Ltraa pro-prium lu-men nonhabet.
Lumen se-cundariummLunaunde pro-veniat,
disquisitio i. CArriTin.
öus quoad longitudinem in Lunä, quinempe instar montium terrestrium lateextenduntur, ita ut Mons Lunaris, Ipsidictus,continua serie ad 170 minia-ria Germanica excurrat: Mons Stp barif° l rn '*‘ germ» MonsApenninus suprä 1O0mill. Germ. ita ut jure affirmari possitpontes inLunä celfisfimos.vallesque pro-fundissimas Sc spatiosissimas extare. Ri-diculum tamen est, quod refert SchottesTecbn, curiof. lib. 6 . cap. 7. fuisse aliq uan -do artificem natione Gallum , Authoremnav 's illius Roterodamcnsis, quae Fulmenpiaris dici, & sub undis marinis progredidebuerat (qui Eminentiffimo tunc nostrohic Principi Lc Electori Joanni Philippooperam in rebus Mechanicis obtulit) in-ter alia verö etiam asseruisse tubo specil-lum se construxisse, quo Lunam non so-lum cavernosam, atque montosam, utalii, sed alicubi prorsus pertusam,ac per-viam deprehendisset, adeb ut per paten-tia foramina coelum ipsum ac stellas per-spexisset; risisse porro merito sagacissi-mum Principem hominis jactantiam &ahd dimisisse.
Luna proprium lumen non habesed mutuato a Sole lumine , reflexoqiejus splendore fulget. Unde etiam inriodicä ejusdem revolutione incremeita , & decrementa luminis pro aliaalia ad Solem,terramque positione emcuntur.
6. Licet autem Luna 3 Soleillustr
ta lumen suum primarium obtineat; se-cundarium tamen aliud lumen in eademdeprehenditur , Lc illud quidem maxi-me perdurat [usque ad sextum ä conjun-ctione diem, neque ante 24 diem rever-titur. Hevelius tamen Selenogr. cap . 12 .tempore primae Quadraturae illud lu-men secundarium modö plank evanes-cere notavit: quamvis etiam asserat, setubo optico artificioso adjutum illud se-cundarium lumen postridie primae qua-draturae Lunae adhuc vidisse U integrumdiscum ejus haud obscure potuisse ap-prehendere. Eandem quoque propor-tionem observat decrescens Luna: Moxenim post ultimam quadraturam haec se-cundaria lucula sese primum denuö ex-erit:Dehinc autem magis magisq; crescit,& quotidik fit evidcntior,ica ut ab ultimaquadratura usque ad primam subse-quentem cerni possit hoc discrimine, utquo phases Lunae auctiores sunt, eb mi-nus Sc debilius, quö autem phases suntminores , eö majus 81 robustius hoc lu-men compareat. Volunt autem hoc se-cundarium lumen oriri a terrae hemis-phaerio illuminatio. Undfc benk expli-catur, quomodöhoc lumen secundariummajus sit propk Novilunia, quAm propfcLc post quadraturas, cum in primis pha-fibus Luna a toto fer& terrae hemisphae-rio illuminetur, Scquö longius a Sole re-cedit, eöä minore segmento,ita utinqua-draturis a medietate tantum hemis-phaerii illuminari Lc valdk oblique lu-
men excipere queat;adeoque mirum nonsit, quod evanescat. In totalibus etiamSolis eclipsibus apparet hoc lumen inLuna, subobscuri tamen, eö quod um-bra cadat in hemisphaerium terra? Soliobversum, eique multum luminis prae-ripiat.
7. Cum in Lunä dentur plures emi- Umbr*-nentiae , Lc partes montosae valdi pro-stantes; fit ut pro situ corporis Solaris Lc ««,.radiorum solarium ad Lunam incidentiaab eminentiis illis umbrae etiam d i versi-modi projiciantur. Sic crescente Lunä,cum ea magis ad Orientem vergat,quamSol ipse, omnes umbrae in Corpore Lu-nari versus ortum diriguntur. ContraLunä decrescente, cum ea magis adOcci-dentem deflectat, Sol in occasum omnesumbras porriget. In Pleniluniis nullaefere umbrae cernuntur, cum Sol partemnobis obversam sua luce compleat : Lcquia circa Lunae margines extant mon-tes; ex eadem parte ä nobis cernuntur,quae ä Sole collustrantur; partes autimumbrosae tam nostros fugiunt oculos,quAm Solem ipsum. In quadraturis au-tem fiunt umbrae distinctiores, cum meam partem disci Lunaris umbrae diri-guntur,quae oculis nostris magis expoli-ta; sunt. 0
8« Paradoxum videtur, quod Luna Paraclo»nunquäm minus ä Sole illuftreicur, quäm * u “dcil-eum plena est, Lc nunquam magis illu- Lun*, 0,,cstretur,quAm cum in conjunctione nobisobscura est. Nam cum Sol multb majorsit Lunä , Luminosum autäm majus e6minorem partem sphaerae minoris illu-stret, quo longius abfuerit: clarissimumaut^m cum sit,! unam Soli oppositam, abeodem magis distare, ideö etiam paucio-res ejus partes poterunt in plenilunio il-lustrari. Sicut aut£m Luna nunquamminore lumine perfunditur, quäm in op-positione: ita nunquam majori illustra-tur lumine,quAm in conjunctione: quiaeo tempore Solis corpori videlicet Lumi-noso majori maxime est propinqua; prae-sertim si in Apogaeo fuerit constituta:tuncque plures ejus partes illustrari po-terunt , Lc ita Luna majori lumine perfu-sa etiam amplius fulgere poterit, etsi änobis lumen hoc visu percipi non queat.
9. NullumunquAm ä nobis cerni po-test perfectum Plenilunium: cum enimut sit perfectum plenilunium,debeat I u- necuit,na diametralster Soli opponi, alioquin id,quod distabit ä linea per centrum TerraeLc Solis transeunte,deerit plenilunio. Sedquoties Luna diametralster opponiturSo-1>, patitur eclipsin, nec proprie loquendoplena esse potest Luna. Ergö nullum un-quam respectu nostri cerni potest perfe-ctum plenilunium. In pleniluniis tarnencommunibus Lc ordinariis, licet luminarecorpus habear latitudinem unius , alte-riusve gradus, ita parum deficit ä ple-nilunio, ut hoc sit insensibile; praecipuicum Sol plus cjuam haemisphaeriumLunae illustret, Lc nos minus, quäm he-F misphse-