i8i

|i

::■! t

XO i* ,

NOT£ et eme nd a t i o n e s

AD LIBRUM III.

NATURALIS HISTORIAE

C PLINII SECUNDI

ilii.

'Stif-3-

fofil.l. I. MÄEM' r! BI minus , VII. M.paß .] Ita restituimus ad-monitu codicum R. i. 2. Colb. i. 2. Paris.& Chiffl. vetustarumque editionum ante Fro-benium, qui ubi minimum obtrusit impruden-ter : Triplex enim modo quasi latitudinis ordoproponitur , ut interpretatio nostra planum fecit : cujusmodiab exferiptore Plinii Martiano Capella distinguitur , lib. 6.cap.de divisione terra;, pag.Jioi. Latitudo vero, inquit, «A an-gusiior, quinque: ubi diffusa ,septem: ubi prolixior, decem millibusexplicatur.

II . Creduntque perfossas. ] Sic M S S. proxime laudati: re-ctius tamen fort aliis cum Pintiano perfojjos agnoveris , mon-tes scilicet, non columnas. Capella hoc ipsum agens , loc.cit. Montium prediclorum , inquit , effoßis radicibus evulfiqueconfinio.

III. In bis colonia VIIII. municipia 0EI0 : Latio antiquitus ao-nata X XIX. libertate , VI. fodere , 111 . fopendiaria, CX X. ]Numeros ex side eorumdent codicum restituimus : coloniaV1111, & fodere III. cum prius octo tantum colonia , foe-dere donata tantum oppida duo censerentur : id quod cumsuperiore summa oppidorum omnino CLXXV. stare nequit.Porro de coloniarum ceterorumque jure, hac accipe. Postdiuturnum bellum Romani Latinos pro sociis & amicis sibi ad-sciverunt , dato jure , ut in bellö Romanis legionibus permixtimilitarent, & ibi magistratus officiaque gerere, & honoresaccipere communi jure pollent: sed non Roma tamen pete-re magistratus aut gerere iisdem licuit, ut apertissime Pliniusducet, lib. 7. sect. 43. nec repugnat Afconius , de quo Sigo-nium vide, lib. 1. de antiq. jure Italia,cap.q.pag. 133. Atqueid jus quidem, quia Latinis primum concessum , Jus Latii ap-pellatum. Post tamen & suffragii in Urbe ferendi, ereandi-que Magistratus dari sibi jus postularunt, utque pro civibusRomanis pari cum ceteris jure haberentur. Impertitum &illud deinde praerogativa quadam populis aliquot exteris,aegre tamen : vocatumque Ius Civium Romanorum. Vetus verojus ad discrimen hujulce novi, Ius antiquum Latii, & Latiumantiquitus dictum est : datumque idem jus longo post tempo-re universa Italia : unde Italicum jus diei coeptum. Gum ci-ves , militesve alio deducerent, ut ea incolerent loca, Colo-niam vocabant: Municipium vero, cum loci alicujus indigenisjus illud Italicum, vel civium Romanorum, quo de egimus,communicarent. Ampliabant autem Romani, adstringebant-que arbitratu suo jus & immunitates eas , ut auctor est Ta-citus, lib. XI. Annal. Quin ipse Plinius coloniis quibusdamjus Itali® tantum concelsum , aliis solam immunitatem atributis innuit, sect. hujus libri tertia. Municipia suis’ 'vive-bant legibus & institutis: Coloni® Romanis. Suis quoque,oppida ubertate donata : sed neque Italico , neque civiumRomanorum jure gaudebant, quorum alterutro municipia finie-bantur : Ea vero libera oppida , & libere conditionis vocaban-tur. Foederata erant, quibuseum populusRom. foedus inierat,quorum cives se foederatos, socios, fratres, populi Romanicognominabant, ut de Arvernis Galli® populis , Hcduilquedicemus, lib. 4. sect. 32. & 33. Denique stipendiaria erant,qu® vectigal penderent, seu tributo solvendo obnoxia forent.

IV. Onoba /Hfluaria. ] M S S. Reg. & Colb. ac Paris.Ojsonoba Arsuana. Parm. edit. Ossonoba Aflurie. Hermolaus , Os-sonola Lufturia , quoniam inter amnes Luxiam & Urium ,sita est. Nos 'Choßav Aifssg/.tw , hoc est , Astuarium , abarituariis , qu® illic frequentia sunt appellatione deducta ,maluimus appellari , vestigia codicum antiquorum liimmafide ac religione secuti. Ollcmoba certe non hujus loci est ssed Lusitani® , ut dicemus lib. 4. sect. 33. & ab Ossonobadiversam Onobam & nomine & situ Marcianus Heracleotesagnoscit, pag.71. & 73. hanc in qua nunc sumus, ’Ovo/ 3 «»‘Arxg/.ttv vocans prope An® ostia : unde Ptolcm®us emen-dandus, apud quem lib. 2. cap. 4. ONOBA Als TO T-r I A pro ONOBAAlXTOTriA legitur. Hanc porroOnobam este Ay amante, oppidum ipsis An® ostiis impositumperperam Bivarius existimavit, ut lupposititium Maximo fa-tum vindicaret.

V. Arena montes. ] Ita Romana & Parmensis editio vetus.M S’ S. R. 1. 2. &c. Harem montes. Ipsi sunt Mariani montes,quos in hoc Bxtic® tractu Ptolem®us agnoscit, lib. 2. cap. 4.quem tractum haud multum a M S S. codicum lectione ablu-dente vocabulo, las Areas Gordas vulgus appellitat.

VI. Portus Bajippo. ] Mei® quoque lib. 2. cap. 6. Befippoad Junonis promontorium : ex quo intelligitur hallucinatos esseviros alloqui eruditos, Rodericum Carum, qui lib, 3. Antiq.

