422

Liber XI fr

vationcm aquatoris ejus regionis, in qua horas in-dagare vis, ita ut linea A C rclpondcatlincte Meri-diana 1 , pes A respiciat Boicnm, C Austrum. Sic e-nim planum crucis superioris AEFG erit paralle-lum plano aquatoris ;& umbra apicum brachio-rum cnicis projectq in eorundem brachiorum spis-situdinem, monstrabunt horas astronomicas,nuncin uno, nunc in altero crucis latere. Eodemquetempore monstrabit toto die horas umbra styli ho-roiogij aequinoctialis.

Annotatio.

C Rux erigitur ad elevationem aquatoris vel epequadrantu t velfcaU latitudinum ( de quibus inpraced. Prope fit.) st ea describatur in latere A C , in-choando ab A ver jies C;(fiin medio lateris A L,ubt /,affigatur stylus volubilis , aqualis dimidio lateri A L.St enim ßylt hujus apex ponatur supra numerumaltt-tudinu polun scala latitudinum, habebit crux superiorsuam debitam elevationem.

Propositio XII.

Nomen jESZJ horofiopum intraflellamhorologam universalem delineare ,

Stellaboro- I.T^X solido ligno, alinvcmateria , spissitudinemloga cum jLdigiti habente, formetur stella > includens h-

JESW, guram nominis JESU lrnnliter ex iohda materia

Vide ko- ejusdem fpilTitudinis effigiatam , prout SchemanismiXVI. monstrat. Deinde uni radiorum praedictae stellte,F'g 40?, v> g # radio ABC, applicetur quadrans de quo inpra 1 cedenti Propositione, ita ut centrum quadran-tis congruat apici A,latus vero unum recta; A E ra-dium per medium dividenti, prout apparet in sigu-ra; & ubi rectae e centro quadrantis ducta; contin-gunt radium proximum D C L,imprimantur pun-cta. Idem stat in altera opposita eorundem duo-rum radiorum facie. Tandem ex centro Y stella’,per puncta notata, ducantur circuli in utraque su-perficie stellata;figura; qui singulos radios seca-bunt in punctis. Qua fi rectis lineis fecundum ra-diorum fpiffitudinem ductis conjungas, habebislineas horarias in omnibus stellis dclcriptas. Nu-meros adferibe ut vides in figura.

I I . Ope ejusdem quadrantis notabis puncta,&describes lineas horarias in litteris nominis JESU,fi cum applices ut dictum, & ut monstrat figura.

III. Horologium descriptum erige ut duo prx-ccdentia, ita ut apex A respiciat Austrum, & A Econgruat Meridiano loci: in hoc enim situ umbraradiorum & litterarum monstrabunt easdem horasin varijs radiorum ac litterarum lateribus.

Annotatio.

H Ac arte quibuscunque ahjs figuris , (fi litteris ,horologia possunt in scribi, (fi sirorum illustriumnomina decorari.

Propositio XIII.

Annulum horologum Vniverfalem de-lineare.

Morologus I.T^Iat atinulus ex quacunque materia, fpissitudi-umvtrfalis. JT nis dimidi j aut integri digiti, habens crenam»

Horvgraphza,

seu rimam, aut incisuram, qua totam spissitudinempcrpendiculatitcr dividat. Fl g_

II. Describatur annulo aqualis circulus AEGF, in quo punctum A fit locus crena.

III. Ducatur ad A tangens B A C, & describa-tur semicirculus B D C, dividaturquein 12 aqualespartes, & ex A perpuncta divisionum usque ad cir-culi peripheriam ducantur recta linea, numeriquehorarum adseribantur ut figura monstrat.

IV. Hac puncta divisionum transferantur iriannulum, ex utraque parte, & nectantur lineis re-ctis spissitudini perpendicularibus; annuluseleve-tur juxta elevationem ./Equatoris cujuslibet regio-nis , ita ut linea hora 12 respondeat linea meridia-na, Sc A respiciat Meridiem. Sol per crenam radi-ans monstrabit in umbrosa annuli interiori partehoras.

Propositio XIV*

Horologium universale horizontale Äwerticale, AtqumoSliale, ^Po-lare describere m eodemplano.

I.T? A c laminam parallelogrammam rectangulamJb M N lubita longitudinis ac latitudinis, du-ctilqucperpendicularibus D 0 ,PF,delcribeex A,intervallo A D,quadrantem divisum in 90 gradus,perque cos ex A duc rectas lineas usque ad latus DE, & numeros adlcribe ut vides, initio lacto ab E.

II . In plano A BCD horologij futuri duc re-ctam A VBpro Meridiana, cujusportio A Vnonfit brevior quam DE lamina; & perV duc aliamperpendicularem C D pro Aiquinoctiali.

III . Recta V D applica latus D E lamina, itaut punctum D respondeat puncto V; & ad singulosquindenos gradus lateris DE imprime puncta li-nea VD,eaque transfer in VC, & habebis in JH-quinoctiali puncta horaria pro horologio hori-zontali, & verticali. Numeros adferibe ut vides.

I V.. In Meridiana A B fac crenam, sive rimam,aut fissuram K A , tenuem fecundum crassiticm la-mina ; in cujuspuncto V laminam in puncto siio Aita insere, ut circa aciculam transversun in V inser-tam > wluti circa axem, pro libitu rotari possit intracrenam, non laxe tamen ac facile, sed arcte & cumresistentia, ita ut datum litum retinere queat. Hiscefactis, erit praparatum horologium.

V. Ulus pro Horizontali horologio hic est.Planum A BCD include capsa, ut sit instar capseoperculi. Deinde beneficio acus magnetica,autalia ratione, dispone capsam, ut A respiciat Meri-diem, & A B congruat Meridiano loci. Demumlaminam circa axem suum versatilem, eo usque in-tra crenam attolle aut deprime,donec recta V Aabscindat in regula seu lamina latere D R gradumelevationis poli regionis tua, referatque eminenssupra planum horologij portio lamina axem mun-di, nempe L D R. Sole igitur lucente,dictiaxismundi umbra resecabit in lEquinoctiali horamquasitam, idque in quavis regione, dummodo la-mina ita attollatur aut deprimatur intra dictam era-nam, ut angulus LRKsit aqualis angulo elevatio-nis poli illius regionis.

Usus

Herohf'.,

universi

horiiOle, virus

^ le, C

plano-

„itXVl 1 ’