346

T. Livii Lib. XXVI,. Cap, 41. 43,

annonam levaret; ab Agathyrna inconditam mnltitndinem

9 secum in Italiam transvexit. Qua tuor millia hominumerant, mixti ex omni colluvione exsules, obaerati, capita-lia ausi plerique; et quum in civitatibus suis ac sub legi-bus vixerant, et postquam eos ex variis causis fortuna si-milis conglobaverat Agathyrnam, per latrocinia ac rapi-IO nam tolerantes vitam. Hos neque relinquere Laevinus ininsula, tum primum nova pace coalescente, velut materiamnovandis rebus, satis tutum ratus est: et Rheginis nsuifuturi erant ad populandum Bruttium agrum, assuetamlatrociniis qnaerentibns manum. Et, quod ad Siciliam at-tinet, eo anno debellatum est.

XLI. In Hispania principio veris P. Scipio, navibusdeductis, evocatisque edicto Tarraconem sociorum auxi-liis, classem onerariasque ostium inde Iberi fluminis pe-

2 tere jubet. Eodem legiones ex hibernis convenire quumjussisset, ipse cum quinque millibus sociorum ab Tarra-cone profectus ad exercitum est. Quo quum venisset, al-loquendos maxime veletis milites, qui tantis superfuerantcladibus, ratus, concione advocata, ita disseruit: Nemoante me novus imperator militibus suis prius, quam opera

3 eorum usus esset, gratias agere jure ac merito potuit. Mevobis prius, quam provinciam aut castra viderem, obligavitfortuna: primum , quod ea pietate erga patrem patruumquemeum vivos mortuosque fuistis : deinde, quod amissam tantaclade provinciae possessionem, integram, et populo Romano

4 et successori mihi, virtute vestra obtinuistis. Sed quum jambenignitate deum id paremus atque agamus, non ut ipsimaneamus in Hispania, sed ne Poeni maneant, nec ut proripa Iberi stantes arceamus transitu hostes, sed ut ultrotranseamus, transferamusque bellum; vereor, ne cui vestrummajus id audaciusque consilium, quam aut pro memoria cla-

5 dium nuper acceptarum, aut pro aetate mea, videatur. Ad-versae pugnae in Hispania nullius in animo , quam meo,minus obliterari possunt: quippe cui pater et patruus intratriginta dierum spatium, ut aliud super aliud cumulareturfamiliae nostrae funus, interfecti sunt. Sed ut familiarispaene orbitas ac solitudo frangit animum ; ita publica quumfortuna tum virtus desperare de summa rerum prohibet.Ea fato quodam data nobis sors est, ut magnis omnibus

6 bellis victi vicerimus. Vetera omitto, Porsenam, Gallos,Samnites: a Punicis bellis incipiam. Quot classes, quot du-ces , quot exercitus priore bello amissi sunt ? Jam quid hocbello memor emi Omnibus aut ipse affui cladibus; aut , qui-bus afui, maxime unus omnium eas sensi. Trebia, Trasi-menus, Cannae, quid aliud sunt, quam monumenta occiso-

7 rum exercituum consulumque Romanorum? Adde defectio-nem Italiae, Siciliae majoris partis, Sardiniae. Adde ulti-mum terrorem ac pavorem, castra Punica inter Anienem et