Ibid.

Ibii.

Ibtd.

Hispal, cap. 48. portum B®sipponetri este existimat, PuertodS. Mana , ad ostium amnis Guadalete : & Hieron. Suri tam 1qui Basilipponem , hodie Cantillana , supra HispaUm ad Bo-ream positum, cum hoc B®sippone maritimo oppido confun-,dic; cum disertis verbis Mela Pomponius , Pliniusque , vU*in Geographicis rebus supra famam accurati ac diligentes *inter Gades & Calpen, promontorio Junonis Bssipponeirtaffigant. Ptosemao lib. z. cap. 4. MsnSiac hifor dicitur®oppidum EcHffsersr«.

VII. Sexti Firmum. ] Admonet ipsa series oppidorum >qu® plane eadem est apud Melam, Plinium , PtolernLum-que, Sexti Firmum prius Hispani® oram legentibus a Ca!p eversus septemtrionem occurrere , quam Selambinam : q uar ,Suritam , Rod. Carum , alioique falli necesse est, quioppidum nunc Motnl esse existimant , quod citra Selanabl"nam est.

VIII. Singiti, Attegua. J Prius legebatur, Singilia , fo‘gua. Scio iu hoc B®tic® tractu Aiyua* a Strabone citari»lib. 3. pag. 141. Sed cum Singiliattegua in M S S. scribatur»Reg. 1. 2. & c. Singili : Attegua , haud cunctanter agnosemNam de'Attegua, prster Dionem, quem laudavi, memi-nit non semel Hirtius , 1 . de bello Hilp. pag. 253». & At-teguenscs Pompeianarum partium suisse , scribit Valcr. MaX»lib. cap. 2. pag. 425.

IX. Tuati vetus. Ita M S S* oiiines, librique editi ante Fro-benium , qui Tutet vetus reposuit.

X. Celti, Arva, Canama, Evia. ] Vix ullus est in hoc opef eGeographico, in quo atrocius grassata sit interpolatorum librido, & emendandi prurigo qu®dam, qu® eruditos etiam virosinterdum tenet. In M S S. Reg. 1. 2. Colb. & Paris. Celtia-rava, Camana, ana. In edit. Romana, Parm. Proben. Gelen*aliilque ante Dalecampium , Celtiaca , Vacamatia, Acria. Nu-merum oppidorum auxit, immutavitque deinde DalecaW-pius : Celtiaca, Axatiara , Arruci , Manoba. Ecquod in his ver-bis , veteris scriptur® vestigium ? Roder. Carus , lib. 3. An-tiq. Hispal, cap. 3. 8. & 9. legit, Celsita , Axati, Arva, An““ci, Menoba, Canama, Aria. Nostram emendationem potio'rem his omnibus esse non modo priscorum codicum vestigi*ipsa confirmant, vix ullo fere apice immutato, sed & ins-criptiones veteres , quas modo allaturi fumus. Axati, cert*& Arucci expunximus , quod de iis libri omnes conditivi fi-lent : etsi non me priterit Municipii Flavii Axatitani, ®Civitatis Aruccitan®, apud Gruterum in Inseript. fieri men-tionem , pag. 43 r* & pag. 238. Quin & ipsam Celtimhoc albo lustulislem : nili meminisset, ut dixi, Antoninus'ratus Pfinium in his oppidis appellandis , non tam situs cu-jusque loci , quam seriei elementorum habuisse rationem !quamobrem Alica priore loco statuissem, cum Alleensis op-pidi in Provincia Batica memoria exstet apud Gruterum»pag. 542. Quod vero ad Arvam attinet, apud eumdem pag'476. inscriptio legitur , ORDO. MvNICIPII. A

V E N S I S , reperta Alcol®, medio itinere inter Hilpalim >8i Cordubam. De Canama, pag. 34;. C A N A N E N 5LINTRARII. Oppidum B®tiimpositum, nunc VillanoVfdei Kio. Denique E VIA apud eundem legitur, p. jyo. ,r>inscriptione , procul ab hoc situ, sed in Bxtica tamenperta.

XI. iiipa , cognomine Ilia : Italica. [ In M S S. Reg. I- ?'Colb. I. 2. & Paris. Iiipa cognomine Illa Italica. Parm.

Iltpa cognomine Ila Italica. Voculam lia , veluti nihili oa » 0 -ret , Frobenius prior expunxit , legitque , Iiipa cognomi” eItalica , atque ita scribendi ceteris deinde auctor fuit, hffrStraboni lib. £. pag. 141. <£ ’lAivra , & quod

est, Ptolem®o A a imi fttfoAn & imAtry. , civitates lunt du^dispares. Et fuit Ha sive Ilia Ilip® cognomen genuinum. A? aGruterum , pag. 331. IMMVNES. ILIENSES. H•PONE NSE S : unde nolle Rcincsius potuit qui Ilienses IfifOn enses forent, quod seirese negat, eprst. 2z. Allas sine cog^mine, apud eumdem Gruter. pag. 246. legitur M V NI < -PIVM. INLIPE NSE. j i

XII. Vergentum , quod Iulii Genius : Orippo, Caura ,

Insigniter depravatus hactenus hic locus in libris omnibuslegebatur: Vergentum, quod Iulii genitor, Hippo CaurajiA^^.^qu® non oppidorum nomina, sed vocum portenta eraim- .Orippo , etiam ab Antonino memoratur , in itinere a Gabus Cordubam, ab Hilpasi IX. M. P. Et apud GrutcrU ^pag. 803. inscriptiones ernt® in pago quem Sarracatim v ° c f 0 ^m agro utrerenli, ORDO. Siarensivm. Apudder. Carum, lib. 3. Antiqu, HilpaJ, cap. 20,

Ilii

H.