JJ i C. PLINII NATUR. H I S T.

Fidenatem Latifiumque 1 * 3 4 * a Vaticano dirimens: a sed infra Aretinum Glanim duobusquadraginta fluviis auctus , praecipuis autem Nare Lc Aniene , qui Lc ipse navigabilis Latiumincludit a tergo: nec minus tamen aquis ac tot fontibus in Urbem perductis: Lc ideo quam-libet magnarum navium ex Italo mari capax , rerum in toto orbe nascentium mercator pia-^ eidissimus, pluribus prope solus , quam ceteri in omnibus terris amnes, accolitur , aipicitur-que villis. Nullique fluviorum minus licet, inclusis utrimque lateribus: nec tamen ipfepugnat, quanquäm creber 1 ac Libitis incrementis, Lc nusquam magis aquis quam 5 in ip&Urbe stagnantibus. Quin immo vates intelligitur potius ac monitor , auctu femper 4 religio-sus verius, quam sa:vus. ,

io s Latium antiquum a Tiberi Circeios servatum est, mille pastuum quinquaginta longitu-dine. Tam tenues primordio imperii fuere radices. , Colonis sepe mutatis, tenuere altialiis temporibus, 6 7 Aborigines, Pelasgi, Arcades, Siculi, Aurunci, Rutuli. Et ultraCirceios Volsci, Osci, Ausones, unde nomen Latii processit ad Lirim amnem. In prin-cipio est Ostia, colonia 7 a Romano rege deducta. Oppidum 8 9 Laurentum, ? lucus Jovisij Indigetis , amnis Numicius , Ardea a Danae Persei matre condita. Dein quondamIO Aphrodisium , 11 * * * * Antium colonia, 11 Astura flumen & insula. Fluvius u Nymphauis,z + Clostra Romana, u Circeii quondam insula immenso quidem mari circumdata , ( utcreditur 16 Homero) at nunc planitie. Mirum est, quod hac de re tradere hominum no-titia: postumus. l 7 Theophrastus, qui primus externorum aliqua de Romanis diligentius2o scripsit: ( nam Theopompus , ante quem nemo mentionem habuit , Urbem dumtaxat aGallis captam dixit: Clitarchus ab eo proximus, legationem tantum ad Alexandrum mis-sam .-) i« hic jam plusquam Lc fama, Circeiorum insula: mensuram posuit h stadia octo-ginta, in eo volumine, quod scripsit Nicodoro Atheniensium 10 magistratu; qui fuit Urbisnostra: ccccxl. anno. Quidquid est ergo terrarum, pnctcr decem millia pastuum pro-25 pe ambitus, adnexum infula:, post eum annum accessit Italia:,

Interpret a t i o-.

a Sed infra Aretinum . ] Sed a confluente Glanis, qui in fini-bus Aretinorum oritur , ad mare usque , Tiberis duo & n.excipit flumina : quorum pra:cipui sint Nar, ipsequeAnio, quiitem navigabilis includit a tergo Latium. Quin nec minora in-

crementa Tiberis adeptus ex tot aquis ac sontibus Romam de-ductis : ideoque mercator rerum toto orbe nascentium placidis-simus , ut qui quamlibet magnarum navium sit capax , pluribu*prope solus accolitur aspiciturquc villis.

N O T AS .

1. A Vaticano. ] Qui cis Tiberim fuit, ab Roma versus sep-temtrionem, & in verere Etruria. Liv. lib. io. pag. 179.

z. Ac subitis .] Forte rectius, ac subitus, hoc elt, crebro acrepente excrescens.

3. In ipsa Vrbe. ] Anno V. C. DtxV, duodecies CampumMartium, Sc plana Urbis inundavit. Liv. lib. 38. pag. 477.

4. 'Religiosis. ] Quoniam non tam mala infert per se, quam eaprtelagit > qux sacris averti, ac religionibus expiari oporteat.

j. Latium antiquum• ] Nunc primam Italiae regionem descri-bere instituit. Tatium fuit & antiquum, & novum. Antiquum,ad Circeios: ad Sinuessam usque, pertinuit novum. Ita cumPlinio Strabo, lib, 5. pag. 131.

6. Aborigines, &c. ] Et h<EC Solinus, cap. 1. pag. n. De eaporro voce, Sex. Aurei, Victor- in Orig. Gentis Rom. pag. 16.Aorigines appellati , inquit , Gr&ca feiltcet appellatione , a cacu-minibus montium , que illi epn vocant .- Alii volunt eos , qued er-rantes illo venerint, primo Aberrigines: post mutata littera , alteraadempta, Aborigines cognominatos. Hausit hoc a Dionys. Halic.lib. r. Antiq, Rom. pag. 9.

