148 Disputatio Tertia

75

76

Communior, neque vetus adeo erat Scholasticorum lenten-tia , qualitates per additionem gradus ad gradum intendi; hosvero cuilibet qualitati Octo tantum tribuebant, ut summume. g. calorem, calorem ut oflo d'cerent.

Verum etsi gradus hos distinguere in calore postimus, nequehi tamen octavo concluduntur numero, sed ut in thermome-tris videre est, ad libitum augentur, vel minuuntur; nequequalitatem per graduum additionem intendi aliud est, quamdicere: intensionem per novam intensionem augeri, quo uti-que , qui intensio fiat, non explicatur.

Et quod Quidem qualitates attinet corporeas, ( nam de spi-ritualibus nulla hic est quaestio ) has eo intendi. aut remittereexistimo, quod major, minorve condensatio, dilatatio, mate-riae accdfio, vel diminutio fiat, aut major, minorve in cor-

f ioris partibus motus, & commixtio excitetur. Cum enim qua-itates istae in nostros sensus propria quaevis ratione agant, mu-tatione quapiam ex dictis peracta, mutatio in sensibus nostrisconsequatur, est neceffe. Sententia haec per exempla patebitamplius: sic mutato partium corporis plexu colores intendun-tur, aut remittuntur, quia aethereae substantiae radii, in quibuslux consistere communiter asseritur, in oculos nostros jam for-tius, aut celerius, quam ante hac, vel contra tardius, & de-bilius vibrantur; senus intenditur per vehementiores, aut cre-briores tum aeris vibrationes, tum corporis sonori tremoremmajorem, vel minorem; augetur odor, cum efHuvia aut ma-jori copia, aut celeritate seruntur, & in organa incurrunt; utitaque de his, si vel experientiam nostram consulamus, dubi-tandum vix sit.

Ex dictis id colliges, veterum sententiam quatuor prima,rias qualitates, nempe calorem, frigus, humiditatem, & sicci-tatem statuentium, reliquas omnes secundarias appellantiumsebsistere non poste; nam si quaepiam primariae dicendae sunt,illis utique haec appellatio conveniet potius, ex quibus aliaesuam ducunt originem; quis vero extensionem, mobilitatem,divisibilitatem, figurabilitatem a calore, vel siccitate proflue-re afferat, cum tamen, nisi divisibilia, mobiliaque cffent cor-puscula, ne ipse calor daretur. Neque tamen id negari po-test, calore agente corpora extendi alia, alia in motum conci-tari, alia dividi; sed utique ab hoc eodem alia siccantur etiam,quin idcirco siccitatem a calore promanare dixerint. Unde velnullas, vel certe extensio, divisibilitas, sirruldqae prae allatisquatuor primae dicendae sunt.

Ar-