Lib. I. Caput X.
CAPVT X.
De jT riumphali Ponte in V aticano ,origine ipfius , ac fine .
Omani 441. annis abVrbe__condita Tyberis, Puteorum,8c Fontium (teste Frontino)aquas in vsum adhibuere. AbVrbe condi ta(a.it idem Fronti-nus ) per annos 441. contenti fuerunt "Romanic vfu aquarum , quas aut ex Tyberi , ex Puteis , autex Fontibus hauriebant. Nec aquarum Senatusconsulto a Curione conductarum, Lc Cufi-lianx dictarum meminit, de infrasoriptis so-lum facta mentione, quibus eiusdem tem-pore vtebantur , anno videlicet Christi 70,6 c Vrbis condita 800. Aqua Appia, Anio<■ vetus , Martia , Tepula , Julia , Virgo , Alse tina( qu<e eadem vocatur Augußa) Claudia , Aniononus (gfc. Ipse vero Nardinus cum plurimasrecenseat, illas tamen praeteriuit. Adiecitequidem, Frontinum imitatus, donec Ro-ma amplificari capta est,Tyberim >aliosqueFontes aquas affatim suppeditasse. Vbi veroin miram exercuit amplitudinem,summa sa-ne munificentia Appiam, exterasqj eduxere.
Hoc beneficium tantum Roma; peperitincremetum,vt Confinibus explicatis,Cam-pum Martium,septemque Colles,cum adja-centibus locis,Ludis,& Militibus exercendisantea destinatis, contineret; quibus circum-septis, Rcmpublicam alijs consulere, sum-ma affluentis vndiq; populi adegit frequen-tia . Vaticanum tandem adiecere, veluti ex-teris omnibus insigniorem. Verum vt abVrbe ad eum se conferrent, cum longa opusesset circuitione,quia tantum per IaniculumPontem, Miluiumque transitus licebat, adpopulum tam laborioso itinere liberandum,decreuit Respublica ,qux iam supremurrL»attingebat potentia; verticem, nouo PonteTyberis ripas committere, ex aduersa agro-rum ,Vrbisqueregione, populus eos com-modius peruaderet, tanquam Ludorum,Militumque exercitationi deputatos.
Cum hxc exercitia perciperent in pluri-mum Romanx Iuuentutis cedere emolu-mentum , glori# in ea augenda gratid cupi-ditatis , sanciuit Senatus nullos nisi Trium-
Libro I. Cap.X. 41.
phan-
CAPITOLO X.
Del Ponte T *rionfale nel Vaticano ,dclla sua Origine , e deisuo Pine .
Eruiuasi Roma 441. Anno dop-po la sua Fondazione dei?Ae-qua dei Teuere , de’Pozzi , edei Fonti, al referit di Fron-tino ; Ab Vrbe condita per an-nos 441. contenti fuerunt Roma-ni vfu aquarum > quas aut ex Tyberi > ex Puteis ,aut ex Pontibus hauriebant » ne fa veruna oster-uazione delPAcqua condotca da Curione perordine dei Senato , e dettapoi Cusiliana, non_>nominando altre Aeque, ehe le seguenti sinoal suo tempo, il quale era negli Anni di Chri-sto 70; e della fondazioue di Roma 800. AquaAppia , Anio vetus , Martia , P epula , Iuli a , Vir-gO’)Alßetina{qua eadem vocatur Augufla) Clandia , Anionoms Et il Nardino istesso, nu-merandone moltissime, non ne fa veruna men-zione. Affermabensi, vnito con ilsopracitatoFrontino, ehe sino, ehe Roma non s’ ingrandi,le furono äsufficienza FAeque dei Teucre, conmolri altri Fonti; mä doppo d'esserii maggior-mente ingrandita, bisogno, ehe le facesse con-durre da vari; luoghi; la prima delle quali fuFAppia i seguendo poi con grandezza, e ma-gnificenza ä condurne delFaltre.
Venne da questo benefizio 1 'occupazione divarij luoghi , e fü necessitata la Republica atrouarne per tante frequenze dcgli altri , &elestero il Vaticano , come piii adeguato, e ri-iguardeuole d’ogn’altro; Ma faccndo bisogno,f per trasferirsi dalla Cittä a detto loco, far longojgiro, stante ehe non era permesso il passo, ehe| da piii vicini Ponti Gianicolo, c Miluio ; periliberar da cosi fastidioso viaggio il Popolo,
: stabili la Republica , ehe all’hora principiaua_,adinalzarsi, &ad acquistar vigore maggioroalla sua Potenza, di fabricare il nuouo Pontesopra il Teuere , situandolo sotto vna linea_>diametralmente ä quelli Campi, & alia Cittä ;acciö il Popolo potesse piii commodamentopassare ne'medesimi , destinati per gli eslcrci-zij Militari, e Giuochi dcl Popolo Romano, 0ne hebberoilNome di Vaticano.
Conosciuto il profitto, ehe faceua la Gio-uentii Romana in simili estercizij , per accre-scerle il fomite, e rcnderla piii auidadi questaGloria, ordino il Senato, ehe sopra di questoPonte non pasiastc altra Gente , ehe i Trionfan-ti, e loro Descendenti, per singolarizzare la_-Virtii de' loro Eroi j e da quegli poi presc ilNome di Trionfale; dice perö ä questo proposito il Nardini, ehe non sä con quale autoritä ,0 indizio habbiano possuto affermarc il Fuluio ,& il Marliano, ehe sopra detto Ponte non vi
I
pastas-