Band 
Dritter Band, erste Abteilung. Nabaiothes - Pasicharea.
Seite
737-738
JPEG-Download
 

737 Oidipus (in Sprichwort u. Litteratur)

5 ich Overbeck S. 60 nr. 72) haben ganzdafs zu der wunderschönen Darstellungm ein Bruchstück gehört, auf dem dasFegende erhalten ist: der rechte Arm deslanzenschleudernden Sikon und eine Keule,welche gegen nicht mehr vorhandene Feinde(gegen die auch Sikon kämpft) von einemManne geschwungen wurde, der verloren ist,von dem aber der Name ΙΔΙΓΟΔΗΣ gebliebenist (d. i. doch wohl Ο]ίδιποδης). Zur Lösung desRätsels, das diese heroische Darstellung trotz denbeigeschriebenen Namen oder gerade durch dieNamen bietet, vermag ich leider nichts beizu-bringen. An eine durch die Inschriften heroi-sierte Kampfscene ist schwerlich zu denken.

Oidipus im Sprichwort und in der Litteratur.

Das aulsergewöhnliche Schicksal des Oidi-pus, seine Klugheit, die er bei der Lösung desSphinxr'ätsels gezeigt, das grause Geschick, 2das ihn den Vater erschlagen und die eigeneMutter heiraten liefs, die schrecklichen Flüche,die sich an seinen Söhnen erfüllten, habenseinen Namen auch sprichwörtlich gemacht.Schon Pindar Pyth . 4, 263 (468) sagt γνώ&ιvvv τάν Οίδιπόδα οοφίαν, vgl. Schneidewin171. Bei Eustath. de Hysmin. amor. 2, 50 be-deutet καν Σφ'ιγξ γένη, Οίδίπονς έγω:'wenn du ein Rätsel aufgiebst, ich werde eslösen, während das lateinische Sprichwort 3Davus sum, non Oidipus, Terent. Andr. 194das Gegenteil ausdrückt. Vgl. Epicharmos beiAthen . 2, 49c: Οίδίπονς τοίννν ποτ ην,αίνιγμά τοι νοείς. Anth. Pal. 7, 429, 8:ννν Σφιγγος γρίφονς Οίδίπος έφραβάμην.Plaut. Poenul. 1 , 3, 34 (312): Oedipo opusest coniectore, qui Sphyngi interpres fuit.Die Οίδίποδος πατροκτονία war ebensosprichwörtlich wie Ορέοτον μητροκτονία, Plut.Reipubl. ger. praec. 14; vgl. Plut. Apophtheg. iEpam. 15 und das Spottepigramm Anth. Pal.11, 228: μητέρα τις, πατίρ άλλος άπέκτανεν,άλλος αδελφόν, Πωλιανός τονς τρεις, πρώτοςάπ Οίδίποδος. Mutterschänder nennt Arist.Eccles. 1042 Οίδίποδες·, vgl. Andok. de myst.129. Luc. de mercede cond. 41. üppian Kyneg.

1, 256 f. Ael. hist. an. 3,46. Oedipodis conubiasprichwörtlich neben Thyestae vel Terei cibi beiApul. Physiognom. in Böses Anecd. Graeca etGraeco-Lat . 1, 117, und ebenso Θνέατεια δει- 5πνα und Οίδιπό δε ιοι μίξεις, Athenagor. proChristian, ρ. 2S2a = 3 ρ. 14 Otto und Euseb.praep. ev. 4, 1 p. 210, 10. Bei Ov. Trist. 1 , 1 ,114 bezeichnet Oedipodes 'Vatermörder, beiMartial. 9, 26,10 'Blinde. Sprichwörtlich sindauch Οίδίποδος άραί ai οφοδραί, Macar.

6, 24 oder ui Ο ίδ ίποδ ος άραι έπι τών μεγά-λων δνβτνχονντων (επι των δνβτυχών, Dio-genian. Cod. Vindob. 2, 67), Macar. 1, 69.Diogen. 2, 61. Apostol. 1 , 62. Suid.·, vgl. auch (Zenob. 5, 43. Auf Oidipus bezog man auchdas Sprichwort: Κάδμε (η νίκη, ότι το Σφιγγοςαίνιγμα βννεϊς και νικήαας αν την άγνοιανέ'γημε την έαντον μητέρα, εΐτα έξετνφλωοενεαντον, ώστε μη λνοιτεληααι την νίκην αντω,Zenob. 4, 45. Schol. Aristid. ρ. 497 Dindorf.

