11878
11879*
11880
11881
HORTUS SANITATIS 350
HORTUS SANITATIS
q[ Hec igit de natura animaliu quadrupedum | i alijs in terris mo-rantiu fuffieiant: quia fiqua | alia funt facile ex antedictis agnofcipoffunt. (Folium 246“, sign. fiiij pro Giiij:) incipit tract. de avibus,in cujus fine fol. 273 coi. 1 : Hec igit dicta de auiu natura fuffi-ciant. Ead. pag. coi. 2: incip. tract. de pifcibus. Folium 298“ seq.tract. de lapidibus. (Folium 332 b coi. 2:) Et hec de lapidibuspreciosis | ad prefens dicta fuffieiant. (Folium 333“ tit.:) Trat-tactus (sic) | de vrinis. (Folium 333°:) icon xylogr. (Folium 334“sign. aaij:) ( )0oniam me- ) dicus e artifex fenfitiuus | etc. Expl.fol. 342 b coi. 2. lin. 39 : dicta fuffieiant. Finis. (Folium 343“ sign. cc—fol. 360“ tabb., in quarum fine:) Finis, s. 1. a. et typ. n. f. g. ch.c. f. 54-—55 lin. 360 foll., ic. xylogr. i. t. Hain Nr. 8942.
(Ex officina editionis praecedentis.)
-s. 1. a. et typ. n. f. g. ch. sign. A—Ll., 55 lin. binis
coi. 360 foll., ic. xylogr. i. t. Hain Nr. 8943.
(Verosimiliter ex eadem officina.)
Hortus sanitatis. (Folium 1 a tit.:) Ortus fanitatis. (Folium 1 b :) iconxylogr. (Folium 2“, sign. Aij:) ( JMnipo | tetis eter | niq, dei. |tocig nature cre | atoris opera mi | rabilia admira | daqy mecuvici I bus iteratis crebrius pcogitando reuol | ui etc. (Folium 248“:)Hec de herbis t arboribus l ij ex his | ad vfum medicine ocurrutfuffieiant. (Folium 249“ tit.:) Tractatus de Animalibus | vitam interris ducentium, (sic) (Folium 249 b :) icon xylogr. (Folium 250“,sign. nij:) Prologus. | (q)Uoniam in prioribus di | uino nobis af-fiftente auxi | etc. (Folium 298 b :) Hec igit de natura animaliumqdru l pedum, ot alijs in terris morantiu fuffici | ant. quia fiquaalia funt facile ex an dictis [ agnofci poffunt. (Folium 299“ tit.:)Tractatus de Auibus. (Folium 299 b :) icon xylogr. (Folium 300“fign. vj:) Prologus. | (e)Xpeditoqj tractatu fecu | do de proprie-tatibus vi | etc. (Folium 334“:) Hec igiFdca de auiu natura fuffi-ciat. (Folium 334 b :) icon xylogr. (Folium 335“, fign. aaj:) Prohe-miu. | (i)Am in precedenti tra | ctatu locutu fumuf de | etc.(Folium 364“:) Hec de Pifcibus ac monftruo2). aqua | tilium i na-turis breuiando tranfcurrimg. | Sequit tractatus Quintus, de Lapi-di | bus videlicet preciofis eoruq$ v’tutibus. (Folium 364 b :) iconxylogr. (Folium 365“, fign. eeiij:) Prohemiu. | (f)Eneca 5 naturali-bus j queftionibus libro fe | ptimo dicit. Sicut in | etc. (Folium 4 08 b :)Et hec de Lapidibus preciofis | ad prefens dicta fuffieiant. (Fo-lium 409“ tit.:) Tractatus de lirinis. (Folium 409 b :) icon, xylogr.(Folium 410“, fign. xj:) (q)Uoniam medicus eft | artifex fenfitiuus. tp | ftgna I egritudinum | etc. Expl. fol. ,422“ coi. 2, lin. 47 : hec devrinis dicta fuffieiant. (Folium 422 b ) icon xylogr. (Folium 423“,fign.Aj,—fol. 453“tabb.) (Folium 453 b :) post epilogum, in quo Jac.Meydenbach libri impressor nominatur: Impreffum eft autem hocipm in inclita | ciuitate Moguntina. que ab antiquis au | rea Mo-guntia dicta, ac a magis id eft fa | pientibus vt fertur primitus fun-data. in | qua nobiliffima ciuitate t ars ac fcientia | hec fubtiliffimacaracterifandi feu impri | mendi fuit primu inuenta. Impreffum | eftinquam fub Archiprefulatu Reueren | diffimi i Digniffimi principisl dni. do | mini Bertoldi archiepifeopi Mogutiii | ac principis ele-ctoris cuius feliciffimo au | fpicio graditur recipitur t auctorifatur. |Anno falutis Millefimo Quadriugente | fimo Nonagefimo primo. Dievero Io luis vicefima tercia menfis Iunij. folio. 453 foll. 47 lin. biniscoi., ic. xylogr. i. t. Bibi. Dresd., Goett., Francof., Webb. Hain Nr. 8944.
