5 x 6

T. Livii Lib. XXnil. Cap. 15. 16.

toros: medias acies Romanum Poenumque, quos interbelli causa esset, pari robore animorum armorumque con-cursuros. Scipio ubi haec obstinate credita animadvertit,omnia de industria in eum diem, quo pugnaturus erat,

4 mutavit. Tesseram vesperi per castra dedit, ut ante lu-cem viri equique curati et pransi essent: armatus equesfrenatos instratosque teneret equos. Vixdum satis certaluce, equitatum omnem cum levi armatura in stationesPunicas immisit: inde confestim ipse cum gravi agminelegionum procedit, praeter opinionem destinatam suorumhostiumque, Romano milite cornibus firmatis, sociis in

5 mediam aciem acceptis. Hasdrubal, clamore equitum ex-citatus, ut ex tabernaculo prosiluit, tumultumque antevallum et trepidationem suorum, et procul signa legionumfulgentia, plenosque hostium campos vidit, equitatum om-nem extemplo in equites emittit. Ipse cum peditum ag-mine castris egreditur: nec ex ordine solito quicquam

6 acie iilstruenda mutat. Equitum jam diu anceps pugnaerat: nec ipsa per se decerni poterat, quia pulsis (quodprope in vicem fiebat) in aciem peditum tutus receptuserat. Sed ubi jam haud plus quingentos passus acies in-ter sese aberant, signo receptui dato, Scipio, patefactisqueordinibus, equitatum omnem levemque armaturam, inmedium acceptam divisamque in paries duas, in subsidiis

7 post cornua locat. Inde, ubi incipiendae jam pugnae tem-pus erat, Hispanos (ea media acies fuit) presso gradu in-cedere jubet. Ipse e dextro cornu (ibi namque praeerat)nuncium ad Silanum et Marcium mittit, ut cornu exten-derent in sinistra parte, quemadmodum se tendentem adextra vidissent: et cum expeditis peditum equituinqneprius pugnam consererent cum hoste, quam coire inter se

8 mediae acies possent. Ita diductis cornibus, cum ternispeditum cohortibus, ternisque equitum turmis, ad hocvelitibus, citato gradu in hostem ducebant, sequentibusin obliquum aliis. Sinus in medio erat, quia segniusHispanorum signa incedebant. Et jam conflixerant cornua,quum, quod roboris in acie hostium erat, Poeni veteraniAfrique nondum ad teli conjectum venissent, neque incornua, ut adjuvarent pugnantes, discurrere auderent,ne aperirent mediam aciem venienti ex adverso hosti.

9 Cornua ancipiti proelio urgebantur: eques, levisque ar-matura, velites, circumductis alis in latera incurrebant5cohortes a fronte urgebant, ut abrumperent cornua a ce-tera acie.

XV. Et quum ab omni parte haudquaquam par pugnaerat, tum quod turba Baliarium tironumque HispanorumRomano Latinoque militi objecta erat, et, procedente jamdie, vires etiam deficere Hasdrubalis exercitum coeperant,oppressos matutino tumultu coactosque, priusquam cibo