Lib.j.c. 5.
Lib.V. Caput XXV.
ribus Intercolumnijs, ali« laxioribus diua-
ricentur. Praeter normas a Leone Baptistaproscriptas, quae Intercolumnia tribus tan-jtum diametris decernunt exporrigenda, ne (nimio fui pondere fubstinendoEpistyliurrufatiscat. Verum hoc de Columnis intelle-xit Auctor} non de Parastatis*, in his nam-que collocandis, prodictas ob causas, easproterimus leges. Et quia ornamentorumonus, valida ipsorum,circumstructique pa-rietis compagine sustentatur, diuersis potuitea distantijs Opifex discriminare Basis alti-tudo Parastat« dimidiam, totam vero suamlatitudinem Capitulum , & partem habetsextam appendicem; seu Basis, Parastas, &Capitulum izxj. palmos simul assequun-tur. Epistylium, 8 c Coronix ad ztf.palmos,Basi vero, & Capitulo comprehensis, quar-tam inter, quintamque Parastadis modulumintercurrunt, quam distributionem oquis-sirnam propugnamus, ad praecipuum vti-que ordinem Zonis ad libellam extensis, de-super quidem porrectas, coeteris tamen mi-nus insignes Parastatasadiecete. Quo cumFenestrarum, & Loculamentorum venusteoccurrentiasibiinuice ornamenta pulchriusaemulentur, tum ista interiectorum etiam,spatiorum elegantissimam proferunt dispensationem,adeoque egregiam omnibus affun-dunt varietatem, vt tantis allecti ad demiran-dum illecebris oculi,semper auidiores, haudvllam in Orbe perfectiorem structuram,nul-lo deficientem, nulloque redundantem mo-dulo, facile videantur conniuere .
Quamquam Michael Angelus haud pro-scripta a Canonibus proiecturä, Coronicemtumefecit, quarta nempe circiter parte de-tumescentem , non id inconsulto peregisse_,autumandum . Quoniam pondere grauio-ri eandem subleuare, &c intermeantibus la-pidem venulis, eum identidem soluentibus,discrimini obuiam ire percupiuit. Sin altiusilla prominuisset, interiugorum vertices, &uüdificij Coronidem, linea normali inte-riectdjob circumeminentes saltus, propin-quiorem insidentium sibi partium ademissetprospectum.
His idcirco sollicitus abunde prouideri,angustius equidem, sed ita contraxit Coro-nam , vttanquam erumpentior, suam nihi-lominus pulchritudinem tuetur . Mirabili
Libro V . Cap. XX V. 373
nel caso nostro della disposizione de’ Pilastridei Vaticano non si puo limitare con questalegge, per le ragioni citate di sopra , e per-che anche li pefi degli Ornati sono sostenutidalla propria ossatura, e Parete > ehe circui-ice il Tempio ; per il ehe resta al Professos elibera Ia variazione delle dette distanze.
Si troua, ehe Faltezza della Base e la me-'ta della larghezza dei Pilastro : il Capitelloc vna larghezza di esso con la festa parte dipiü, ehe in tutto frala Base, Pilastro,e Ca-pitello , sono palmi 122'. L’altezza delPAr-chitraue , Fregio , e Cornice in tutto pal-mi 26: ehe viene ad essere frä la quarta , cquinta parte dei Pilastro , come si e detto ,con sua Base , e Capitello . Questa propor-zione e assai competente , aucndo accompa-!gnato il principal ordine con altri Pilastri pia-ni, contigui, d’inseriore Ornato, con cingolifafcie orizontali a liuello, c corrispondenza^degli ornati delle Finestre , Nicchie , & al-tro. Questi mostrano nel medesimo tempo ilsuo ricorso, e diuisione di quei campi, fra liPilastri, ehe sarebbero riusciti tal volta noio-si . Ma campeggiano cosi bene queIFornatoFinestre, e Nicchie picciole , e grandi , ehenon lasciano Focchio sazio; e si vede in essetale perfezione, ehe non si puo aggiongere,ne diminuite minima parte, e non vi e lineaehe non sia a suo luogo.
Se bene non diede il Buonarota alstagget-to , 6 proiettura della Cornice la solita al-tczza, secondo le regole communi, auendo-la diminuita circa la quarta parte 3 fu tutta-uia questo ripiego giudiziosainente da Iui pre,so , acciö restasse in parte scaricato il peso >& assicurato dal pericolo di quelle Caldi, ehenella propria natura della pierra si trouano»per le quali sogliono distaccarsi, & anco per-chc quel maggiore sporto auerebbe impeditole parti superiori, per la vicina , & obligataveduta : a cagione de’Colli , ehe immediate !circonuallano il Tempio, & assegnano Ia ve-duta, verso le parti superiori , quasi a per-pendicolo. Ha dunque prouisto il medesimoa gli accennati diserti , e con tale grazia-,dato meno rilieuo ä quei membri , e resta_>nondimeno sodisfatto Pocchio, mentre ricc-ue la totale proporzione , come se aueste ilregolato proietto , essetti ehe riescono a chisa addattarc 1’ opere ali’inconucnienze do*Siti.
Con grancF arte fece anco quelle diuisionid* ordini , frä di loro armoniosi ; perche foauesse spiccato da terra sino alia sommita deiTempio, con vn sol’ordine, perii rispettoal-ia total altezza , sarebbe riuscito F ordinotroppo essorbitante, e per consequenza di so-rabbondanti larghezze de’Pilastri. Auereb-ero anco impedite le proprie situazioni, &angustiati li fori , & ornamenti delle Finestre,e Nicchie. Ma con la moderazione dei prat-
pror-
tica-