zZL Liber XIII.

plagis spirari solitorum. Hanc nos construere do-cebimus, ejusque usum explicabimus.

Problema I.

Tyxidem nauticam conßruere , ejujqueusum explicare.

Fyxidit I.TN charta levi, rigida tamen, ac perfecte plana,nautice. Adcscriptus circulus A B C D dividatur in ;r L-«mstrutho. q Ua ] cs partes, juxta numerum jz ventorum ex toti-nisini VHI <le,n P la S is Horizontis physici cujuslibet regionis'proruentium. II. Quaslibet duo diametralitcr op-posita divisionum puncta conncctantur lineis re-ctis per centrum circuli transeuntibus; intra circu-lum vero pingatur ornatus gratia figura stellata,cu-jus apices ad divisionum puncta terminentur, pro-ut in apposito diagrammate apparet. III. Extracirculum A B CD decircinetur orbis competentislatitudinis,intra quem c regione apicum stellae scri-bantur nomina ventorum vel Latina, vel Italica, velBelgica , vel Hispanica, vel Gallica; Nos Belgicaadseripsimus; apici vero qui Septentrionali ventoest insignitus, adpingatur lilium, aliudve luculen-tum signum. IV. Chartaceo circulo, seu Rosasventorum ( sic quoque appellatur) prxdictaratio-ne diviso subdatur firmiter directe infra lineam AB verforium magncticum competentis longitudi-nis, adfrictum valido magneti, ita ut verforij cen-trum seu pileolus rclpondeat centro circuli» & po-lus verforij Boreus puncto A ubi lilium,polus veroAustralis puncto B. V. Fiat pyxis seu capsula in-tus rotunde excavata; &ex fundi plani centro eri-gatur obelus seu cuspis chalybca , cui imponaturventorum Rosa. Debet autem pyxidis cavitas tan-ta: capacitatis dTc, ut Rosa supra obelum librataverti in omnem partem queat, & nec capsa: cava la-tera attingar, nec ab ijs multum distet. V I. Mar-go capsa: siipcrior dividatur in 360 gradus, singulis,que quadrantibus adseribantur numeri ut vides,initiofactod linea AB protensi. VII. Capsi inda-tur annulo anco,ut ad planumHorizontis in aequi-librio pendere queat; hic vero annulus in alteroquoque libretur tranlveriim pendulus in pyxide fa-tis ampla, apposito subtus plumbeo pondere; sic c-nim fiet ut ad planum Horizontis lenapcr sese ac-commodet, quantumvis navis a fluctibus agitetur.Altos modos praparandi Ryxides vide apud altos.Consultum foret , fipyxisfupenus vitrea lamtnd mu-niretur, ne acus d vento dimoveatur .

Annotatio I.

I N hac pyxide verfortum magnetiettm esisubditumlinea Meridiana 'Rosa, nulla habita ratione declina-tionis magnetis, Ahj non firmiter, sed mobiliter illudRosa subtus anne fiunt, ut in varijs locis pro varia ma-gneti« dechnattone mutari queat, cr accommodaritlligradui, quem declinatio cognita exigit. Alijqmcertatantum maria navigant , idsubne fiunt flabilitcr tHigradui, quem declinatio cujusque maris aut partis O-ceanipofiulat.

Annotatio II.

Hofanauti-ea repr&Jcn- »-/tat Heri- A.Vzentern,

Oft nautica supra obelum librata reprasentatHorizontes», tam Alflrouomtcum , quam Rhyst-

Hydrographia.

cum cujuslibet loci , 16 verticalibus circulis in32. pia •gas divisum, juxta totidem ventorum numerum aplagis illtsspirantium. Itaque qualibet refla linea percentrum Rosa du fla, & utrimque tn oppositos ventosterminata , reprasentat circulum verticalem seu Azi-mut hum , vel potius diametrum ejus. Hascelmeasininfinitum extensas versus ventorum plagas , Lusitanivocant Rhumbos , qua vox etiam apud Latinos jaminvaluit , quamvis apud hos Linea m neris maritimi, Rhumbitseu Linea nautica appellari posset. Sicut autem interomnes circulos verticales pracipuisunt Meridianus &

Verticalis primarius, ita m Rosa nautica practpua li-nea suntquaillos reprasentant ; cujusmodtsunt linea AB,& CD, quarum illa reprasentat Meridianum, &dicitur linea TSsoto-borea-ssac vero Verticalem prima-rtum,& linea Euro-Zephyrea appellatur. Illa igiturSeptentrionem er Auftrum indicat ( nifi decimatioid impediat, ) hac aquinoBtalem Ortum & Occa-sum.

Problema 11.

Declinationem acus magneticce in Ter-ra invenire.

N Ec poli magnetici, nec acus magneti illitae VeeUn* i,,rextrema puncta, semper directe Septentrio- MW ^ e tnem & Austrum ostendunt, tametsi rite librentur, in-

atque adeo Magnetica acus non ubique Meridia-nam lineam repraesentat, aut monstrat, sed varijs inlocis terra marique ab ea deviat inOrtum autOcca-sum, nunc plus, nuncminus,utsupra insinuavimus.

Quoniam igitur navis cursus ope Pyxidis nauticaedirigi non potest, nisi nota habeatur lineaNoto-borea ab acu pyxidis ostensa, haec autem sciri certonequit nisi acus declinatio seiaturjsumma adhiben-da est diligentia ut ea quovis loco ac tempore inmari reperiatur. Dico, in mari, nam ut ea in terrareperiatur, ubi eodem loco quiete semper persisti-tur, non est adeo difficile. Quia tamen inventioterrestris lucem prxfcrt inventioni maritima:, eamprius exponemus, licet id etiam prxstiterimus inMagia Natur, par. 4. lib. $. Syncagm. 5. Pragm. s.luitur

tn plano aliquo stabili ac terso, loco ab omni V\^ C0 .Uferri latentis suspicione libero (ferri enim prassen- nisi 11 '.tiadeviationem vitiat)ex centro A describe aliquot ?>£' icirculs cooccntricoso, & modo explicato supra lib.j>. par 2. Probi. 1. aut aliquo alio, inquire lineamMeridianam loci, qux sit B A C, cujus punctum Brespiciar Septentrionem , punctum vero C Au-strum. Deinde ductä F G ad Meridianam BCperpendiculari, divide utrumque quadrantem B F,

& B G, in 90 gradus, & si fieri potest, gradus sub-dividantur in minutorum decades, aut pentadessaltem, initio divisionis facto a B verius F, A aBversus G. His factis, infige centro A obelum seustylum acutum, & stylo impone verforium ritepraeparatum , fk ad magnetem bonx virtutis probe

adfricatum; & ubi quieverit, vide quem gradumcirculi divisi cuspis verforij monstret. Si enim prx-cisc incumbit verforium linea: B C; nihil decimat aMeridiana loci: si a B versus F tendit, & ostenditv. g. gradum D;declinat a Septetiionc in Ortum,&arcus B D est arcus declinationis graduum v.g.12:

6 a B versus G tendit, & notat punctum E; decli-nat