260

Liber VI11

jAfirono-mta qua-tuor farti

CAPUT l.

De apparentijs , iß obßrvatiombus ,quibus moti Aßronomi /-/ypotbefisartas effingunt , «re^«eusurpant.

A Stronomia, ut prxcedcntis libri initio statu-tum , quntuor constituitur & ablolvitur parti-bus. Orditur enim primo cum ab evidentibus acmanifeste in senius occurrentibus phaenomenis icuapparentijs, quae indocti etiam coniiderantac no-bmconstat, runt; tum a iubtilioiibus obiervatis eruditorum,quae ab ipiis solis accurata organorum in cum uiiimfabricatorum tractatione explorantur. Suntquchec duo,principia & fundamenta,a quibus orditur,& quibus insistit ac nititur tota motuum fecundo-rum doctrina. Sequuntur deinde Hypothcfes, ar-tificum ingcnijs& industria excogitata - ,atque usur-pata:, pra jacentibusquc phaenomenis & obiervatisaccommodata:,ad explicandam ac velut pingendammotuum varietatem. Succedit tertio loco Geome-tria, quae examinat effictas Hypothcfes, atque ansufficiant & praestent id quod promittunt, id est, ancongruant cum phaenomenis, motuumque varieta-tem salvent, pervestigat, non levi consideratione,sed evidentibus demonstrationibus ex EuclidisElementis, doctrinaque sinuum ac triangulorumdesumptis. Ultimo Arithmetica condit canonesac tabulas motuum, ex quibus ad quaevis momentacolligi ac numerari caleuium corporum positus aclocus queat. Totius autem ex hisquatuor partibusconstituta doctrinf certitudo exploratur calculo, &novis obici vationibus; quasi constitutis antea mi-niis congruunt, oleum perdidit & operam qui eaconstituit.

Phaenomena porro manifesta, qua? ita nimirumieniui oculorum iu ut exposita, ut cernantur & sen-tiantur ab omnibus sine observatione solerti, & sineorganorum adminiculo, sunt,vicissitudines dierumac noctium alternarim augescentium & delicien-tium; crelccntia post srquinoctium vernum spatiadierum; decrescentia post autumnale;acceflus Solisad veiticcs nostros a state, diicclfus a nobis siycmc;ceitis limitibus incluiä loca exortus & decubitusiolis in utroque Horizontis cardine > orientali &occidentali; phasts seu effigies Lunx corniculata-,dimidiata:, utrimqueprxuimidae, &plenxinlocoSosi adverso; ejusdem varius ad Solem & quotidievariatus acccilus, ac rccefius; excursiones alterna:in Boream & Austrum; Veneris ante Solem exor-tus matutini, & post Solis occasum fulsiones ve-spcrtinxjaliaquchujusmodi, quibus cognoscendis& judicandis iolus oculorum iensus sufficit.

Observationes eruditorum, qux non omnibusmanifesta: sunt, primum quidem ab i neunte Astro-nomia miniis accurate ac sine organis fiebant, po-stea vero eadem proficiente non nisi exquisitissimefabrefactis Instrumentis, pervigili studio, & dili-genti motuum cum obiervatis collatione peragiexperunt. In Sole & Luna qua'observata sint, re-feretur initio tertij & quarti capitum. Recolen-dum quod diximus libro ptu-ccd: Solem & Lunamvocari planctas majores; reliquos vero quinque,minores; iteinhorumquinquetres, h>¥,c?,YO-

Pbtnome-na aftrono■mica mani,festa qua-tiam fint.

Observa-tiones astro.itomicaquanamfint.

Astronomia

cari superiores; duos reliquos, inferiores.

Tyrones perlecto toto hoc, libro revertantur adhoc caput perlegendum; nec enim prima statirn le-ctione intelligent- In quinque Minoribus planetis Phanome-prxcipue notata sunt sequentia. navaria

Primo observatus est, prater motum diurnum ^ ane,ar ‘ •ab oriente in Occidentem, motus proprius in lon-gitudinem, ob rccesiiim illorum a stellis fixis orien-tem versus , singulis plerumque noctibus majoremac majorem; atque adeo ob tardiorem quotidie re-ditum ab ortu ad eundem Meridianum,quam infi-xis. Quo in motu ex tribus iuperioribus tardiorSaturnus quam Jupiter, & hic tardior quam Marsdeprehensus fuit.

Secundo notati sunt ortus & occasus eorundem planetariihoc ordine fieri, ut in tribus quidem siperiofibus minorumpost ortum Coimicum fiat ortus Hcliacus mati.-ti- ortui&oc mnus;deinde,recedentepaulatim ab ijs Sole usque ad ca J ui ' v ‘ t ''integrum semicirculum Zodiaci, occasus Cosmi- r,u *'cus; & mox ortus Acronychus, quo facto tota no-cte fulgent; hinc acceilu Solis ad ipios, occasusHcliacus veiperunus;tandetnqueoccastis Acrony-chus. Atque ex hoc & priori motu patuit, moverihos planctas non iolum in consequentia, sed etiamtardius Sole, quandoquidem Solem post conjun-ctionem a se recedentem aiseq ui nequeunt,sed con-tra ille ipsos asiequitur, & luis radijs obruit,ltcrum-que delent. Et hinc rursus confirmata fuit majorSaturni tarditas quam Jovis, & hujus major quamMartis,quia Saturnus miniis latet lub radijs Solisquam Jupiter, & hic miniis quam Mars. Vernasporro ac Mercurius observati sunt nunquam fic itSole removeri, ut occidant cosmice, aut orianturacronyche, cum nunquam ex diametro Mundi So-li opponantur,ied postquam mane orti siint heliace,digrediuntur quotidie magis a Sole, eoqueorientealtiorcs & altiores ab Horizonte apparent, usque adterminos quoidam maxima- digressionis,qui in Ve-nere sunt graduum circiter 48, in Mercurio 2,8.lnderursnsad Solem accedentes occultantur hclia-cemane,latcntque sub fulgore Solis, donec Ve-spere emergant hcliacc, iequentibusque noctibusoccidente Sole, magis magiique alti ad Horizon-tem facti, digrediuntur ab eo uiquead terminos'prxdictos maximx elongationis; qua peracta, Soliobviam facti occidunt veipere occasu hcliaco. Un-de patet,hos duos planctas aliquando velociores el-fe Sole, quando scilicet post matutinam digrdlio-nem, ad illum accedunt, lllumquepra-vertunt, autveipere post ortum heliacum ab ilio recedunt: ali-quando autem tardiores, quando scilicet post ve-Ipertinam digreffionem ad illum letroccdunt, autmane post oftum heliacum ab co recedunt.

Tertio observatum est insigne decrementum Iu- planetasminis & magnitudinis apparentis, quando fuperio- lumi»> sres accedunt ad conjunctionem superiorem cumSolc, occasumque heliacum vespertinum, &infc- fe-riores ad matutinum. Contra vero quando accc- c t em enti*>dunt vel tres Superiores ad oppositionem cum Sole,ortumque acronychum ; vel duo inferiores postmaximam digreffionem ad conjunctionem V ciper-tinam cum illo, fiunt notabiliter aucti lumine. Exquo probabil iter collegerunt A stronoruistd fi eri exabsteifn a Terra,cum dccrclcunt;& ex aeccstii, cumcrescunt. Unde in primo casu Plancta dicitur ab il-lis oimyem, id est, abstans & remotus a Terra,&

A<or, id est, a Sole remotus: in secundo veroTTteÄyom, & me/vnios, id est,Terr* & Soli vicinus.

Quar~