(Ordo iconum est: Arona (Calla palustris), Abrotanum, Absin-thium, Acacia, Acetosa, Acorus (Iris Pseudacorus), Affodillus, Aga-ricus , Agrimonia etc. usque ad Zucarum, quae est icon ultima incapite DXXX. Nomina germanica plantarum, quae sunt in Herba-rio, hic in inscriptionibus desiderantur.)
- Ortus sanitatis. De herbis et plantis, de animalibus
et reptilibus, de avibus et volatilibus, de piscibus et natatilibus,de lapidibus et in terre venis nascentibus, de urinis et earum spe-ciebus. Tabula medicinalis cum directorio generali per omnes tra-ctatus. 1517. 4. 355 foll. binis columnis 57 lin., ic. xylogr. i. t.Bibi. Mus. bot. Vindob., Bibi. Mus. Senckenb. Francof.
Editiones germanicae:
—- (Folium 1“, sign. a. i j:) (I)Ch hab oft | vnd vil
bey [ mir felbs be | trachtet die | wundersame | wercke desi fchopfers A | nature, etc. In seq. legitur: — Q| Vnd nennendifes buch | zu latein. Ortus fanitatis. auif | teutsch. Ein garten dergefundt- | heil. In wiilche garten man lin | det vierhundert vnd
xxxv. kreu- | ter. etc. (Folium 3“, fign. aiiij:) incipit opus ipfum,Expl. fol. 229 b coi. 2. lin. 37:) nitaris. (Folium 2B0“, fign. F.j:)Difes ift das dritteyi | difes buchs. vnd ift ein regifter ( zu findenkreuter die do laxieren | dz ift fttilgang bringen. etc. (Folium231 bpoft icon xylogr.: Difes ift das vierde | teyl difes btichs. vnd fageivns | von allen farben des harms. (F’olium 234 b , sub fmem eoi. 1 :jHyenach volget das | ftinfll teyl vnnd das leczte dyfes [ buchs. viift ein regifter behend | zu finden von allen kranckheite | etc,(Folium 253“, fign. Iiiij, coi. 1. lin. 5:) Dyfz find dye capitel | derkreutter nach ordnunge des | alphabets. (Folium 257 b :) Ql Eynende liat, difes regifter. s. 1. a. et typ. folio. 257 foll. c. 42 lin. biniscoi., ic. xylogr. i. t. Hain Nr. 8945.
(Videtur impressio Augustae Vindelicorum facta.)
11882* - (Folium1“:) vacat. (Folium 1 b :) icon, xylogr. (Fo-
lium 2“, sign. aij:) ( )Fft vnd | vil habe | ich bey mir fel | belibetracht | dye wunder- | fam wercke | des fchopfers | A nature etc.In seq. legitur: vn nenne difs buch zu latin Ortus ia | nitalis. vffteutfch ein gart A gefunt- | heit. in weiche garte ma findet, cccc.,vn. xxx. kreuter etc. (Folium 3“ coi. 2, fign. aiij: incipit opus ipfum.;(Folium 204 b , sub finem coi. 2:) Das ift das dritteil difz | buchsvnd ift ein reigiftcr (sic) zu finden ] kreuter die da laxiere das iftftiilge | ge bringen etc. (Folium 206“ fign. Dij post icon xylogr.:)Dis ift das vierde teyl | difs buchs vnd faget vns von allen | farsveisdes harns. (Folium 208 b , coi. 2 :) Hienaeh volget dz funft| teyl vnddas left difs buchs vn ift ein | regifter behende zu finden von alienikranckheiten etc. (Folium 221“, coi. 2:) Dis fint die capitel derkru | ter nach ordenung des alphabets. Expl. fol. 323 b coi. ilin. 28. s. 1. a. et typ. folio. 223 foll., 42—43 lin.binis coi., ic.xylogr.i. t. (Argentorati s. Mogunt.) Hain Nr. 8946.