7. A Romano rege. ] Anco Marcio, ut Livius docet, lib. 1.pag. 13. Festus item , verbo Ostia.

8. Laurentum. ] Aoj uv-re» Dionys. Halic. lib. 1. pag. 51. S. Lo-renzo , medio inter Ostiam , Antiumque intervallo. Holsten.Haec Laurentia Maronis arva.

9. Lucus lovis. ] Ubi sacellum fuit, cujus inscriptio , PatriDeo Indigeti, qui Numicii amnis undas temperat: n«7?of ©s*qstlenti os mfoptoi Noftutlu f oi = Auctor Dionys Halic. lib.1. pag. fi. Ardeam is amnis alluit, quod nunc Castrum Cxsari-nx gentis , cum vetere appellatione Ardea. Virgilius , lib. 7.aEneid. v- 410. Plinio prarivir, & Solino, cap, i. pag. n.

10. Aphrodifium. ] Hoc est, Veneris templum olim, nunc ve-stigia tantum.

11. Antium, ] Nunc quoniam sola supersunt rudera, Antio

touinato Itali accola: vocant. In nummo Neronis, sed ficto , in

Thes. Goltzii, Col. Anti at, i e g. i i i i. It al i c a.

Sic etiam quamvis scripsit Horatius, libro 1. Ode xxxv. o Di-va , gratum que, regis Antium ; cave tamen eo referas nummumargenteum, qui est apud Patinum, in Famil. pag. 144. & in Mu-seo nostro, hac epigraphe , (^ rvstivs fortvnae an-

tut, Duo hac parte capita sunt conjuncta ; dextrum est ci-

vis Narbonensis, pileo urbano & domestico tecti; alterum For-tunat, capitis muliebri tegmine. .)(. caesari avgvs t o.Ara, in qua scriptum est, r o r. Re, Infra, ex s c. Fortu-

na , non Antii solum, sed ubique terrarum colebatur. Et quodcaput est , in hoc numismate lirc sententia primis dumtaxat vo-cum litteris magna exparte expressa continetur, q,- rvstiv*FOKTTNt Jfdificavtt Kram Narbone, Titulo Imperatoris Au~gufii Tutatricis. caesari avgvstO ara F O Rtune R S-ducis.

11. Aflura . ] Et infui® nomen hodie, & amni manet. Festus •Stura flumen in agro Laurenti est, quod quidam Afluram vocant.

1;. Nympheus. ] Nunc La Nimd« dicitur : cujus verum ostiuu*inter Circeios Sc Terracinam : altero quod Plinii atrate fuit , adfauces lacus Fogliani, arena oppleco. Holsten.

14. Clostra.] Larii vereris limes, & claustra antiqui Imperii»ad coercendos Volscos. Vel claustra forsan ostio Nymphau arn-nis opposita, ut Holstenius conjicit, contra vim Oceani, ne op-pleretur arena : quod postea nihilominus effectum est.

iy. Circeii.] Oppidum Volscorum fuit, Ki^kmo. 7rl?as Diony-sio Halic. lib. 8, pag. 490, cujus in ruderibus nunc pagus est S.Telicita , in radicibus Circeii montis, Monte Circello. Hic Cire«Solis filia creditur habitasse, Dionys lib 4. pag. 160.

16 Homero. ] Odyll v. 194. Non intellexit Homerum h° 1 'loco Plinius. Circes insula, ipsa Tellus est, Occano magno cir-cumdata , quam 'Ai«/«* vocat, versu 135. & a'. 70. Ipsa ess>inquam, qua: Qvirltaes ula ab eodem vocatur, versu joo-quoniam gignit , quidquid opus est alendis mortalibus. FratrerrtCirca: dedit Homerus , u'. versu r 37, quem JEeten 'Afl-ria , b° cest, terrestrem, vocat. Ambos fingit ex Sole genitos , &Ny nl 'pha Persa, Oceani filia. Hic Circes sive Telluris Frater , vigf rest telluri insitus , ex Sole in primis , quem ali finxere aq plSOceani.

17. Theophrastus.] Libro f. hist. piant, cap. 9.

18. Hic jam plusquam.] Theophrastus, inquit, Circ.eioriR 11infula: mensuram tradendo, certius quam e fama incertoque l' 11 'more, prodidit de ea.

19. Stadia ocloginta. ] Hoc est, x. M. P. ...

10. Magistratu. ] Magistratum gerente. Tres simul fui pC

Atheniensium Magistratus anmios, nisi quis eorum inna annu n 'e vita decederet, nummi antiqui testari videntur , in quw pplerumque tres appellantur. Ejusmodi est ille , quem GoIrzi uin Grtecia refert, Tab. xiv. in quo hic ipse Nicodorus videtnotari. Sic enim habet : A ©E. hoc est, 'A dmaluiAtheniensium Dea ; Minerva scilicet. Deinde Magistratuuffl p °mina : A£lPO © K. NIKOAsl,. A I O. Dorotheus, Acodorus, Diogenes. Vide Notas Sc Emend. num, XL,