/

Cäput

hvunam alterius partem quam iß alteram. Ob con-trariam rationem reliqu* in figuris 17, & 18, non, dicunturperpentlicubrcs. „

Anguli de- IO - Quando una linca ita cadit supra aliam Iine-inceps, am, ut efficiat duos angulos, unum ex una parte, &

alterum ex altera, ut fit in figuris 14, & 15; tunse an-guli qui fiunt hinc & inde ad punctum incidentia?,dicuntur este deinceps, eo quod unus sit post alium.Iit quidem si anguli deincepssunt inter se aquales( quod tunc contingit, quando una linea cadksupraalteram perpendicuiariter ) qualessunt anguli ad Ain figura 14; tunc uterque vocatur &-cst angulus re-ctus. linde e contrario quando duo anguli dein-,ceps sunt recti, neccfiario sunt inter sc *quäles,&linea illos efficiens diciturperpcndicuiaris. Quan-do vero anguli deinceps non sunt inter fe a quales,ut in figura 15; tunc neuter illorum est rectus, & li-nea'illos constituentes nondicunturperpendicuia-res ad invicem.

Articulus III.

De figuris planis Curvilmeis , ifipraeci-pue dc Circulo.

Terminusapud ma-thematicosquid stt t

figurama-

thematica.

figura pia-

Circulus.

Diameter.

i.^TpErmiilus est, quod alicujus extrarium est.

A Tale est punctum respectu linea,linea respe-ctu superficiei, superficies respectu corporis > ut cxsiipradictis patet.

z. Figura est, qua sub aliquo, Vel aliquibus ter-minis comprehenditur. Itaque licctlinea finitaha-beat terminos, nempe extrema puncta, tamen nonest figura Mathematica, prout hic sumitur nomenfigura, quia non comprehenditur, id est, non clau-ditur aut circumdatur a suis terminis.

;. Figura dividitur in plailam, & solidam. Pla-na figura sunt superficies terminata, id est, lineisaut linea comprehensa. Solida vero figura lunttorpora terminata, id est, superficie aut superficie»bus comprehensa.

4. Plana figura autsuntcnrviiine*, autrectili-nea. Curviiincx figura sunt Circulus, Ellipsis,Cy stoides sive hedera folio similis,Myrthoidcs siveMyrthi folio similis, Hyppopeda sive aquina pedi-ca similis , & ali a? id genus. Nos omislis omnibusatijs dc solo Circulo* ejusque partibus hic agimus.

5. Circulus est figura plana, sub ima linea com»prehensa, qua peripheria ac perimeter, hoc est,cir-cumferentia appellaturjad quam ab uno puncto eo-rum, qua intra figuram sunt posita,cadentes omnesrecta linea, inter fe sunt aquales. Itaque circulusnon- est linea illa circularis ambiens superficiem cir-cularem, sed est ipfamct superficies conclusa tali li-nea circulari. Talis est figura 19. Aliquando ta-men pradicta circularis linea vocatur circulus,

19 6. Centrum circuli est pun-

ctum illud intra circulum, ä quoomnes linea recta ad circumte-rentiam ducta , sunt aquales.Tale est punctu A in eadem fi-gura 19.

7. Diameter seu Dimetienscirculi est recta quacunque linea per centrum du-cta, & ex utraque parte in circuli circumferentiamterminata;qu* circulum bitariam secat. Tales sunt

j n figura 19 recta BC>DE,& alia infinita assigna-biles.

b> Scmidiameter circuli est recta quacunque ä

Circulichordai

II. /

centro ad circumferentiam ducta. Appellatur etiam Smsidia-radius circuli, ob limilitudinemcum radio rota. fn,t,r -

9. Semicirculus est figura , qua continetur subdtamctro& sub ea linea, qua de citculi circumtc- Semicircu-rentia aufertur a diametro. Talis est in siiperiori lw 'circulofiguraBDC,&DCF.,&CEB,& EliD.

Centrum autem semicirculi idem est cum centrocirculi; eademque est utriufquc dimetiens.

10. Si recta linea secans circulum in duaspor-trones, non transit per centrum circuli,secabitur ab C,rculi fi-ea circulus non bifariam, sed in duas partesinxqua- $ mentnrn *les; quarum utraque dicitur segmcntumcirculi. Etilla quidem pärs, in qua existit centrum circuli, di-citur segmentum majus; altera vero pars segmen-tum minus. Dicitur tamen etiam semicirculus se-gmentum circuli.

11. Arcus circuli est quacunque circumferentis .

portio, praesertim si lit major aut minor quam semi- 1“*^ *

circumterentia. In apposita figura 20 arcus AD Cest minor quam (etnicircumse- 10rentia, arcus verö A B C major,quia linea A C non transit percentrum O circuli.

11. Chorda est qrtaecünquerecta linea quae arcum aliquem incirculo subtendit. Talis est re-sta AC in pisdicta figura 2,0. Appellatur etiamsubtensa.

15. Sector circuli est, ciima circumferentia cir-culi ad centrum ipsius ducuntur du i“ semidiametri Citculifi.constituentes angui um in ipso centro. Talis est in aor 'praecedenti circulari figura F O E.

14. Omnis circulus, sive magnus, sive parvus, ^ .

dividitur a Mathematicis in partes 360, quas ipfi v '^gradus appellant; quilibet vero gradus subdividiturin alias 60 partes,quas appellant minuta live scrupu-la prima ; & quodlibet minutum primum subdividi-tur in 60 minuta secunda; & quodlibet secundumin 60 tertia ;Sclicultcrius,quousquclibucrit,aut o-pus luerit. Itaque semicirculus continet gradus 1 So;quarta vero pars seu Quadrans circuli continet gra-dus 90; & quilibet arcus circuli continet aliquotgradus, aut graduum partes, plures aut pauciores,prout fuerit magnus aut paivus ille arcus.

iy. Si in circulo quocunquc ducantur du* dia- .metri secantes se ad angulos rectos, hoc est, inii- g

stentes sibi mutuo perpendicuiariter; dividitur cir- '

culus in quatuor aquales partes, qux propterca ap-pellantur quadrantes, sive quarti- circuli; quas dixi-mus continere 9o gradus.

1 6. Quotiefcunqde a circumferehtia circuli adcentrum ducuntur dus semidiametri constituentes Anguli adangulum in centro, arcus circumferentiae, totum-

que Ipatium inter duas scmidiametros contentum > *

complectitur aut gradus, aut graduum partes. Etquidem si continet gradus 90 prarcisc, angulus illead centrum constitutus, est rectus: fi contineat plu-res quam 90, angulus est obtusus: ii paucioresquam 90, angulus est acutus. Omnes itaque angu- ji ngH ii r e -fi recti sunt inter se «quales, quia omnes continent Bi omnesgradus 90 praecise, .sunt inter

17. Qtioticsctinque dux line* recti constituunt-^ 4 ?“*^*angulum,potest ex puncto concursus describi inter

duas illas rectas lineas angulü constituentes arcus; quantus es.qui arcus neceflarib continet gradus , aut minuta seditatur,graduum ex illis 360, in quos divisibilis est circu-lus, si cx arcti illo circulus compleretur, i antusautem dicitur a Mathematicis este angulus ille,

A 3 quan-