4 $

Armarium Secundum

N O T

Nitrum quid sit .

[a] In dijsert. epijlol.dc Salibm .

Nitrum quomodonatura gignatur.

Quod in parietibusnascitur verum Ni-trum esse .

Nitrum aeris vicessubit in inflamma-tione .

Aerem Nitro ineffeex pulveris pyrii ef-fectibus deducitur.

Illustrissimi Lancisiiopinio de Nitratipulveris explosione-

Nitrum quid pru-stet in pulvere py-rio.

Sulphur cur pulveripyrio misceatur .Carbones cur eidemaddantur.

[r] Nitrum Sal est salsus, cx Sale volatili aereo , acido, cum sulphureo, alkalinoque corpore co-agmentato , aerisque particulis una inclusis, concretus in crystallos, plerunque prisma bases hexa-oonas habens , exque aliis sex prismatibus basis triangularis compositum , & nonnunquam etiam-»rhombum , aut rhomboidem referentes - Quam formam |>] Gulielminus deducendam esse putatex particulis hujus Salis elementaribus pyramidalibus, quas invicem facile aptantur in prismatisfmuram: Alii vero acidis particulis salinis tribuendam esse censent , quas conicas statuunt; quodha; in alkalicam , porosamque substantiam se induentes , peculiarem Nitri figuram effingant • Si-quidem experimentis compertum est, Sales acidos solutos pro varietate corporum alkalicorum , aCterrestrium , quos subeunt, ac corrodunt, varias etiam formas referre .

Ad Nitri generationem , aerem plurimum conferre non levibus argumentis evincitur , ac procipue exipsius concretionis modo , quo vel natura ac sponte gignitur , vel artificio paratur. Natura enimsolet efflorescere tantum in extima terras superficie , locisque aeri, sed non vento patentibus, acsubstantia pingui, & terreo-alkalica refertis , nimirum, in cellis vinariis , parietibus antiquis, sta-bulis , aliisque sulphure animalium , aut vegetabilium, ac praesertim urinae, & fimi, imbutis. In-*quibus hac propemodum ratione , Nitrum progigni, verisimile est ■ Sales nitrosi volatiles in aere-''fluctuantes, ejus motu huc illuc delati in corpora sulphureo-alkalica obvia impingunt, eorumq ueporos subeunt, obllruuntque; hinc aerem contentum intercipiunt, comprimuntque , ac in Salem-»salsum abeunt. Ideo pro varia aeris compressione , ac pro minori, aut majori ejusdem quantitate ,varix Nitri species emergunt, quas propterea vires, modo vehementius , modo remissius exeruntNe miretur interim benignus lector , quod in variis naturae phaenomenis explicandis , iisdem fere di-cendi formulis utamur ; id enim necessitate coacti facimus . Age enim quam copiosa, quamque variaest verborum multitudo ? quid igitur , si quis eorum compositionem singillatim explicare aggredia-tur , nonne eadem elementa pone semper repetere cogetur ? Siquidem ex varia earundem, pauca-rumque alphabeti literarum combinatione infinita pasne vocabula emergunt, aeque ac ex varia corpu-sculorum , figura, motu , situ , quiete, ac mole differentium , aggregatione , innumera mixta gi-gnuntur .

Neque enim verum Nitrum esse , quod in parietibus nascitur, negandum censemus cum nonnullis, coargumento , quod calcis saporem proseferat, & cum liquoribus acidis effervescat : licet enim ultrofateamur , utrosque dictos effectus tribuendos esse calci, quod ejus portiuncula cum hujusmodi Ni-tro permisceatur ; non propterea hinc evinci posse arbitramur, falsum Nitrum illud esse, sed tan-tummodo impurum ; cum alioquin praecipuis veri Nitri notis non destituatur . Siquidem frigorissensum in lingua excieat, ac in carbones conjectum detonat, flammamque cum explosione concipit,non secus , ac Nitrum factitium.

