164

T. Livii Lib, XXIV. Cap. 4a— 44.

defecissetque ab Romanis ulterior Hispania, ni P. Corne-lius, raptim traducto exercitu Iberum, dubiis sociorum

a animis in tempore advenisset. Primo ad Castrum Album(locus est insignis caede magni Hamilcaris) castra Romanihabuere. Arx erat munita, et convexerant ante frumen-tum. Tamen, quia omnia circa hostium plena erant, ag-menque Romanum impune incursatum ab equitibus hosti-um fnerat, et ad duo millia, aut moratorum aut palanti-um per agros, interfecta; cessere inde Romani propiuspacata loca, et ad montem Victoriae castra communivere.

\ Eo Cn. Scipio cum omn ibus copiis, et Hasdrubal Gisgonisfilius, tertius Carthaginiensium dux, cum exercitu justoadvenit; contraque castra Romana trans fluvium omnesconsedere. P. Scipio, cum expeditis clam profectus adloca circa visenda, haud fefellit hostes: oppressissentqueeum in patentibus campis, ni tumulum in propinquo ce-

+ pisset. Ibi quoque circumsessus adventu fratris obsidioneeximitur. Castulo, urbs Hispaniae valida ac nobilis, etadeo conj?mcta societate Poenis, nt uxor inde Hannibaliesset, ad Romanos defecit. Carthaginienses Illiturgin op-pugnare adorti, quia praesidium ibi Romanum erat: vide-

5 banturque inopia eum locum maxime expugnaturi. Cn.Scipio, ut sociis praesidioque ferret opem, cum legioneexpedita profectus, inter bina castra cnm magna caedehostium urbem est ingressus, et postero die eruptione ae-que felici pugnavit. Supra duodecim millia hominumcaesa duobus proeliis: plus mille capti, cum sex et tri-

6 ginta militaribus signis. Ita ab Illiturgi recessum est.Bigerra inde urbs (socia et haec Romanorum erat) a Car-thaginiensibus oppugnari coepta est. Eam obsidionem sinecertamine adveniens Cn. Scipio solvit.

XLII. Ad Mundam exinde castra Punica mota: etRomani eo confestim secuti sunt. Ibi signis collatis pug-natum per quatuor ferme horas: egregieque vincentibusRomanis signum receptui est datum, quod Cn. Scipionisfemur tragula confixum erat: pavorque circa eum ceperat

2 milites, ne mortiferum esset vulnus. Ceteram haud dubi-um fuit, quin, nisi ea mora intervenisset, castra eo diePanica capi potuerint. Jam non milites solum, sed ele-phanti etiam usque ad vallum acti erant, superque ipso

3 novem et triginta elephanti pilis confixi. Hoc quoqueproelio ad duodecim millia hominum dicuntur caesa, pro-pe tria capta, cum signis militaribus septem et quinqua-ginta. Ad Auringen inde urbem Poeni recessere ; et, utterritis instaret, secutus Romanus. Ibi iterum Scipio lec-ticula in aciem illatus conflixit: nec dubia victoria fuit:minus tamen dimidio hostium, quam antea, quia paucio-

4 res superfaerant, qui pugnarent, occisum. Sed gens natainstaurandis reparandisque bellis, Magone ad conquisitio-