, ac sensim incedere jubet. Etrusci contra,principio exciti pugnae, omnibus copiis aderant. Et su-per alios alii nunciant dictatori, omnes legiones Etrusco-rum capessisse pugnam; nec jam ab suis resisti posse: et