Martyrium.
379
des Martyriums sah Prudentius am Grabedes hl. Hippolytus zu Rom (Peristeph. XI124 sqq.):
Exemplar sceleris paries habet illitus, in quomultieolor fucus digerit omne nefas.
Pieta super tumulum species liquidis vigetumbris,
effigians tracti membra cruenta viri.Rorantes saxorum apices vidi, optime Papa,purpureasque notas vepribus impositas.Docta manus virides imitando effingere dumosluserat e minio russeolam saniem.
Cernere erat, ruptis compagine ordine nullomembra per incertos sparsa iacere situs.Addiderat caros, gressu lacrymisque sequentes,devia qua fractum semita monstrat' iter.Moerore attoniti, atque oculis rimantibus ibant:
implebantque sinus visceribus laceris.
Ille caput niveum complectitur ac reverendamcanitiem molli confovet in gremio.llic humeros truncasque manus et brachia etulnas,
et genua et crurum fragmina nuda legit.Palliolis etiam bibulae siccantur arenaene quis in infecto pulvere ros maneat.
Si quis et in sudibus recalenti aspergine sanguisincidit, hunc omnem spongia pressa rapit.
Derselbe sagt in seinem Hymnus auf denhl. Märtyrer Cassianus zu Imola (Perist.IX 19 sq.): ,historiam pictura refert 1 , undnach Beschreibung seines Martertodes (ib.92 sq.):
haec sunt, quae liquidis expressa coloribus,hospes,
miraris: ista est Cassiani gloria.
Aus derselben Zeit stammt die Beschrei-bung der, Gemälde am Grabe der hl. Eu-phemia in einer Enarratio des hl. Asterius,Bischof von Amasea in Pontus (CombefisAuctarii t. I; Ruinart Acta mart. ed. Ra-tisb. 515): ,pictor pietati studens, artisopera, historiam totam in sindone quum. . . iuxta sepulchrum sacrum ad specta-culum appendit tabellam. Sic autem ha-bet artis hoc praeclarum opus. Sedet iu-dex throno sublimis, acerbo ac truci vultucontuens virginem. Ars quippe in inanimiquoque materia irascitur, cum lubet. Porroadsunt magistratus, satellites ac militesnon pauci; ac quidem commentarienses ta-bulas terunt ac stylos; quorum alter ma-num e cera educens, intense adspicit inadstantem iudicio virginem, totam de-flectens faciem, tamquam iubeat loquiclarius, ut ne difficile audiens mendosascribat ac digna reprehensione. Adstatautem virgo pulla veste ac pallio philo-sophiam professa, ut quidem putavit pictor,ipso quoque vultu lepida, ut autem ipseexistimo, egregie ornato virtutibus animo.Ducunt autem ad praesidem duo milites,alter quidem ante trahens, alter vero atergo urgens. Porro virginis habitus pu-
dore ac constantia mixtus enitet. Inclinatquidem, ac cernua oculos demittit, tam-quam virorum erubescens obtutus: statvero imperterrita, nihil de certamine timi-dum patiens . . . mirumque in modum opi-ficem admiror, ut accuratius mores quameolores miscens, pudorem simul ac forti-tudinem, alfectiones utique per naturamcontrarias, praeclare temperarit. Ulteriusautem procedente imitatione carnificesquidem in levibus nudi tunicis operi iaminsistebant: ac alter quidem, apprehen-dens caput ac retro reflectens, alteri osvirginis praebebat expeditum ad poenam:alter autem adstans dentes excutiebat.Porro supplicii organa, malleus videnturet terebra. Ceterum resolvor deinceps inlacrymas, mihique affectio intercidit ser-monem. Sic enim perspicue guttas san-guinis adpinxit penicillus, ut vere dicasa labiis fluere, ac lamentans discedas.Iterum carcer; iterum casta virgo in pul-lis vestibus sedens sola, manus ambas ex-tendit in coelum Deumque in malis ad-iutorem invocat. Porro oranti illi apparetsuper caput eius signum illud, quod Chri-stiani adorare ac appingere solemne ha-bent: putoque appetentis passionis sym-bolum. Mox ergo ac post modicum ignemvalidum loco alio accendit pictor, hinci inde rutilanti rubrica condensans hammam.
! Statuit virginem mediam, expansis quidemmanibus in coelum, nullam tarnen vultupraeferentem tristitiam, sed magis gauden-I tem, uti ad incorpoream ac beatam com-migrantem vitam. Hactenus cum pictorj manuin tenuit, tum ego sermonem ac lin-; guam.‘ Diese Stelle kam auf dem siebentenj allgemeinen Concil (Act. IV) zur Ver-! lesung, sowie auch die auf Malereien be-| züglichen Aussprüche des hl. Basilius (Hom.i de XL mart. n. 1 und Hom. de s. Barlaamoi mart. n. 4, ed. Combefis t. I, hom. 20 u. 18).Gemälde, welche das M. des hl. Theodor1 in dessen Kirche darstellten, sowie musi-1 vische Darstellungen seiner Passion inderen Fussboden erwähnt der hl. Gregorvon Eyssa in seiner Lobrede auf denselben(. Ruinart Acta mart. 1. c. 507). Eine dul-cissima pictura der Steinigung des hl. Ste-phanus erwähnt Augustin. Serm. 94 de nat.
1 s. Steph.
III. M. als Honument. 1) Maptüpiovbezeichnet im griechischen SprachgebrauchI die Kirche, welche über dem Grabe einesj Märtyrers zu dessen Ehre errichtet warj (Socrat. lib. IV 18. 23; Euseb. De vitaj Gonst. lib. III 48); desshalb wurde auchdie zu Ehren des Königs der Märtyrerauf dem Calvarienberge von Constantinj erbaute Kirche (Euseb. 1. c. IV 40; Vales.! Ep. de anast. et mart. Hierosol.) so ge-' nannt. Das Concil von Chalcedon (451)