48 ZÄr / 1 . Arithmetica Trattica.

Articulus I.

De monetarum,ponderum,ac menßira-rum di'verßs denominationibus ,feu ßeciebus.

Denomina. V TArix nationes variis monetis varie divisis*j°n es s e,i V utuntur. Romani hodie utuntur scutis,] uliis,riimonei*. ^jocis,granis. Scutum habetiojulios,Julius ; ba-rum.ponde - jocos,bajocus s grana. Siculi utuntur unciis,tare-rum, & nis,granis.Lfnciavalet 30 tarenos,tarenus 20 grana.mensura . Gcrmanialiqui utunturflorcnis,baciis,crucigeris,rHm ' nummis. Florcnusvalet 13 bacios, bacius 4 cruci-gcrosjcruciger(alicubisaltem) 4 nummos. Mone-tas hisce ac similibus modis divisas appello lue mo-netas diverte denominationis seu speciei.

Idem intclligi debet de ponderibus, & mensurisaridorum,liquidorum,intervallorum. Pondera suntplcrisquc in locis,centenarius,libra,uncia,semi-uncia fcu loto,drachma,&c: Ccntcnariuscontinet100 libras,libra 16unciass uncia a lotoncs, I0M4di acbmas.Menlurx liquidorum & aridorum majo-rem divcrlitatcm habent apud picrosqne populos.Intervallorum mensutX sunt militaria,pahus,pedes»cubiti,palmi,digiti,grana hordei,Lee.

Ex his pater,in monetis, ponderibus, & mensu-ris quibuslibet reperiri integra, & partes in quas in-tegra dividuntur. Ha’c integra & partes appello hicdiversas Ipccies seu denominationes.

Articulus II.

litici aritbmet i Cit

De Additione monet arum, ponderum,mensurarum drverfa speciei.

Additiopo- sj Rimo. Colloca Ipccies similes sub similibus,ac* JL primo quidem loco, seu ad dexteram,minimas»tum ordine majores usque ad maximas; & li speciesaliqua intermedia defit in aliqua serie, ejus locumtransili,aut citra reple. Secundo,V k\c quoties spe-cies antecedens consequentem versus dexteramcontineat in se, seu quoties, dextera contineatur insinistra subsequente. Tertio, D uctä linea infra om -nes numeros,incipe a minima specie ad dextram, &collige omnes numeros in unam summam; & quo-ties in ea continetur antecedens Ipccies, tot unita-tes adjice numero antecedenti; residuum vero po-ne infra lineam sub specie illa,in cujus numeris oc-cuparis.

Flor. Lacii. Crucig. Numi.

13. 14. Z. 2.

A.

19. 8. o. z.

Exemplum I, inmonetis. Sint adden-di floreiu,bacii,cru-cigcrj, & nummi A.

Colloca numerosut|B. 33. 8. 0. 3.

vides,& incipe a nummis,dicendo: 3 & 2 faciunt f;& quoniam quatuor nummi faciunt crucigerum,retine unam unitatem pro sequenti specie,& 1 resi-duum scribe infra lineam. P erge deinde ad cruci°c-ros,& dic:; & 1 antea retentum, faciunt 4; & quo-niam quatuor crucigci i efficiunt unum bacium,

scribe ciframinfra lineam, & retine unam unitatem

pro sequenti specie. Mox perge ad bacios,quorumsumma,una cum unitate antea retenta, est 13 ;ä qui-bus si auferas 15, quisiorenum efficiunt, remanent#;pone ergo 8 infra lineam,& adde florenis sequen-

tibus unitatem, quorum summa cum hac unitate

facit 33. Omnium ergo spccierum summam cx-

hibet numerus B.

Exemplum I Ein pon-

Cent,

Lib.

Une.

deribus. Sint addendi

55 -

94 -

12..

centenarii, librx,& uncia-

C 17*

18.

8.

C. Unciarum summa est

40.

0.

10.

30,a quibus si auferas un

D. in.

i;-

14.

ciasid, qua: unam libram efficiunt, remanent un-cia: 14. Librarum summa, una cum unitate addita,est 113; ä qua si auferas 100, qu-e centenarium effi-ciunt , remanent 13.Centenariorum summa, unaeum unitate addita,est 111. Summam omnium ex-hibet numerus D.

Simili prorsus modo procedendum est in men-suris,& in omni aliarum monetarum,ponderum,&mensurarum genere, tametsi in aliis facilior sit ope-ratio, in aliis difficilior, propter diversitatem par-tium in quas integra dividuntur.

Ex his patet, additionem hanc esse similem ad-ditioni altroiiomic* lupra explicata:,& unam alterilucem afferre.

Articulus III.

De SubtraUione monetarum , ponde-rum , mensurarum diverßeßeciei.

P Rimo. Colloca ut antea species similes sub fi- Subtraffbmilibus, ita tamen,ut numerus minor seu sub-*™trahendus, sit infra majorem ejusdem speciei, ut in *

exemplis apparet, fecundo. Si alicujus speciei in-ferior numerus non potest subtrahi a superiori, eoquod major est, accipiatur mutuo unitas a numerosuperiori speciei proxime antecedentis, & resolva-tur in speciem illam de qua tractas, & tunc a totoaggregato subtrahe inferiorem, ut in iisdem exem-plis patet.

Scuta. Julii. Bajo. Gra. ,

F 23. 8. 4. 2.

E. i-- 3- 4- 4-

Exemplum I. Sitsubtrahendus nume-rus E,anumcroF.In-

cipe agranis;&quia|G. 4» 4. 4. Z»

4 a z subtrahi non postum, mutuum accipe unumbajocutn, & resolve in grana j-.qua: addita ad 4, faci-unt grana 7, a quibus si subtrahas 4, remanent 3.Perge jam ad bajacos, & quoniam 4 a tribus(unumenim sustulisti, & resolvisti in grana) non possuntsubtrahi,resolve unumjulium in quinque bajocos(tot enim valetjquibus additis ad3, subtrahe 4 ab8,remanent 4. Ulterius subtrahe 3 Julios non ab 8,seda 7,remanent 4» Tandem subtrahe 19 scuta a2,3, remanem 4.

Exemplum IE Sinti Floicn. Bacii. Cuic.iterum subtrahendi nu-meri H a numeris I. Dic:

3 a 4, remanet r. 14 ab 8J K 98. 9.

non postum subtrahi, resolve ergo unum florenumin bacios, & habebis 23 bacios, ii quibus si subtra-has 14, remanent 9. Tandem florenis 9 a 17subtractis, remanent 8 ; 5 c duobus subtractis abundecim, remanem9. Simili modo proce-ditur in ponderibus & men-suris.

Arti-

1

H

128.

29.

8 .

14.

4 -

3 *

1.