1*4

2)isput. X. Cap. 111.

Pac . art. 36. Obs. 99. Negant vero Cranius dr■pace religiös part. 2. probiern. 1. per tot. Carpz. deL.Reg. Germ.c. i^.seä. 2. n. n.&fiqq. Syring.depace relig. §.3 g.Illustr. Dn.de Rhetz dejare Sta-tuum Imper. circa sacra c. 4.». 12. U seqq. Quo-rum sententiae & ego adstipulor, motu-s praeci-pue claro textu R. J. zu Augspurg de Anno 1 555.§. Wo aber 2 2.ibi: An andere Orte ziehen und sichniederthun rvolten : ubi verbum rvolten sine dubionon necessitatem, sed voluntatem involvit: quaeeadem verba quoque occurrunt in Inflr. Pac.art.5. §. 36. sua sponte emigrare voluerint. Clarius ad-huG hoc patet ex d. Inflr. Pac. art. §. 34. ubiexpresse statuitur ; Ut ejusmodi subditi patientertolerentur , N conscientia libera domi devotioni suetfine iniquifitione & turbatione vacare &c-non prohi-beantur.. Quamvis itaque in antea dicto §. 3-6.alternative ponatur: Sua sponte emigrare voluerit ,aut a Domino territorii jussus fuerit , quibus Prin-cipi arbitrium relictum videtur, an tolerare,an ad emigrandum compellere velit subditum,*

, ille jussus tamen non excludit praecedentem ju-stam causam, ob quam Princeps ipsis discessuminjungere potuerit, si scii, turbationibus ansamprcebeant, per§. 34. infin.art. 5./.P. Qua ratio-ne pariter temperanda sunt verba art. ^'j.d.art.5. ibi: Sive voluntarie fivecoaäe emigrantibus. Dn.Praes, i» Predect.ad Infirum. Pac. d. art. 5. §- 36.Pluribus de hac materia videatur Illustr. Dn,Cancellar. de Jena tr. de Ratione Status difp. 22.conci. 1. Posito autem, PaceOsnaburgensihocdubium aut indeterminatum relictum esse; anhoc ex superioritate territoriali fluat, viden-dum. Verum necinde magis contrarium evincipotest, cum inter fundamenta Civitatis repo-,situm sit, ne quis invitus Civitate sine sua culpamutetur. D. Puffend, de J. N- & G. lib. %.cap. 11.§.6. Tanta enim competit Principibus pote-stas , quanta sufficit ad obtinendum Reip. finem,qui est tranquillitas externa. Jam vero etiamsi u-nus subditus ab altero in hoc vel Rlo fidei punctodissentiat, tamen per id non statim turbatur sa-lus feipubl. ,& ideo vel ob hanc solam causameum urbe ejicere nequit, si alias tranquille vi-vat. Quod si vero turbas ille ipse excitet inRepublica, tunc non propter religionem, sedseditionem punitur emigratione hac necessaria.

§. 18. Ultimo denique loco circa bona Eccle-siastica Princeps viam facti exercere potest inomnibus illis casibus, quoties vel Reipublicaeutilitas illud exposcit, vel ipso jure quis se iisindignum reddidit. Ex prima causa defendi»pot-est potestas, quam Principes nostri adhibueruntin reducendis innumeris Monasteriis, aliisquebonis, qun Pontificiis tempore reformationiseripuerunt. Quanquam , quod ea omnia se-cularibus usibus impenderint, laudem non me-reatur, cum potius, abusu superfluo atque su-perstitioso abrogato, ad verum & legitimum u-sum cultus divini essent transferenda, aut tan-dem Monasteria ad pristinum usum revocandafuissent, ut scholse essent & seminaria pietatis,in quibus praepararentur adolescentes ad futu-ros Ecclesife & Reipublicae usus. Zepper. Polit.Ecflesl. z.cap.i 6 . Quod vero statum bonorumEcclesiasticorum ex provisione Instrumenti Pa-cis concernit, ad diem primum Jan. anno 1624.respiciendum, ita, ut, qui illo tempore in reali

