Bischof.
163
VI 3, 8 etc.). Die Bezeichnung galt auchnoch den Presbytern ( Basil. Reg. Mon. LXX36). '0 irpoataxöiv ay-feXo? ( Oecum. etAreth. in Apoc. 2, 1), lipoVoTajxEvo c( Eus .), npoeSpos (Eus. H. e. VIII 2, vonPresbytern eh. X 4; Synes. Epist. XII),Praepositus (Cypr. Ep. III, IX etc.; Aug.de Trin. XV 26 u. s. o.; von PresbyternCypr . Ep. III 21), Praesidens ( Tertull. decoron. mil. III), Antistes (sehr oft, aberauch für Presbyter, s. Ambrosiast. in I Tim.5; Sidonius Apollinaris nennt letztem An-tistes ordine in secundo, Ep. IV 11), Pri-mus presbyter (Ambrosiast. in I Tim. 3,
10 u. a.).
Andere Bezeichnungen treffen nur nochden B., nicht mehr die übrigen Presbyter:so "Af-julo c, angelus ecclesiae (nach Apoc.
I, 20; vgl. Gal. 1, 8; 4, 14; Epiph. Iiaer.25, n. 3; August. Ep. 142; Hieron. in I Cor.
11 etc.), ’'Ecpopoc (icpopsia, Philostorg. III4, 15), der am meisten smaxoiro? identischeTitel, im MA. mit speculator ( Conc. Suess.862), inspector u. s. f. wiedergegeben. DieRegierungsgewalt des B.s fassen ins Augedie t. t.: IIpo7]7oup.svos und irpu>xoxa-i) g o p t x 7] ? ( Hieron. pastor. Vis. 3, 9), 11a-rcac ( papa ), Vater ( Tert. de Pudic. c. 13;Dionys. Al. in Pliilem. bei Eus. H. e. VII 7,und öfter hei Cyprian , Hieronym., August.,Prudent., Sulp. Sev., Sidon., in der griech.Kirche auch auf die Presbyter und Aehteausgedehnt, im Abendlande seit der karo-lingischen Zeit nur noch auf den römischenB. angewandt, für den es Gregor VII 1083ausschliessl ich in Anspruch nimmt); *A p y u> v,princeps ecclesiae, pr. populi {Orig., Eus.,Hieron., Clirys., Paulin. etc.), Rector (Ililar.Diac. in Ephes. 4; Greg. AI. de cur. past.),Praesul (Iul. pap. in Ep. ad Euseb. beiCoustant I 382).
Auf die priesterlichen Functionen gehenvorwaltend die Bezeichnungen : '1 g p a p / r t s( Dionys. Al. de eccl. Ilierarch. c. 5; 6 p-r/atiGpap/r]? Ps. Amphiloch. Vit. s. Basil. c.13, 3), Sacerdos, Pontifex (sehr oft), Sum-mus Sacerdos, auch Summus oder MaximusPontifex ( Tertull. de Bapt. c. 17 ; de Pudic. 1und so oft), Meui'xr)«, mediator (Const. ap.IV 26; Orig., Basil., Chrys. etc.; Wider-spruch dagegen bei Aug. c. Parmen. II 8).
Ilern Ilirtenamt sind weiter entnommen:Pater patrum und Episcopus episcoporum(Widerspruch gegen letztem Titel bei Cypr. ,Conc. Carth. a. 256, später noch bei Gre-gor. M.)- Vicarius Apostolorum, dann Vi-carius Christi, oder Del {Ambros, in 1 Cor.
II, 10; Pseudo-Dionys. Ar. eccl. Hier. H 2,Qu. Y. N. T. 127 bei Aug. Opp. IH etc.),lloipijv, pastor {Eus. II. e. 111 36; Ililar.,Greg. Naz. etc.), II axp i a p/ 7] ? {Greg. Naz.(,r - 19, 41, 42; Greg. Nyss'.).
Ueberschwengliche Uebertreibungen sind
0goc Im-jiiog jxsxa Osdv und Aehnliches(Const. apost. II 26)-, Thronus Dei (Conc.Tolet. XI. a. 675, c. 5).
Die Anreden an den B. waren: aposto-Hcus (s. d. A.), sanctissimus, beatissimus,reverendissimus, Deo amabilis, piissimus,religiosissimus — qiiixaxot, OsocptXs-axaxo;, paxapuuxaxoc, aiSeaipiuxa-xoc, oanuxaxoc, euXaßsaxaxo ?, &so-ßsaxaxoc, Dominus oder Domnus, Aegxo-xt)S — Sanctitas tua, r t ar\ yprjaxoxT)?,ayioxT)?, paxapioxr)?. Den Titel Servusservorum legt sich zuerst B. Desideriusvon Cahors (650) bei {Thomassin. I 1, 4,
§ 4); Dei gratia archiepiscopus nennt sichzuerst B. Theodor (Concil. Hatfeld. 680bei Beda II. e. IV 17). Unter sich gabensich die Bischöfe die Titel coepiscopi, fra-tres, comministri, consacerdotes.
II. Wah 1. 1) Die Vahier. Die Wahlder ersten Bischöfe (xaxdaxaatj) lag in derHand der Apostel (Tit. 1, 5). Paulus setztim Umkreis seiner Wirksamkeit Bischöfeein; die Apostel und die noch lebendenJünger des Herrn erheben an Stelle deshingerichteten Jakobus Simeon, den Sohndes Klopas, zum B. in Jerusalem (a. 69,Eus. H. e. III 11). Bei Clemens Rom. trittschon die Mitwirkung der Gemeinde klarhervor: den Aposteln und ihren Nachfol-gern (zunächst den IXX6-(ipoi avSps;, denApostelschülern) gebührt nach ihm die xa-xaaxaat?, aber nur aoveuSoxrpaar]? xrp IxxXrj-aiae rcaxrp. Im 2. und 3. Jahrh. wählendie umwohnenden Bischöfe, aber nur mitZustimmung des Volkes und der Priester-schaft, so dass dieser Factor geradezu alsden Nachbarbisehöfen in dem Wahlgeschäftcoordinirt erscheint. Dies erhellt aus Orig.Hom. VI in Levit., Opp. ed. Delarue II 216,aus Eusebius II. e. VI 10, 11, 29, aus demVorgänge in Antiochien und der Absetzungdes Paul von Samosata (270), dem Conc.Ancyr. (a. 314, c. 18), besonders aber auszahlreichen Aeusserungen Cyprians Epist.LXVII: ,diligenter de traditione divina etapostolica observatione servanduin est ettenendum (quod apud nos quoque et fereper provincias totas tenetur), nt ad ordina-tiones rite celebrandas, ad eam plebem cuipraepositus ordinatur, episcopi eiusdem pro-vinciae proximi quique convenient, et epi-scopus (leligatur plebe praesente, quae sin-gulorum vit.ajn plenissime novit et unius-cuiusque actum de eius conversatione ])ro-s]>exit.‘ — 1b.: ,instruit et ostendit (Deus),ordinationes sacerdotales nonnisi sub populiassistentis conscientia fieri oportere. 1 — ,Sitordinatio iusta et legitima quae omniumsuffragio et iudicio fuerit examinata. 1 Vgl.E]). LV u. HX: ,post divinum iudicium,post populi suffragium, ]>ost coepiscoj)orumconsensum. 1 Es muss als eine Ausnahme
11 *