Cap. xi.

* Cap. xii.

io

15

Cap. xiii.

20

25

jio C. PLINII NATUR. HISTOR.

ram, maceratis aqua 3 vinaceis: sed tamen inter vina operaria numerantur. Tria eoriuilgenera. 4 Decima parte aquas addita , quae musti expressi sit , & ita nocte ac die made-factis vinaceis, rursusque prelo subjectis. Alterum, quomodo Graeci factitavere, tertia parteejus quod expressum sit, addita aquae, expressoque decocto ad tertias partes. Tertium est,fecibus vini expressum, quod faecatum s Cato appellat. 6 Nulli ex his plus , quam anno, usus*

XIII. Verum inter haec subit mentem, cum sint genera nobilia, quae proprie vini m-telligi possint, lxxx . fere in toto orbe, 1 duas partes ex hoc numero Italiae esse , longepropterea ante cunctas terras. Et hinc deinde altius cura serpit, non a primordio hancgratiam fuisse: * auctoritatem post sexcentesimum Urbis annum coepisse.

XIV. 3 Romulum lacte, non vino libasse, indicio sunt sacra ab eo instituta, quas ho-die custodiunt morem. Numae regis 2 Postumia lex est : 3 Vino rogum ne respergito.Quod {anxisse illum propter inopiam rei nemo dubitet. Eadem lege , ex 4 imputata vi-te libari vina diis , nefas statuit, ratione excogitata , ut putare cogerentur, 3 alias arato-res, & pigri circa pericula 5 arbusti. M. Varro auctor est, Mezentium Etruriae regemauxilium Rutulis contra Latinos tulisse vini mercede , quod tum in Latino agro fuisset.

6 Non licebat id feminis Romae bibere. Invenimus inter exempla, 7 Egnatii Mecenuuxorem, quod vinum bibisset e dolio, interfectam fuisse a marito , eumque caedis a Ro-mulo absolutum. S Fabius Pictor in Annalibus suis scripsit, matronam, quod loculos, i stquibus erant claves vinariae cellae, resignavisset, a suis inedia mori coactam. Cato 9 ideopropinquos feminis osculum dare , ut scirent an temetum olerent. Hoc tum nomen vi-no erat : unde & IO temulentia appellata. Cn. Domitius judex pronunciavit , mulieremvideri plus bibifle, quam valetudinis causia, viro insciente , & dote multavit. Diuque ejusrei magna parcimonia fuit. 11 L. Papirius Imperator adversus Samnites dimicaturus vo-tum fecit, si vicisset, Jovi pocillum vini. Denique inter dona sextarios lactis datos inve-nimus, nusquam vini. Idem Cato, cum in Hispaniam navigaret, 12 unde cum triumphorediit: 13 Non aliud, inquit, vinum bibi, quam remiges: in tantum dissimilis istis, 14 qui

Interpretatio.

a Alias aratores. ] Cum alioqui de aranda solum tellure cogitarent, & circa pericula vitis arbusta: pigri forent.

NOTf.

ubi vindemia fida erit , loram hiant menses tres. Varro quo-que , lib. i. de re rust. cap. 5 4. Procatur lora , quod lota acina,ac pro vino operariis datur hieme. Gallis, Breuvage que Von saiten jettant de Teau fur le mare de la vendange apres qu eile a etefoulte er preßte. Sunt qui vocent Vm do depense. Quod Gallivocant du rape’, erst id secundarium dici vinum quoque, &lora postit, re tamen ipsa & apparatu, atque etiam facul-tate a veterum lora discrepat.

3. Vinaceis. ] Vinacea , le mare , ut diximus fest. z.

4. Decima. ] Hic modus a Columella traditur, hb. 12.cap. 40. pag. 443. Lora optima quomodo fiat. Quantum vini unodie feceris, ejus partem decimam quot metretas efiiciat confidera-to » totidem metretas aqua dulcis in vinaceas addito. Sic etiamDiosc. lib. 5. cap. 13.

f. Cato appellat. ] De re rust. cap. 153. pag. 82. Vinum fie-eatum fic facito. Fiscinas olearias Campanicas ilU rei habeto : easfacis impleto > sub prelumque subdito , exprimitoque.

6 . Nulli ex his. ] Post annum. inquit, vina hxc exoles-cunt. Dioso. loc. cit. Xfä y Aurei c ores cie tuoris * ysylcor yiylstrat.

Sed. XIII. I. Duas partes. ] Hoc est , bestem , les deux tiers.