11883* -— (Folium 1“:) vacat. (Folium 1 b :) icon xylogr. (Fo-
lium 2“, fign. aij:) (O)Ft vnd vil | habe ich bey mir fel | bft be-tracht die wun- | derfam wercke des | fchopfers der natuer | etc.In fequentibus legitur: - Dnd ne | nen difs buch zu latin Ortusfanitatif | auff teutfch ein gart der gefuntheit. | In welchen gartenman findet, cccc. | vnd. xxxv. kreuter etc. (Folium 3“, fign.aiij:incipit opus ipsum. Expl. fol. 204 b coi. 2. lin. 31: de ingenio fani-tatis. Deinde: Dis ift dz dirtteil (sic) | difs btichs vn ift eyn regifterzu finde | kreuter die da laxiren dz ift ftulgenge | bringen. etc.(Folium 406“ post icon, xylogr.:) Difz ift das vierde | teyl difzbtichs vnd faget vnfz vd alie | farben des harns. (Folium 208 b sui)finem coi. 1 :) Hie nach volget | das funffte teyl vnd dz left difsbtichs | vnd ift eyn regifter behende zu fynde ] von allen kraud-heyten der menfche | etc. (Folium 201 “coi. 2:) Dis fint die capitel| A kruter nach ordenug def alphabets. Expl. fol. 223 b coi. 2. lin.2.s. i. a. et typ. folio. 223 foll. 43 lin. binis coi., ic. xylogr. i. t. Hat»Nr. 8947.
11884* - (Folium 1“:) vacat. (Folium 1 b :) icon xylogr. (Fo-
lium 2“:) ()fft vnd vil habe ich by mir felbft betracht die wfider-sam | werck des fchepfers der natuer wie er am anbeginde de h>':etc. In fequentibus legitur: - Ynd nenne difs buch zu latin Ortu*fanitatis. vff teutfch | ein gart der gefuntheit. Iu welchem gartenman findet.cccc. vnd | (Folium 3“) xxxx. kreuter etc. (Folium3 :|vacat. (Folium 4“) incipit opus ipsum. Expl. fol. 338 b lin- 22:lienus ift beweren in fyne buch de ingenio fanitatis. (Folium 339Difz ift das dritteyi difz buchs vnd ift evu | regifter zu finden kru-ter die da laxieren das ift ftulgenge brengen | etc. (Folium 341 “:)icon xylogr. Infra: Difz iit das vierde deyl difz buchs vnd fa I g elvns von allen farben defz harns. (Folium 344 b :) Hie nach volgetdas funffte deyl und das | left difs buchs. vnd ift ein regifter Fe-liende zu finden von allen krang | heyten der menfchen etc. (Fo-lium 354“ coi. 2 :) Difz fynt die capitel der kru | ter nach ordenugdefs alphabets. (Folium 356 b litt. missal. rubro :) Differ Herbariusift czu | mencz gedruckt vnd geen | det vff dem xxviij dage de»:mercz. Anno. M.cccc.lxxxv. Scuta Schoefferi rubra, folio, g. ch.s.lc. et pp. n. 356 foll., ic. xylogr. i. t. Bibi. Mus. Senckenb. Francof.,Bibi. Goett. Hain Nr. 8948. e
(Haec editio insignis est iconibus magnis bene sculptis ift 1 !,etiam in ordine ab aliis differunt. Prima est icon in capit»" ■Agaricus, Dannenswam; deinde Agnus castus, Schafmulle; BetomujBetonien, Buglossa, Oclisenzunge; Borago, Porrich; icon ultimaZucarum, Zocker.)
11885* - (Folium 1“:) vacat. (Folium 1 b :) icon xylogr. ( 0
lium 2“, fign. aj:) (O)fft und vil hab ich bey mir felbs betracht dye