A. U. C. 643. A. C. au.

270

dextra tumuli circumire, donec mollioris ascensus viaminveniret, jnbet. Ipse ab laeva, circuitu haud magno, in 8transversos hostes incurrit. Inde primo turbata acies est,dum ad circumsonantem undique clamorem flectere cor-nua et obvertere ordines volunt. Hoc tumultu et Lae-lius subiit,- et, dum pedem referunt, ne ab tergo vulne-rarentur, laxata prima acies, locusque ad evadendum etmediis daLns est} qui per tam iniquum locum, stantibusintegris ordinibus, elephantisque ante signa locatis, nun-quam evasissent. Ouum ab omni parte caedes fieret, Sci- 9pio, qui laevo cornu in dextrum incucurrerat, maxime innuda hostium latera pugnabat. Et jam ne fugae quidempatebat locus. Nam et stationes utrinque Romanae dextralaevaque insederant vias: et portam castrorum ducis prin-cipumque fuga clauserat} addita trepidatione elephanto-rum, quos territos aeque atque hostes timebant. Caesaigitur ad octo millia hominum,

XIX. Hasdrubal jam ante, quam dimicaret, pecuniarapta, elephantisque praemissis, quanl plurimos poterat,de fuga excipiens, praeter Tagum flumen ad Pyrenaeumtendit. Scipio, castris hostium potitus, quum praeter li-bera capita omnem praedam militibus concessisset, in re-censendis captivis decem millia peditum, duo millia equi-tum invenit. Ex iis Hispanos sine pretio omnes domumdimisit: Afros vendere quaestorem jussit. Circumfusa 2inde multitudo Hispanorum, et ante deditorum, et pridiecaptorum, regem eum ingenti consensu appellavit. TumScipio, silentio per praeconem facto, sibi maximum nomenimperatoris esse, dixit, quo se milites sui appellassent. Re-gium nomen alibi magnum, Romae intolerabile esse. Rega-lem animum in se esse, si id in hominis ingenio amplissi-mum ducerent, tacite judicarent; vocis usurpatione abstine-rent. Sensere etiam barbari magnitudinem animi, cujus 3miraculo nominis alii mortales stuperent, id ex tam altofastigio aspernanti8. Dona inde regulis principibusqueHispanorum divisa, et ex magna copia captorum equorumtrecentos, quos vellet, eligere Indibilem jussit. QuumAfros venderet jussu imperatoris quaestor, puerum adul-tum inter eos forma insigni, quum audisset regii generisesse, ad Scipionem misit. Quem quum percunctaretor 4Scipio, quis, et cajus, et cur id aetatis in castris fuisset'{Numiciam esse, ait, Massivam populares vocare. Orbum apatre relictum, apud maternum avum Galam, regem Numi-darum, eductum, cum avunculo Masinissa , qui nuper cumequitatu subsidio Carthaginiensibus venisset, in Hispaniamtrajecisse. Prohibitum propter aetatem a Masinissa nun-quam ante proelium iniisse. Eo die, quo pugnatum cumRomanis esset , inscia avunculo, clam armis equoque sumpta,in aciem exisse i ibi , prolapso equo effusum in praeceps ,