Das Schicksal des Oidipus ward in Tänzendargestellt, Luc. de salt. 41. Macrob. 2, 7, 15,

Koscheb, Lexikon der gr. u. rüm. Mythol. III.

Oidipus (Namensformen) 738

hauptsächlich aber ward es ein Gegenstandder Poesie, besonders des Dramas. Die Οιδι-πόδεια , die auf der ßorgiasehen Tafel( C. L. G. 3, 1629, B, 1, 2) als Werk des Kinai-thon verzeichnet ist, ist oben oft erwähnt wor-den, vgl. Welcher, Ep. Gycl. 1 , 247. 2, 313ff.545, Dramatische Behandlung hat die Sageerfahren durch die zwei Tragödien (Οίδίποδε gδιοσοί, Anth. Pal. 9, 98. Οίδίποδες, Plut. deglor. Athen. 6) des Sophokles : Οίδίπονς , nachder Hypothes. (p. 109f. 165. Dind.) auch 6 τύ-ραννος Οίδ ίπον ς oder ό πρότερος Οίδί-πονς genannt zum Unterschied von dem όέπι Κολωνφ Οίδίπονς. Tragödien, Οίδί-πονς betitelt, werden ferner erwähnt vonAischylos, Nauck 1 57; Euripides , Nauck 532;Achaios, Nauck 754; Theodektes , Nauck 802;Xenokles , ebend. 770. Karkinos, ebend. 798,Diogenes , ebend. 808. Nikomachös, Suid.; Philo-kles, Suid.; Lykophron , Suid.; von einem un-genannten Dichter, Suet. Nero 46. Vollständigunbekannt ist der von Nauck überseheneΗρόδωρος έν Οίδ ίποδ i Schol. Pind. Isthni.3 (4), 87; vgl. Bocckh z. d. St. p. 536. Abelp. 418f. Über des MeletosOld' ιπόδεια s. Nauck781. Von römischen Stücken ist das des Se-neca erhalten, Ribbeck, Gesch. d. röm. Dichtung3, 69f.; eine tragoedia Oedipus des C. J.Caesar erwähnt Suet. Caes. 56, vgl. Ribbeck,Die röm. Trag. 625; vgl. auch Suet. Nero 21cantavit (Nero) Oresten matricidam, Oedipodemexcaecatum. Als Person tritt Oidipus fernerauf in den Phoinissen des Euripides . Auch inSatyrstücken wird Oidipus aufgetreten sein,so in der ΣφΙγξ αατνρικη des Aischylos,Nauck 2 76. Auf letzteres Stück hat O. Cru-sius, Festschrift für Overbeck 108 die paro-dischen Darstellungen des Oidipus vor derSphinx zurückgeführt: 1) Krater aus Neapel (Overbeck, Taf. 2, 3 S. 46 nr. 45 mit ältererLitteratur. Schreiber, Bilderatlas 5, 12. Cru-sius a. a. 0. 103 B). 2) Relief einer Thonlampeaus Castelvetrano ( Notizie degli Scavi 1885,272, Crusius a. a. O. 103 A). Daran reiht sich8) Attische Kanne, Furtwängler, Arch. Anz. 6(1891), 119. Hartwig, Philol. 56 (1897), 4, aufder des Oidipus Unterkörper als der einesHundes gebildet ist.) Unteritalische Kanneder Sammlung Bourguignon in Neapel , Philol.a. a. O. Taf. 1. Hartwig ebend. lff. : Oidipus mit ziegenbockartiger Maske und mächtigemPhallos vor der nackten geflügelten Sphinx, dieein Vogelgesicht hat. Vgl. auch oben Sp. 721nr. 12b. Eine Komödie Οίδίπονς gab es vonEubulos, Frgm. Comicor. ed. Kock 2, 189,und von demselben Dichter wird ein StückΣφιγγοκαρίων erwähnt, Kock 2, 202. DerTitel einer der Saturae Menippeae desVarro war Oedipothyestes, A. Riese , M.

< Terent. Varron. Satur. Men. reliquiae 178.Proleg. 31.

Formen des Namens.

1) Οίδιπόδης (Οίδιπόδας), von Welcher,Ep. Cycl. 2, 321, 3. Kühner, Lat. Gram. 1 p. 318,und Jahn, Arch. Beitr. 113, 67 fälschlich füreine patronymische Form (als solche ist Οίδι-ποδίδης [s. d.] und Οίδιποδιονίδης [s. d.] über-

24