LIBER TERTIVS 4 1
A quando ad omnes mihi orationem accommodare non licet, cum tanta ſit eorum qui hæc legent, nõmodo naturarum, ſed etiam ætatis& habituum diuerſitas, quod vtique viſum eſt fore maximę parti vtiliſſimum orationis genus, id ſuperioribus duobus commẽtarijs ſecuti ſumus. In quorũ prio-re quidem de aquæ acetiq; viribus contemplati ſumus. In ſecundo maximam partem de oleo pere-gimus, pauculis poſtea de roſaceo adiectis. At in hoc tertio libro eiuſmodi vtemur oratione, qualẽab initio protinus habere inſtitueramus, idq;ʒ deſinitis primum vocis cuiuſqʒ ſignificatis. Deindetractatus huius velut elementa tradituri, mox velut ad ſyllabas accedemus: ex quibus operis finis,ad quem contendimus, promptè ſequetur. ä. 5 SOuos Mods dicatur Calidum, Humidlum, Frigidum, ꝙ iccum. e. 2.Mterum vocum definitio nihil accuratius edocebit, quã quæ in tertio de Temperamentis, ſi- S alpeci. i.mulq;ʒ in primo commentariorum iſtorum ſunt prodita: repetam tamen eam nihilo ſecius& did ſo.in præſentia. Corporum vnumquodque aut calidum, aut frigidum, aut humidum, aut ſiccum,&dicitur& apparet, interim quidem ex ſua natura, interim autẽ aduentitia qualitate adſumpta. Conſueuimus autem quod ex ſua natura eſt, primario,& ſecundum ſe,& per ſe potentia tale& eſſe&videri dicere: quod verõ adſcititiam acquiſierit qualitatem, ex accidẽti quopiam eſſe videriqʒ eiuſ/B modi. Porr eorum quæ propria ſua natura aut calida, aut frigida, aut ſiccaꝭ aut humida dicuntur,quædam actu ſeu energia talia exiſtunt alia potentia: differente quidem hoc potentiæ modo, quemnunc diximus, ab eo quem paulo aniè dicebamus: illic enim ex aduerſo diuidebatur ei, quod exaccidenti dicitur: hic verò ei quod actu. Sed& eorum quæ actu dicuntur, aliud quidem àbſolutèeſt calidum, frigidum, ſiccum, aut humidum, velut elementa: aliud exceſſu, vt homo, equus, bos, ca-nis,& vniuerſa animalia: aliud ad ſymmetrum ſeugeneris ſui, ſeu ſpeciei, vt verbi cauſa, leo cũ ho-mine comparatus, homo autem ætate florens cum puero: aliud ad quiduis obuium, vt Dion adTheonem. Quin& cor pora, quæ potentia talia aut talia dicuntur, vnumquodqʒ vt ad id, quod eſtactu relatum, dici neceſſario monuimus: ld quidem, quod facile accenditur, ad id quod actu eſt ab-ſolutè calidum: hoc vero, quod alia calfacit, ad id quod per exuperantiam:ſic quod hominem calfa-cit, eſſe vt ad hominem potentia calidum: quod verò bouem, aut equum, vt ad bouem& equum:ſimiliter hoc huic, verbi cauſa omini, illud vero illi caliium, frigidum, ſiccum, aut humidum eſt,illius vnius naturæ comparatum. i NAl Quid,&., Quæ Nominum diſtin xiſſe Signiſicutaconduux erit. Wi hac nominum a diſcrètione& ad aſſequendamꝰ iudicij cognitionem non parum ſumus. Al. Pi-8 adiuti.Siquidem ſi ad hominem quid dicatur calidum, à cæteris omnibus animalibus recedẽ p. i. diuiqum,& in ipſo duntaxat homine periculum ſumendum explorandumq;; cenſuimus: Si verò quid„„ad equum, bouem, ceruum, aut aliorum animalium quoduis in ipſo rurſum periculum faciendum e..erit. Interim verò& illos quoqʒ caſtigauimus, qui ex conſiſtentia, colore, odore, ſapore: grauitate, ſudieh e.leuitateq;ʒ cuiuſqʒ medicame ti, exiſtentem in ſingulis facultatem inuenire tentarunt. Atque hæc 5 5 85 up-vtiqʒʒ recte nominum e diſtinctiòni conſentanea videntur. At quæ velut elementa huius eſſe pecu- 1.lationis propoſuimus, in primarum conſiſtere qualitatum cognitione oſtendimus. Quas quidem 4 75 85in libro de elementis ſecundum Hippocratem, humiditatem, ſiccitatem, caliditatẽ, frigicitatemqz 17 1 8eſſe demonſtrauimus: propeqʒ harum quoqʒ inuentionem aſſequebamur ex ſignificatis nominum 1 interpresrecte diſtinguendis. Etenim cum medicamentum ab alimento diſcerneremus, ꝙ medicamentum ein qualitate alteraret alimentum verò ſubſtantiæ corporis adſimilaretur, reciẽ hinc ad alterantiumnos qualitatum inuentionem perducti ſumus. 15 1Qubd, cum Duplicia ſint genere Quæ alterant, Alia ſßeciſica, Alia minime, In Spèeci-5 e Hcorlum genere conſſſtant edicamentorum Facultates. CAP. 4.Orro, cum duplices ſint in genere alterationes, aliæ ſpecificæ, quę propriè ſane& primariò di-D cuntur alterationes: aliæ verò quæ contendunt& contrahunt corporis noſtri particulas, quasvtiqʒ potius per abuſionem quã proprie nominantes alterationes vocant, in primo genere medica-mentorum contineri facultates diximus. Nec enim quicquã ex ſpecie in ſpeciẽ mutari queat citraexcalfactionem, refrigerationem, humectationem,& reſiccationem. Dicoautem ex ſpecie in ſpe-ciem, velut cim ex pane, ptiſana, lente, ſanguis, pituita, bilis tum flaua tum atra: atque ex his iterumadeps, os, neruus, caro, arteria, vena, atqʒ adeo cæterarum animantis partium vnaquæque gignitur.At ſi ſecando nos quippiam, velut vitrũt& enſis: aut contundendo, vt lapis& plumbum: aut ſegre-gata coarctando, vt vinculum, quadantenus partesalteret: ea haud pharmaca fuerint, quippe cumeiuſmodi alteratione nullæ rerum omniũ ex propria recedãt natura. Etenim ſiue minutim panemfrangas concidasqʒſiue minutim conciſum colligas in vnũ̃, non tñ propriã ideo formam exuet ne-que caro ex pane fiet per contuſionẽ, neqʒ os, exempli gratia, per coarctationẽ: Verum dũ in ven-tre venisq́; concoquitur, in ſanguinem pituitamq́; abit: atque inde ex iſtis in os carnem,& alias corPoris partes, tota ſua ſubſtantia alteratur, veteremq;ʒ naturã exuit, in aliam tranſiens ſpeciem. Nectamen ab alio quopiam, q; calore, frigore, humiditate, ſiccitate qʒ eas, quæ fiunt in ali eſſentiæ ſpe-ciem alterationes mutationes qʒ, ſinguli affectus corporis accipiunt vt demonſtratum eſt. Atquehac ratione primas& elementarias ſpecificas qualitates quatuor eſſe diximus. humiditatem, ſicci-8 a Quinta Claſſis. Gee ĩ̃ n