Arte vero paratur Nitrum ex terris pinguibus, ac fimo potissimum , ex animalium partibus, nimirumex lumbricis putrefactis , ex segmentis Coriariorum Lee. ex vegetabilium cineribus , & ex saxo cal-cinato in Gallia . Qu$ omnia aeri diu exposita, atque excocta , Nitrum in lixivio relinquunt, quoddeinde refrigerato liquore concrescit. Illud vero notatu dignum est , quod si res praedictae Nitrososale semel exhausta: , aeri rursus exponantur , novum Nitrum , modo quo supra dictum est praebent:idque saepius praestant, donec omni pinguedine exuantur, e arumque textura prorsus immutetur , quKaereo Sali volatili detinendo apta est .

Conficitur quoque Nitrum ex tribus partibus calcis cum una Salis marini, seu communis, simul calci-tratis , atque aeri expositis. Ex quo deducitur , magnam affinitatem Nitro cum Sale intercedere,ut superius demonstratum est. Quod ex eo etiam comprobatur, quia in Nitri purgatione , nonnihiimarini Salis concrescit. Accedit demum, quod Nitrum in marinis scopulis interdum efflorescere-',observatum sit: illi enim salsis undis, ac vaporibus continue madescunt.

Verum, illud procipue Nitri cum aere cognationem demonstrare videtur, quod unum alterius vic £Squodammodo obeat. Etenim pulverem Nitratum in vase aere vacuo inclusum speculi ustori i ope-'accendi, & intra aquam demerlum non extingui, compertum habetur: cum alioquin Physicorumexperimentis exploratum sit , nihil absente aere inflammari. Hinc factum est, ut nonnulli Nitrumnihil aliud esse putaverint, quam aerem condensatum : alii autem aliquod utrique commune invenlr 1suspicantur, quod substantiam Nitro aeream idcirco appellant.

Denique inclusum aerem in Nitri porulis latere , summa elaterii vis, quam exerit accensum , tantum‘ non evidenter demonstrare videtur . Maxima enim vicompressili, atque elastica aerem pollere eX> machinis pneumaticis liquido constat: ita ut qualitates hasce propriissimas sibi vindicare, exteris-que corporibus communicare , nemo inficiari possit.

Sed ut argumentum hoc magis perspicuum fiat , mirabilem explosionis effectum, & Nitro peculiaris" 1 "mum, fusius explicare aggrediemur, ex Illustrissimi Lancisii sententia, quam triginta ab hinc an-nis, qua est innaturo arcanis venandis ingenii mira dexteritate, iisque explanandis facundia-»,dissertatione scriptis mandata, exposuit. Quod ut commodius eveniat, non erit abs re nonnullapromittere de pulveris pyrii natura. Pulvis pyrius conflatur ex sulphure , carbonibus, ac Ni-tro , quadam inter se proportione mistis ,- ita tamen ut Nitri semper potior pars sit : expl°'sionis siquidem actio ipsi procipue , ac tota fere debetur , cum in ipso omnis pone elaterii. vis reposita sit : quemadmodum observare licet, non modo in prodicti pulveris detonatione—»,sed etiam in solius Nitri in ignem conjecti incensione: in qua aer inclusus tantum non in con-spectum venit . Siquidem ignis vi Nitri textura disrupta, effractis carceribus e nitri poruH stanquam ex totidem folliculis, judice oculo, erumpit, fele explicat, flammamque quaquaversusimpellit & agitat. Sulphur admiscetur, ut flammam concipiat: carbones autem efficiunt, tum » cnimia Nitri vis coerceatur , tum etiam ut sulphuris lentor ac viscositas, eorum parte alkalica, quod-ammodo rarefiat: quo fit ut particulas sulphuris magis actuoso , expeditiores sint ad flammam conci-piendam , non adeo tenaciter suarum ramosarum partium nexibus implicito, tum demum , ut laxio-rem pulveris texturam reddant, quo ampliores igni pateant meatus : qua propemodum etiam de-'causa pulverem hunc in exigua granula solent comminuere , nempe ut hiatus, & spatiola intersp el

gan-