Sed. XIV. 1. Romulum lade , &c. ] Paulus ex Festo : So-brium vicum Roma didum putant , vel quod in eo taberna nullafuerit, vel quod in eo Mercurio lade , non vino supplicabatur. An-te Romulum tamen Latinos vino libasle docet ejusdem Fe-sti fragmentum: Ruflica vinalia appellantur , mense Augustoquarto decimo Cal. Septemb. Jovis dies feftus , quia Latini bellumgerentes adversus Mezentium . omnis vini libationem ei Deo dedi-caverunt , &c.

2. Postumia lex.~\ A Postumio judice lata, Numa prsecun-te. Delicias facit Scaliger, qui hoc Catulli verso',

Inger mi calices amariores ,

Vt lex Postumia jubet magistra :

legis hujus a Numa Pompilio lata: fieri mentionem putet :cum ibi Postumia mulier bibacislima suerit, cujus hortatu &Catulus ipse potare se largiter velle significat.

3. Vmo rogum. ] Fuit ea tamen consuetudo veterum, utrogum reliquiasque vino respergerent. Vide Homerum Iliad.L in funere Patrocli : quem secutus Maro, lib. 6. fEneid.verf. 226.

Postquam collapfi cineres, O“ flamma quievit ,Relliquias vino ac bibulam lavere favillam.

Decemviri anno V. C. trecentesimo tertio, lege XII. ta-buanun , non omnem vini, scd murrati tantum respersio-nem vc.uere : Murata potio mortua ne inditor. Quam Cicero

lib. 2. de Legibus explanans uberius, pro murata potione,sumptuosam respersonem dixit.

4. Imputata. ] Nondum putata.

;. Arbusti. ] Vitium arboribus applicitarum.

6 . Non licebat. ] Gellius, lib. 10. cap. 23. pag. 556- Mulie-res Roma , inquit, atque in Latio , bibere solitas ferunt loram,paßum , murrhinam , £5” qua id genus sapiant > potu dulcia. VideLt Valet. Max. lib. 2. cap. 1. pag. 81. Pol)b. apud Athen,lib. 10. pag. 429. & Dionys Halic. lib. 2. pag. 96. AdditdElianus, lib. 2. Var. cap. 3 8. nec licuiifc cuiquam nobiliuma pube ad annum xxxv. vinum bibere.

7. Egnatii Mecenii. ] Vide Notas & Emend. num. X Vi-

8. Fabius Pidor. ] De eo in Auctorum Indice. Habet hs cquoque Tcrtul. in Apolog. cap. 6 .

9. ideo propinquos. ] Gellius , loc. cit. Inftitulumque est , utcognatis osculum serrent , deprehendendi causa, ut odor indiciumfaceret, fi bibissent.

10. Temulentia. ] Nonius, cap. I. num. 14. pag. 486. Te-mulenta dida est ebriosi, dida a temetoquod est vinum quod at-tentet mentem. M. Tuli de Repub. lib. 9. Ita magnam habet vimdisciplina verecundia : carent temeto omnes mulieres.

11. L. Papirius. ] Furcarum Caudinarum infamiam, quan-do deditionem Samnitibus fecit Romanus exercitus , & sobjugum mistus est cum utroque Consule , anno Urbis cond.C CCCXXXIII. sequente anno majori Samnitium clade,ac pari ignominia rependit Papirius Imperator, quem Li-vius lib. 9. Alexandro Magno, si ia Italiam, ut erat fama,venisset, parem ait esse potuisse.

12. Vnde cum triumpho. ] Quem Livius describit lib. 34-pag. 417. Florus lib. 2. cap. 17. pag. 90. Cato ille CenfiriustCeltiberos, id est, robur Hispania, aliquot praliis fregit.

13. Non aliud. ] Frontinus, lib. 4. Strateg, cap. 3, M. Ca-tonem vino eodem quo remiges . contentun este traditur. Festus,in fragm. pag. 18. Cato in ea quamscripfit > cum in Hijpaniamproficisceretur , ait: Navita quod fecum portaverant vinum atqueoleum 1 usus tantum eo sum.

14. Qm etiam convivis alia. ] Nihil festivius in eam remdici, aut elegantius potest , quam quod de hominis sordi-di simul & iumptuon, quod deinde de suo more Plimusalter prodidit, lib. 2. ep. 2. Aliudsibi vinum£7° n->Hi, inquic,aliud minoribus amicis ( nam gradatim amicos habet ) altui Juisnestrisque libertis. Animadvertit qui mihi proximus recumbebat > '-Tan probarem interrogavit: negavi. Tu ergo, inquit, quam con-suetudinem sequeris? Eadem omnibus pono : ad canam emtn, not>ad notam invito : ctmdisque rebus exaquo, quos mensa V tot*