eorum possessione suerit, illa porro tranqu'fl®& imperturbate possidere debeat, in tantum»ut non saltem via facti in illa possessione turbat*nequeat, sed&.ecvia quidem juris in judiciipsis lis moveri possit. Quod si itaque dicto amno bona Ecclesiastica in possessione Evangelien'tum fuerint, jam vero a Catholicis subditis dett-neantur, Princeps EvangelicUs ipsos de facto e**pellere, & bona Evangelicis applicare posset.

§. 19. Quapropter Canonicus aliquis in Ca-pitulo, quod anno 1624.die idjan. religioni 5Evangelien fuit, a religione Evangelien deficiar»& Pontificiam eligat, Praebenda sua mox privas 1potest. Ob eandem causam, si controversia oc-currat de Comrnendis & Laii viis, ad Ordinemquidem Teutonicum pertinentibus, sed in tersi'toriis nostrorum Principum sitis, an, si in illisReligionis mutatio contingat, & ita status anni1624. mutetur , Dominus territorii de factoprocedere, & Commendatorem illum diversareligioni semetapplicantem de facto possessionesua dejicere possit? Equidem Infir. Pac. art- 5*§. Si igitur . 15. de bonis & beneficiis Ecclesiasti'cis immediatis tantum loquitur, ut hinc ili*Constitutio tanquam poenalis & exorbitans ultr*illos casus non videatur extendenda;sicut A post'ea Quantum deinde 29. ubi de bonis mediatisEcclesiasticis agitur, de casu mutatae religioni 5nihil disponit, unde ad §.Placuit, ^^.diä.art.^recurrendum videtur, ubi a religione Dominideficientes patienter tolerandi sunt. Verum»etiam hoc casti ad statum religionis de an. 1624'respiciendum, censeo, ut, quoccunque bonatunca Catholicis non possessa, nec hodie ab Evan-gelico, qui ad Catholicam religionem deflectit»detineri, sed ille de facto a Principe ab hoc bene-ficio repelli possit. Nam, quia bonis imme-diatis ob mutatam religionem quis excidit, d.art-5. §. Si igitur. 15. multo magis id in mediatis ob-tineri debet, utpote quae potestati Principis ter-ritorialis subjecta, & hinc ratione illius termin*omnino sibi comparantur, per §. zp.d.art.in meu-ibi: Immediate vel mediate Imperio subjellis. Etutique hic sibi locum vindicabit regula, quod,quando possessio in ullum Statum devenit, a quoincipere non potest, vitiosa fiat. Et quia Prw'cipi, sicontraInstrumentum Pacis mutatio reli-gionis suscepta, in suo territorio libera exeeutiocompetit, ut a nemine in hoc impediri possitper d.art. 5. §. Quantum deinde 3 o. in fine, ibi: Nui'lique Statui immediato jus , quod ipfi ratione territo -rii & superieritatis in negotio religionis competit, iff } 'pediri oportere ; sequitur omnino, Principem pos-sessorem Catholicum abenesicio anno 1624 Eu-angelicis possesso, via facti expellere posse. Me-tatio enim religionis ejusmodi factum est, quodcausae cognitione non indiget, unde in §. ij- a 'art. statutum est, quod STATIM jure suo e-<*cidat, quae particula STATIM omnem pran 1 'am causae cognitionem & sententiam excludit»statim enim opponitur illi, quod fieri debetsententiam. Tiraq. adL.fi unquam, verb. revertastur. n. 116. seqq. C. de revoc. donat. Hinc etiam ad-ditur in d. §. 14. citra moram & exceptionem cedant'Idem jus Pontificiis tribuendum esse censeo, ysorte in territorio Principis Evangelici Canon 1 'cus Catholicae religioni addictus religioneU*mutaverit, & ad A. C. consortes transiesst’

quam'