M E T A P H 7 S I c A 6z

Articulus Quintus.

De notione , £?* divißone causa efficientis .

C Ausa efficiens, quia principem reliquas inter locum obti- 2snet, quin fi rem promerito expendamus, sola est, uber o-rem nobis disserendi materiam suppeditat. Hanc Aristoteles z.phvs. textu 29 definit : H aqX>j t^s MSra&rtJf q trqccr^,

>) T>) c ^ qe/jjcrftX principium mutationis primum, aut quietis, scu aquo mutatio quaevis procedit. Equidem haec definitio , utisere ex Aristotele omnis exacta non est, quia quamvis cau-sis creatis conveniat omnibus, quae nonnisi per diversum mo-tum, ut infra demonstrabimus, subjectum mutando effectumproducunt, DEO tamen tribui nullatenus potest, qui crean-do ,quia ex nihilo, omnia effecit, quin mutaret, quod nempenon erat,subjectum. Quo factum, ut complures Philosopho-rum disp. 20 metapb. apud Suarez statuerint, Aristotelem nul-lam agnovisse creationem, sed cuncta, quaecunque erant, e sub-jecto quopiam jam existente educta potius, quam producta fu-isse. Nobis num : 6 . causa efficiens est, a cujus actione effe-ctus accipit realem existentiam ; scu cujus actio illa est ratio,cur effectus in rerum natura existat. Hinc duo veniunt con-sideranda : entitas ipsa causae, quae tali virtute praedita est, ut e-xistentiam alteri tribuere possit, & potentia adiva vocatur: deinipsa adi e , quae id ipsum causae exercitium est, quo mediante po-tentia activa effectui existentiam communicat. 26

Quoniam autem complures,& varii modi censentur, quibuscausa suos producere possit effectus, idcirco causarum etiam effi-cientium varia genera distinguuntur, nam alia est/>rim«,scu uni.ver salis, estque solus DEUS, quia se ipso , non vero ab ulloalio virtutem habet effectricem omnium eorum, quae existere nonrepugnat, potentiam activam creatis causis communicat, quin easidem in effectibus scis producendis adjuvat, operationes earumpro arbitrio suo promovere, impedire , retardare valet, quxidcirco fecunda , v sukordiuata dicuntur; & quoniam virtus ea-rum non nisi ad res quaspiam efficiendas extenditur, etiamparticulares sunt.

Secunda divisio causae est in totalem, adaquatam, & partia-lem , inadaquatam. Illa est, quae sola absque ullius causae crea-tae adjutorio effectum producere potest; ista vero,quae quidemvirtutem activam & ipsa habet, sed non nisi cum alia, a quaadjuvetur, agit.

Tertia divisio est in univocam, & aquivteam. Univoca est, quaecausa est effectus sibi in natura similis , sive ejusdem fe-cum Ipeciei, ut ignis ignem producens; aquivtea, quae specie

a se